Vöktun sýnir árangur mótvægisaðgerða

Fiskteljari í fiskvegi í Laugardalsá

Ný samantekt Hafrannsóknastofnunar um vöktun á áhrifum sjókvíaeldis á villta íslenska laxastofna sýnir að erfðablöndun eldislaxa og villtra laxa greinist enn í íslenskum ám. Jafnframt benda niðurstöður til þess að umfang hrygningar strokulaxa í kjölfar stórrar slysasleppingar árið 2023 hafi orðið minna en óttast var í fyrstu, meðal annars vegna umfangsmikilla aðgerða til að fjarlægja strokulaxa úr ám.

Vöktun Hafrannsóknastofnunar nær meðal annars til fiskteljara í ám, rannsókna á strokulaxi, hreisturgreininga og erfðarannsókna. Árið 2025 voru 14 myndavélabúnir fiskteljarar í rekstri víða um land. Enginn strokulax greindist í teljurunum á árinu.

Búnaður í Langadalsá fyrir laxateljara

Mikilvægt að staðfesta uppruna fiska með ytri útlitseinkenni

Alls rannsakaði Hafrannsóknastofnun 43 laxa sem grunaðir voru um að vera strokulaxar. Erfðagreiningar sýndu að 19 þeirra voru af eldisuppruna en 24 reyndust villtir laxar eða fiskar af öðrum uppruna. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi þess að staðfesta uppruna fiska með ytri útlitseinkenni líkt sjá má hjá eldislöxum með erfðagreiningum.

Erfðarannsóknir á laxaseiðum sýna að erfðablöndun á sér enn stað í íslenskum laxastofnum. Árið 2025 voru rannsökuð 3.769 laxaseiði úr rúmlega 100 ám. Af þeim greindist eitt seiði af hreinum eldisuppruna og tíu seiði reyndust vera nýir blendingar eldislaxa og villtra laxa í sjö ám. Þá fundust merki um eldri erfðablöndun hjá 120 seiðum í 15 ám. Líkt og fyrri rannsóknir hafa sýnt var eldri erfðablöndun mest áberandi á Norðausturlandi og Austfjörðum.

Guðni Guðbergsson sviðsstjóri ferskvatns- og eldissviðs Hafrannsóknastofnunar við seiðamælingar

Sérstakt eftirlit með afleiðingum stroks úr Kvígindisdal

Sérstaklega var fylgst með afleiðingum stroks úr sjókví í Kvígindisdal árið 2023. Lokið var umfangsmiklu átaksverkefni þar sem nær 3.000 seiði úr 55 ám voru rannsökuð til að meta hvort strokulaxar hefðu náð að hrygna. Niðurstöðurnar benda til þess að ummerki finnist um hrygningu 14 eldislaxa í 13 ám á rannsóknarsvæðinu. Þótt það sé meira en áður hefur mælst sýna gögnin jafnframt að umfang erfðablöndunar varð minna en margir óttuðust í kjölfar stroksins.

Í skýrslunni er bent á að umfangsmiklar veiðar á strokulöxum haustið 2023 hafi líklega skipt sköpum. Þar komu að veiðifélög, landeigendur, stjórnvöld, náttúruverndarsamtök og sérþjálfaðir kafarar.

Hafrannsóknastofnun leggur áherslu á að áframhaldandi og markviss vöktun sé lykilatriði til að fylgjast með stöðu villtra laxastofna og áhrifum fiskeldis. Niðurstöðurnar sýna að erfðablöndun er raunveruleg og mælanleg, en jafnframt að viðbrögð við strokatburðum og markvissar mótvægisaðgerðir geta dregið verulega úr áhrifum þeirra á villta laxastofna.

Hér má sjá skýrsluna: Samantekt vöktunar vegna áhrifa sjókvíaeldis á íslenska laxastofna 2025