Ívið meiri þéttleiki makríls í íslenskri lögsögu

Makríll / Shutterstock

Rannsóknaskipið Árni Friðriksson lauk þátttöku sinni í árlegum alþjóðlegum uppsjávarleiðangri að sumarlagi í Norðurhöfum þann 30. júlí. Leiðangurinn hefur verið farinn á hverju sumri síðan 2010 til að fylgjast með ástandi hafsins og lífríkinu í efri lögum sjávar.

Leiðangurinn tók 24 daga. Árni sigldi hringinn í kringum Ísland og norðurundir Jan Mayen, samtals um 4.900 sjómílur, eða rúmlega 9.000 km. Megintilgangur leiðangursins var að rannsaka útbreiðslu og þéttleika makríls, síldar og kolmunna. Í þeim tilgangi voru teknar 48 togstöðvar, þar af 34 fyrir fram ákveðin yfirborðstog. Á öllum yfirborðstogstöðvum voru einnig gerðar sjómælingar og teknir átuháfar.

Þar sem sýnt þótti að engan makríl væri að finna fyrir vestan og suðvestan landið voru engin yfirborðstog tekin þar (mynd 1), einungis sjómælingar, átusýnataka og dýpri tog.

Þéttleiki makríls við landið meiri en 2025

Bráðbirgðaniðurstöður mælinga sýna að þéttleiki makríls í íslenskri lögsögu er meiri en mældist árið 2025 en er þó minni en árin þar á undan. Makríll mældist á 21 af 34 yfirborðstogstöðvum sem allar voru staðsettar fyrir austan landið eða sunnan við Jan Mayen (mynd 1). Aflinn á hverri stöð var frá 0,1 kg til 547 kg.

Makríllinn var stór, með 40 cm meðallengd og 613 g meðalþyngd. Meðalþyngd á hverri stöð var á bilinu 504 g - 709 g eins og sjá má á mynd 1.

Makrílseiði fengust á einni yfirborðstogstöð fyrir sunnan landið. Seiðin voru að meðaltali 5 cm og vógu 1 g. Það er sjaldgæft að fá makrílseiði í leiðangrinum enda er veiðafærið ekki hannað til að veiða lítil fiskseiði.

Óvenju mikil útbreiðsla kolmunna

Kolmunni mældist við landgrunnsbrúnina austan, sunnan og vestan við landið, í ágætis þéttleika, svipuðum og árið 2025 og meiri en árin þar á undan. Kolmunni fékkst á 11 yfirborðstogum fyrir austan og sunnan landið, sem er óvenjulegt og bendir til mikillar útbreiðslu kolmunna við landið (mynd 2).

Kolmunnaseiði frá hrygningunni í vor (0 ára, ≤ 18 cm) fundust fyrir sunnan og vestan landið, en eldri kolmunni (> 18 cm) fannst fyrir austan, sunnan og vestan landið. Fyrir austan landið veiddist nánast eingöngu fullorðinn fiskur. Bæði seiði og fullorðinn fiskur veiddust í yfirborðstogum og djúptogum.

Kolmunni var stærstur fyrir austan landið, með meðallengd 24–30 cm á stöð. Á Íslands-Færeyjahryggnum og fyrir sunnan og vestan landið var kolmunninn minni, blanda af seiðum frá hrygningunni í ár (0 ára < 18 cm) og eins árs fiski (meðallengd 18–23 cm), auk lítils hluta eldri fisks. Meðalstærð kolmunna var 23 cm og 86 g.

Norsk-íslenska vorgotssíld fyrir norðan og austan landið

Líkt og undanfarin ár var norsk-íslenska vorgotssíldin fyrir norðan og austan landið (mynd 3). Meðallengd síldar á hverri stöð var á bilinu 33–37 cm. Smæsta síldin var á Íslands-Færeyjahryggnum, meðalstór síld fannst fyrir austan landið og sunnan Jan Mayen, og stærsta síldin var út af Norðvesturlandi. Vart var við blöndun við íslenska sumargotssíld á nokkrum togstöðvum.

Hitastig sjávar

Bráðabirgðaniðurstöður sýna að hitastig í yfirborðslagi sjávar var hærra en sumarið 2025 fyrir norðan land, og sérstaklega sunnan við Jan Mayen. Það gæti skýrt hvers vegna mun meira magn síldar og makríls mældist á svæðinu en árið 2025. Fyrir austan, sunnan og vestan landið var yfirborðslagið aftur á móti lítillega kaldara en í leiðangrinum 2025.

Líkt og undanfarin ár tóku skip frá Noregi (tvö), Færeyjum og Danmörku þátt í leiðangrinum. Gögn frá skipunum fimm verða tekin saman og greind upp úr miðjum ágúst, og niðurstöður kynntar í september.

Mynd 1. Leiðarlína rannsóknaskipsins Árna Friðrikssonar í uppsjávarleiðangri að sumarlagi dagana 7-30.júlí, 2026, ásamt magni makríls sem veiddist í yfirborðs- og djúptogum. Meðalþyngd makríls á stöð er einnig sýnd. Á myndinni má einnig sjá staðsetningu yfirborðstogstöðva og djúptoga stöðva þar sem enginn makríll fékkst, auk staðsetningar sjómælinga- og átustöðva.

Mynd 2. Leiðarlína rannsóknaskipsins Árna Friðrikssonar í uppsjávarleiðangri að sumarlagi dagana 7-30. júlí, 2026, ásamt magni kolmunna sem veiddist í yfirborðs- og djúptogum. Meðallengd kolmunna á stöð er einnig sýnd. Á myndinni má einnig sjá staðsetning yfirborðstogstöðva og djúptoga auk staðsetningar sjómælinga- og átustöðva.

Mynd 3. Leiðarlína rannsóknaskipsins Árna Friðrikssonar í uppsjávarleiðangri að sumarlagi dagana 7-30. júlí, 2026, ásamt magni síldar sem veiddist í yfirborðs- og djúptogum. Meðallengd síldar á stöð er einnig sýnd. Á myndinni má einnig sjá staðsetning yfirborðstogstöðva og djúptoga auk staðsetningar sjómælinga- og átustöðva.