Helstu niðurstöður
Veiðar íslenskra skipa námu 321 569 tonnum og þar af voru 82 % veidd í færeyskri efnahagslögsögu, 12 % í íslenskri og 7 % á alþjóðlegu hafsvæði, mest vestur af Írlandi.
Aflasýnitaka var með ágætum og var tekið sýni fyrir hver 2950 tonn veidd.
Lengdardreifing afla sýnir minni meðallengd þar sem stórir árgangar hafa komið í veiðina undanfarin ár.
Aldurssamsetning afla sýnir að stóru árgangarnir frá 2020 og 2021 eru uppistaðan í aflanum, um 70 %.
Almennar upplýsingar
Kolmunni (Micromesistius poutassou) er víðförull úthafs-, uppsjávar- og miðsjávarfiskur af þorskaætt, útbreiddur í Norður- og Norðaustur-Atlantshafi, frá Svalbarða og Barentshafi í norðri til Íberíuskaga í suðri (Bjarnason o.fl. 2021). Hann verður að mestu leyti kynþroska 2-4 ára (ICES 2022). Fullorðnir fiskar halda sig yfirleitt á um 300–500 m dýpi, en útbreiðslan ræðst að miklu leyti af hitastigi sjávar og finnst hann sjaldnar í kaldari sjó en 3°C. Helstu hrygningarsvæði kolmunna eru meðfram landgrunnsbrúninni vestan og norðvestan Bretlandseyja, við úthafsbankana Rockall, Rosemary og Porcupine og norður að færeyska landgrunninu. Hrygningarslóðir hafa verið breytilegar á síðustu árum, en rannsóknir sýna að hafstraumar hafa áhrif á svæðaval. Að lokinni hrygningu gengur kolmunni inn í Noregshaf sem gegnir bæði hlutverki uppeldissvæðis og er helsta fæðuslóð hans. Kolmunni gegnir mikilvægu hlutverki í mið- og uppsjávarvistkerfinu, bæði sem afræningi dýrasvifs og minni miðsjávarfiska en einnig sem bráð stærri bolfiska og sjávarspendýra.
Við Ísland finnst kolmunni allt í kringum landið, einkum við suðaustur-, suður- og suðvesturströndina, en þó í breytilegu magni (Bjarnason o.fl. 2021). Magn eins árs kolmunna við Ísland helst í hendur við sterka árganga sem ganga inn í stofninn, sem virðist vera ráðandi þáttur í útbreiðslu hans við Íslandsstrendur, óháð þeim umhverfisbreytingum sem hér hafa átt sér stað. Sjá nánar um kolmunna: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/kolmunni-1
Veiðar
Kolmunnaveiðar íslenskra skipa hófust upp úr 1995 og hefur heildarafli íslenskra skipa fram til ársins 2024 verið á bilinu frá um 1 þúsund tonnum til rúmlega 500 þúsund tonna (Mynd 1). Í upphafi var veiðin aðallega inna íslenskrar lögsögu en helstu veiðisvæðin færðust fljótlega í færeyska lögsögu þar sem þau er enn í dag. Nánast allur kolmunni er veiddur í flotvörpu (> 99%).
Fyrstu árin voru veiðisvæðin beggja vegna við hrygginn á milli Íslands og Færeyja (Mynd 2). Á árunum 2007-2008 færðist aðalveiðisvæðið að landgrunnskantinum suður af Færeyjar og hefur haldist þar síðan.
Í upphafi veiða, þegar veitt var við Ísland, var aðalveiðitímabilið yfir sumarið og fram á haust (Mynd 3). Eftir að veiðisvæðið færðist suður til Færeyja færðist einnig veiðitímabilið yfir á vormánuði og 75-100 % af ársafla er nú veitt á fyrri hluta árs. Veiði á fyrstu mánuðum ársins er annarsvegar háð leyfilegum hámarksafla í kolmunna og hinsvegar af loðnukvóta. Þvæi minni sem loðnukvótinn er, því meiri verður kolmunnaveiðin frá janúar og fram í mars.
Veiðar á kolmunna hófust á sjöunda áratugnum síðustu aldar og jukust hratt í lok áttunda áratugarins þegar ársaflinn fór yfir 100 þúsund tonn (Mynd 4). Síðan þá hefur árlegur heildarafli úr stofninum sveiflast verulega og verið á bilinu frá um 100 þúsund tonnum til tæplega 2,5 milljón tonna.