Vernd í hafi – ráðgjöf um Suður-landgrunnshlíðar

Bláriddari innan um innan um postulínskóral, sjá nánar í texta.

Hafrannsóknastofnun ráðleggur, í samræmi við varúðarsjónarmið til að koma í veg fyrir hnignun búsvæða og vistkerfa, að landgrunnshlíðar Suðurlands frá Háfadjúpi í vestri til Papagrunns í austri og niður fyrir gil og hryggi sem skera landgrunnskantinn skuli njóta verndar. Til að ná þeim markmiðum þarf að friðlýsa svæði og koma á vernd þar sem allar athafnir sem snerta botn og/eða geta haft áhrif niður á botn eru óheimilar, sjá nánar í ráðgjafarskjali.

Svæðið sem um ræðir er 32.712 km2 og er 4,3% af efnahagslögsögu Íslands. Stærð sambærilegra eldri friðlýstra svæða við Ísland nemur um 1.6%. Með þessari friðun myndi hlutfall friðlýstra svæða þannig fara úr 1,6% í 5,9%, en stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að það hlutfall verði komið í 30% fyrir 2030.

Landgrunnshlíðar Suðurlands frá Háfadýpi í vestri til Papagrunns í austri og lagt er til að vernda.

Ráðgjöfin byggir á rannsóknum á botnlagi sem er einstakt fyrir hafsvæði Íslands og á lífríkisrannsóknum. Gljúfrakerfi einkennir svæðið og það hefur verið kortlagt út frá fjölgeislamælingum og öðrum dýptarmælingum. Svæðið hefur að geyma kóralrif, kóralgarða, svampabreiður og sæfjarðagarða. Innan svæðisins er að finna mestu gljúfurkerfi landgrunnsins með giljum og hryggjum auk bratts landsgrunnskants.

Bláriddari innan um innan um postulínskóral (Desmophyllum pertusum ) og ægisdrekkur (Acesta excavata), mynd frá Háfadjúpi

Kóralrif við Ísland eru nær eingöngu á landgrunninu suður af landinu og í landgrunnskantinum suður og vestur af landinu. Meiri hluti kóralrifa ofan á landgrunnsbrúninni eru innan veiðislóðar og því stórlega eyðilög og aðeins lítill hluti lifandi. Með friðlýsingu svæðisins er vonast til þess að kóralsvæði við landgrunnskantinn og í landgrunnshlíðinni verði ekki fyrir meiri skaða en þegar hefur orðið. Vonir eru einnig bundnar við endurheimt kóralrifa á Öræfagrunni og með stækkun fyrri verndarsvæða í Skaftárdjúpi og í Hornafjarðadjúpi. Inn í ráðgjöfina falla níu af ellefu eldri svæðalokunum til verndar kórals.

Kóralbreiða og svampar í landgrunnskantinum úti fyrir Mýragrunni.

Áhrif ráðgjafarinnar eru metin lítil fyrir veiðar með línu og netum, en heldur meiri fyrir fiskibotnvörpu. Miðgildi ársaflans í botnvörpu á svæðinu síðustu tíu ár er 0,6%, sjá nánar í tækniskýrslu.

Hafrannsóknastofnun vinnur að frekari áætlunum um aukin verndarsvæði í hafi út frá vísindalegri nálgun og rannsóknum. Rík þörf er á rannsóknum af þessu tagi þar sem Ísland er aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um vernd líffræðilegsfjölbreytileika og hefur skuldbundið sig til að vernda 30% af landi, ferskvatni og hafi fyrir 2030, sjá nánar í inngangi að svæðaráðgjöf.