Alþjóðleg rannsókn á iðum í Austur-Grænlandsstraumnum

Hér var nýbúið að draga svifdufl á dekk.
Mynd: Leandro Ponsoni.

Rannsóknaskipið Þórunn Þórðardóttir er um það bil að ljúka tíu daga haffræðileiðangri í Austur-Grænlandsstraumnum með alþjóðlegt teymi vísindamanna frá stofnunum í Belgíu, Ítalíu, Póllandi og Danmörku um borð. Rannsóknaverkefnið E(ddies)GC, sem er undir forystu flæmsku hafrannsóknastofnunarinnar VLIZ, miðar að því að rannsaka áhrif iða og hafstrauma undan austurströnd Grænlands.

Rannsóknateymi E(ddies)GC verkefnisins um borð í Þórunni Þórðardóttur.

Hafstraumar eins og Austur-Grænlandsstraumurinn eru síbreytilegir og mynda oft skörp skil, sveigjur og iður. Iðurnar geta snúist réttsælis eða rangsælis og losnað frá straumnum, en eftir það geta þær verið til sem sjálfstæðar einingar um nokkurt skeið. Iður geta fangað sjó með eiginleika sem eru frábrugðnir þeim sem finnast í nærliggjandi hafsvæðum og þannig haft áhrif á frumframleiðslu og vistkerfi sjávar.

Frá stjórnklefa fyrir sondu, straumsjáa og bergmálstækja. 

Hins vegar er ekki auðvelt að fylgjast með iðum á norðurslóðum. Iður á háum breiddargráðum eru yfirleitt fáeinir til tugir kílómetra í þvermál og því mun minni en iður í hitabeltishöfum, sem geta orðið allt að 100 kílómetrar að stærð. Iðurnar á norðurslóðum greinast þó í sjávarhæðarmælingum frá SWOT-gervitunglinu (Surface Water and Ocean Topography), sem í fyrsta sinn býður upp á nægilega mikla upplausn. Iðurnar eru þó sífellt á hreyfingu og tiltölulega skammlífar, sem gerir erfitt að fylgjast með þeim í rauntíma.

Straumhraði, straumstefna, hitastig, selta og súrefnisstyrkur mældur

Í leiðangrinum um borð í Þórunni Þórðardóttur nota vísindamenn SWOT-mælingar til að skipuleggja siglingaleið skipsins með hliðsjón af straumum og iðum austan við Grænlandsströndina við 71°N. Teknir voru tugir mælipunkta til að kanna straumhraða, straumstefnu, hitastig, seltu og súrefnisstyrk sjávar með sondu (e. CTD), og sjósýnum var safnað til greiningar á næringarefnum, plöntusvifi og uppleystu koltvíoxíði. Þá notuðu vísindamenn sérútbúna sondu og lítinn kafbát til að mæla ljósskilyrði í efri lögum sjávar, sem skipta miklu máli fyrir frumframleiðslu og vistkerfi.

Sondan er tekin um borð við Grænlandsströnd. Í neðri hlutanum sést til skynjara á straumhraða, hita, seltu o.fl., en í efri hlutanum má sjá sjótaka fyrir sýnatöku.

Á siglingunni nýtist straumsjá skipsins við greiningu hvirfla og iða í rauntíma. Jafnframt eru koltvíoxíð og metan í yfirborðssjó greind með sírennslismælikerfum á siglingaleiðinni og sýni tekin til rannsókna á örplasti í sjó og andrúmslofti. Í leiðangrinum voru einnig tekin um borð tvö kafandi svifdufl (e. gliders) sem höfðu verið fjarstýrð frá VLIZ á rannsóknarsvæðinu í tvo mánuði, og sett út fjögur rekdufl sem munu fylgjast með yfirborðsstraumum á næstu mánuðum.

Straumlögn frá í fyrra færð úr stað af ísjaka

Þá tókst að staðsetja straumlögn á hafsbotni sem var lögð út í leiðangri Þórunnar Þórðardóttur á síðasta ári en hafði ekki fundist fyrr en nú. Í ljós kom að straumlögnin hafði verið dregin um 12 km frá upprunalegum stað, að öllum líkindum af ísjaka. Straumlögninni var sleppt með hljóðmerki og hún síðan tekin um borð. Gögnin brúa bil í mælingaröðum EGNOG- og ROVER-verkefnanna og veita samfellda tímaröð af Austur-Grænlandsstraumnum við 71°N yfir heilt ár.
Úrvinnsla mæligagna sem safnað hefur verið í E(ddies)GC-leiðangrinum mun standa yfir á næstu mánuðum. Gögnin munu nýtast við þróun og endurbætur á tölvulíkönum sem lýsa betur iðum, hafstraumum og blöndun sjávar og þannig stuðla að bættum veðurspám og loftslagslíkönum.

Flókinn mælibúnaður fyrir koltvíoxíð og methan í yfirborðssjó.

Alþjóðlegt verkefni

E(ddies)GC-rannsóknaverkefnið er alþjóðlegt samstarfsverkefni undir stjórn flæmsku hafrannsóknastofnunarinnar VLIZ í Belgíu. Auk Hafrannsóknastofnunar eru samstarfsaðilar verkefnisins Háskólinn í Napólí Federico II (aðstoðarverkefnisstjóri Dani Flocco), DTU, Tækniháskóli Danmerkur (aðstoðarverkefnisstjóri Rafael Gonçalves-Araujo), Háskólinn í Napólí Parthenope, DMI, danska veðurstofan, Institute of Oceanology hjá pólsku vísindaakademíunni, Université catholique de Louvain, Háskólinn í Bergen (UiB), Scripps Institution of Oceanography, NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research og CSIRO í Ástralíu.

Leiðangurinn á Þórunni Þórðardóttur er fjármagnaður í gegnum Aquarius RI-sjóðinn, sem nýtur stuðnings Evrópusambandsins. Bæði rannsóknaskip Hafrannsóknastofnunar eru aðgengileg í gegnum þennan sjóð. Einnig studdi Department Kanselarij en Buitenlandse Zaken (DKBuZa; Kanselarij en Buitenlandse Zaken | Vlaanderen.be) rannsóknaverkefnið.