Ferskvatnssvið

Starfsemi ferskvatnssviðs snýr að þáttum er lúta að lífríki í ferskvatni á Íslandi, þar með talið undirstöðum þess, samspili umhverfisþátta, búsvæða og nýtingar. Starfsemin fer fram á þremur starfstöðvum, í Reykjavík, á Hvanneyri og Selfossi en starfsvettvangur er landið allt. Á sviðinu starfa 14-15 manns en náin samvinna er við önnur svið innan stofnunarinnar einkum umhverfissvið og sýnatöku- og gagnasvið og nú svið gagnagrunna og upplýsingatækni.

Rannsóknum á ferskvatnssviði má skipta í grunnrannsóknir, vöktun, þjónusturannsóknir og ráðgjöf. Grunnrannsóknir lúta að einstökum rannsóknaverkefnum sem í flestum tilfellum eru fjármagnaðar af rannsóknasjóðum. Slík verkefni eru jafnan tímabundin og unnin samkvæmt þeim áætlunum sem settar eru fram í umsóknum og lýkur með afurðum viðkomandi verkefna. Rannsóknaverkefni hafa verið unnin í samstarfi við aðrar stofnanir og háskóla, bæði innanlenda og erlenda. Í sumum rannsóknaverkefnum fylgir aðkoma nemenda sem starfsmenn sviðsins leiðbeina. Umfangsmestu heildstæðu samstarfsverkefnin hafa verið við erlenda háskóla, í Bretlandi og Bandaríkjunum, þar má nefna rannsóknir í heitum lækjum á Hengilssvæðinu en þar eru lækir með ólíkum vatnshita sem gefa einstakt tækifæri til að rannsaka og meta áhrif hita á lífríki sem síðan getur nýst sem grunnur til að spá fyrir um áhrif hnattrænnar hlýnunar.  

Vöktun er fyrirferðamikill þáttur í starfsemi sviðsins. Vöktun felur í sér endurteknar kerfisbundnar mælingar margra þátta. Má þar nefna mælingar á frumframleiðni stöðuvatna og vatnsfalla, tegundasamsetningu og þéttleika botn- og svifdýra í völdum vatnakerfum ásamt umhverfisbreytum s.s. vatnshita og annarra ólífrænna þátta. Einna fyrirferðamest er vöktun og rannsóknir á fiskstofnum. Nýting fiskstofna í ferskvatni á að vera sjálfbær lögum samkvæmt.  

Vöktun fiskstofna nær til lykilþátta s.s. stofnstærðar göngufiska, afla, stærð hrygningarstofna, nýliðun og vöxt seiðaárganga, mat á fjölda gönguseiða laxfiska og endurheimtum þeirra úr sjó. Þar sem um margar tegundir og stofna er að ræða, auk þess sem sumir þeirra ganga á milli ferskvatns og sjávar, þarf að hafa upplýsingar um vöxt þeirra og viðgang í báðum þessum vistum. Margskonar aðferðum er beitt, s.s. greining á samsetningu fiska í veiði, talningum göngufiska með fiskteljurum, veiði með rannsóknarnetum í vötnum, veiðum á seiðum með rafmagni og greiningu aldurs og vaxtar út frá hreistri og kvörnum. Langtímavöktun er mikilvæg til að greina samspil umhverfisþátta og lífvera sem nýtist sem grunnur til að nema og skilja breytingar. Á það jafnt við um frumframleiðslu, smádýr og fiska. Vöktunarrannsóknir eru m.a. nýttar við að meta veiðiþol stofna við stjórnun veiða m.a. á laxi í sjó í gegnum starf Alþjóða hafrannsóknaráðsins. Langtímavöktun nýtist einnig til að nema þær breytingar sem snúa að eðli og áhrifum loftslagsbreytinga og áhrifum þeirra á lífríki norðurslóða og tengjast vinnu í nefndum á vegum Norðurskautsráðsins. Kerfisbundin vöktun fer nú fram í á milli 40-50 vatnakerfum hér á landi oft að tilstuðlan veiðifélaga fyrir viðkomandi vatnakerfi sem undirstaða fyrir sjálfbæra nýtingu fiskstofna. Sérstök áhersla er lögð á lykilár þar sem flestir þættir í umhverfi og lífríki eru vaktaðir.

Frá árinu 2017 hefur áhersla aukist á rannsóknir á villtum laxastofnum, vöktun á eldisfiskum í ám og möguleg blöndun norskar eldislaxa og villtra laxastofna. Byggja þær á talningum fiska í ár, greiningar með myndavélum í fiskteljurum auk söfnunar og greiningar á erfðaefni fullorðinna fiska og seiða.

Þjónusturannsóknir eru unnar fyrir fjölmarga aðila og má þar nefna veiðifélög, veiðiréttarhafa og ýmissa framkvæmdaaðila, t.d. sveitarfélög, virkjanaaðila, vegagerð og veituaðila. Stærstu einstöku verkefnin eru fyrir virkjunaraðila bæði til að afla grunnþekkingar á vatnakerfum og til að rannsaka áhrif virkjana á lífríki í vatni. Má þar nefna rannsóknir á vatnasvæði Þjórsár og Tungnaár, Lagarfljóti, Jöklu og Blöndu. Ráðgjöf er gefin til margra aðila sem koma að umsjón eða nýtingu ferskvatns og lífríki þess, en fyrirferðamest er ráðgjöf og umsagnir til stjórnvalda og stofnana, þ.m.t. vegna mats á umhverfisáhrifum á vegum framkvæmdaaðila, auk umsagna til stjórnsýslustofnana s.s. Skipulagsstofnunar. Í því felst m.a. umsagnir um áhrif framkvæmda og hvort og þá hvernig hægt er að draga úr óæskilegum áhrifum á vistkerfi ferskvatns við hönnun, og með mótvægisaðgerðum. Í ráðgjöf til stjórnvalda má nefna starf í faghópum í vinnu við rammaáætlun um nýtingu vatnsafl og jarðvarma sem og vinna við grunnþætti við innleiðingu laga um stjórn vatnamála sem hefur það að markmiði að koma í veg rýrnun vatnsgæða.             

Starfsfólk
Nafn Starfsheiti Netfang
Agnes-Katharina Kreiling Líffræðingur
Agnes-Katharina Kreiling
Líffræðingur

Starfssvið: sérverkefni í ferskvatni

Ásta Kristín Guðmundsdóttir Náttúrufræðingur
Ásta Kristín Guðmundsdóttir
Náttúrufræðingur

Starfssvið: Ferskvatnslífríkissvið, gagnasöfnun, sýnataka, úrvinnsla, aldursgreining, skýrslugerð

Menntun: BSc í Náttúru- og umhverfissfræði frá Landbúnaðarháskóla Íslands (2009)

Ritaskrá

Benóný Jónsson Líffræðingur
Benóný Jónsson
Líffræðingur
Eydís H. Njarðardóttir Rannsóknamaður
Eydís H. Njarðardóttir
Rannsóknamaður

Starfssvið: ferskvatnslífríki, fiskmerkingar, gagnavinnsla, sýnataka, innsláttur gagna

Menntun: Stúdentspróf, Fjölbrautaskóli Vesturlands, 1989

Eydís Salome Eiríksdóttir Jarðefnafræðingur
Eydís Salome Eiríksdóttir
Jarðefnafræðingur
Fjóla Rut Svavarsdóttir Líffræðingur
Fjóla Rut Svavarsdóttir
Líffræðingur

Í leyfi.

Friðþjófur Árnason Líffræðingur
Friðþjófur Árnason
Líffræðingur
Guðmunda Björg Þórðardóttir Land- og umhverfisfræðingur
Guðmunda Björg Þórðardóttir
Land- og umhverfisfræðingur

Starfssvið: veiðibækur lax- og silungsveiði

 

Guðni Guðbergsson Sviðsstjóri
Guðni Guðbergsson
Sviðsstjóri

Sérsvið: ferskvatnsfiskar

Feril- og ritaskrá

 

Hlynur Bárðarson Líffræðingur
Hlynur Bárðarson
Líffræðingur
Ingi Rúnar Jónsson Líffræðingur
Ingi Rúnar Jónsson
Líffræðingur
Iris Hansen Líffræðingur
Iris Hansen
Líffræðingur
Jóhanna Margrét Haraldsdóttir Rannsóknamaður
Jóhanna Margrét Haraldsdóttir
Rannsóknamaður
Jóhannes Guðbrandsson Líf- og stærðfræðingur
Jón S. Ólafsson Vatnalíffræðingur
Jón S. Ólafsson
Vatnalíffræðingur
Leó Alexander Guðmundsson Líffræðingur
Leó Alexander Guðmundsson
Líffræðingur
Magnús Jóhannsson Fiskifræðingur
Magnús Jóhannsson
Fiskifræðingur
Ragnhildur Þ. Magnúsdóttir Líffræðingur
Ragnhildur Þ. Magnúsdóttir
Líffræðingur
Sigurður Már Einarsson Fiskifræðingur
Sigurður Már Einarsson
Fiskifræðingur
Sigurður Óskar Helgason Líffræðingur
Sigurður Óskar Helgason
Líffræðingur
Fannst þér efnið á síðunni hjálplegt?