Fjörudoppa aftur á Íslandi eftir 1,1 milljón ára fjarveru

Þrjár kuðungsdoppur. Ath. smellið á myndina til að sjá doppurnar stærri.
Mynd: Svanhildur Egilsdóttir.

Nýlega var staðfestur fyrsti fundur lifandi fjörudoppu (Littorina littorea) á Íslandi. Fjörudoppa er kuðungur og náskyld þangdoppu (Littorina obtusata) og klettadoppu (Littorina saxatilis). Fram til þessa hefur einungis ein fjörudoppa fundist, en útlit og stærð vöktu strax grunsemdir um að um fjörudoppu væri að ræða. Sá grunur var nýlega staðfestur með raðgreiningu.

Einu upplýsingar um veru fjörudoppu hér á landi eru steingervingar sem fundust í setlögum í Búlandshöfða á Snæfellsnesi; setlögum sem talin eru vera frá hlýskeiði fyrir 1,1 milljónum ára. Síðan hefur hún ekki fundist hér við land, hvorki lifandi né í yngri setlögum. Fjörudoppu er að finna við strendur Vestur Evrópu frá Spáni norður í Hvítahaf og frá Evrópu barst hún til austurstrandar Norður Ameríku með kjölfestu skipa á 19. öld. Fjörudoppa hefur ekki fundist við Grænland eða Færeyjar. Lirfustigið er sviflægt en ólíklegt þykir að lirfur nái að berast með hafstraumum til Íslands. Hugsanleg flutningsleið er með kjölvatni skipa þó erfitt sé að sannreyna það.

Ekki er ljóst hvort breyttar umhverfisaðstæður valdi því að fjörudoppa finnst hér núna, eða hvort hún hefur verið hér en ekki fundist áður. Fjörudoppan lifir á hafsvæðum þar sem hitastig er mjög mismunandi, en lirfuþroskun er háð þvi að hitastig sé yfir 7°C. Hitinn í sjónum við Reykjavík sveiflast frá einni gráðu upp í 13-14 °C yfir árið en árið 2025 var hann lægstur 2,6° C. Þekkt er að dýrin leita neðar í fjöruna þegar kólnar og hægja verulega á líkamsstarfsemi. Einn möguleiki er að fjörudoppur hafi borist hingað fyrir einhverjum árum, að þær fari sér hægt yfir vetrarmánuðina en komi upp í fjöruna þegar hlýnar og séu því að finnast fyrst núna.

Dýrið sem fannst var stórt eða um 32 mm á hæð þannig að um fullorðið nokkurra ára gamalt dýr er að ræða. Dýrið fann starfsmaður Hafrannsóknastofnunar á fjörudegi á Gróttu sem haldinn var á vegum Náttúruminjasafns Íslands, Hafrannsóknastofnunar og Náttúruverndarstofnunar í tengslum við Evrópu verkefnið Icewater.

Á svæðum þar sem fjörudoppur hafa numið land hafa þær haft mikil áhrif á það lífríki sem fyrir var. Það er því mjög brýnt að fylgjast vel með hver framvindan verður. Biðjum við á Hafrannsóknastofnun áhugasama fjörulalla um að hafa augun opin og láta okkur vita með tölvupósti á erindi@hafogvatn.is ef þeir telja sig hafa fundið fjörudoppu, gott. væri að fá þau eintök sem mögulega finnast. Líklegast er að finna fjörudoppur í klettafjörum og fjörupollum við sunnan og suðvestanvert landið, á svipum slóðum og klettadoppur og þangdoppur. Fjörudoppan líkist helst klettadoppu, en getur orðið mun stærri.