Langa

Molva molva


Stofnmatskýrslur
Birt af

Hafrannsóknastofnun

Birt

12. júní 2026

Helstu niðurstöður

  • Heildarlífmassi í vorleiðangri lækkaði stöðugt á árunum 1985 til 2000. Eftir það hækkaði lífmassinn og var hár árin 2011 til 2012. Eftir það lækkaði lífmassinn til ársins 2020 en hefur síðan hækkað og er nú sá hæsti frá upphafi.

  • Fjöldi smárrar löngu (<40 cm) í vorleiðangri var mestur árið 2007 og hélst hár til ársins 2010 þegar þeim fækkaði ört og náðu lágmarki árið 2012. Síðan 2020 hefur fjöldinn aukist stöðugt. Svipað mynstur sést úr lengdardreifingum úr vorleiðangri, þar sem mikinn fjölda er að sjá á lengdarbilinu 60-100 cm árin 2012-2018, sem svo fer fækkandi þegar þeir hafa náð 80-120 cm.

  • Lífmassi stórrar löngu (>80 cm) í vorleiðangri var tiltölulega stöðugur árin 1985 til 2001 en hefur síðan þá stækkað og er nú sá hæsti frá upphafi mælinga.

  • Fiskveiðidauði (F, aldur 8-11) hefur lækkað stöðugt frá árinu 1984 og árið 2022 og 2023 var hann undir varúðarmörkum FMGT. Árin 2024 og 2025 hækkaði hann þó örlítið og var yfir FMGT en þó undir varúðarmörkunum FPA og Flim.

  • Nýliðun jókst árin frá 1999 til 2008, þegar hún var mest á tímabilinu. Síðan þá hefur hún lækkað og er nú á svipuð og árin fyrir aukninguna.

Almennar upplýsingar

Langa er ein af stærri tegundum af ættbálki þorskfiska (Gadiformes) og getur orðið allt af 200 cm löng. Meðallengd löngu í árlegum leiðöngrum Hafrannsóknastofnunar að vori er um 70-90 cm og er hún algengust á 100-400 m dýpi. Langa nær kynþroska á aldrinum 5-8 ára og er þá 60-80 cm löng. Langa hrygnir aðallega í maí og júní, mest meðfram landgrunnsbrúninni sunnan, suðvestan og vestan Íslands. Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/langa

Veiðar

Landanir á löngu af Íslandsmiðum árin 1947-1971 voru á bilinu 8000-15000 tonn en landaður afli minnkaði töluvert árin eftir og til ársins 2000 þar sem flestum erlendum skipum var bannað að veiða innan íslenskrar lögsögu. Árin 2001-2010 jókst aflinn stöðugt og náði um 11 000 tonnum árið 2010 og um 14000 tonnum árið 2014. Árin eftir minnkaði aflinn en jókst aftur eftir árið 2021 og var 9791 tonn árið 2025 (Mynd 1 og Tafla 1)

Mynd 1: Langa. Landaður afli á Íslandsmiðum.

Hlutfall veiðarfæra við lönguveiðar hefur ekki breyst mikið seinustu ár en árlega skrá um 100-300 línubátar lönguafla, um 30-200 netabátar og um 50-120 togbátar. Meirihluti löngu er veiddur á línu (Mynd 2 og Tafla 1) en hlutfall línuafla hefur aukist frá árinu 2000 og var um 67% árið 2025. Á sama tíma hefur hlutfall löngu sem fæst í net lækkað úr um 20-30 % árið 2000 niður í um 2% árið 2025. Hlutfall botnvörpuafla er minna breytilegt og hefur verið í kringum 20 % (Mynd 2 og Tafla 1). Línuveiðar á löngu fara aðallega fram á minna en 300 metra dýpi, en botnvörpuveiðar á um 400 metra dýpi og grynnra (Mynd 3). Helstu veiðisvæði samkvæmt afladagbókum eru á landgrunninu sunnan-, suðvestan- og vestanlands (Mynd 4). Útbreiðsla veiða samkvæmt afladagbókum síðustu tvo áratugi sýnir lækkað hlutfall afla suðaustanlands og aukningu vestan við landið (Mynd 5). Einnig hafa veiðar færst grynnra síðustu ár (Mynd 3).

Tafla 1: Langa. Fjöldi Íslenskra báta sem skrá lönguafla á Íslandmiðum og afli eftir veiðarfærum samkvæmt afladagbókum.
Ár Fjöldi báta (Botnvarpa) Fjöldi báta (Net) Fjöldi báta (Lína) Afli botnvarpa Afli net Afli lína Annað Heildarafli
2000 125 184 289 726 704 1 540 70 3 284
2001 108 232 254 493 1 061 1 101 481 3 362
2002 100 203 235 664 648 1 283 1 674 4 519
2003 96 172 244 583 454 2 215 680 4 270
2004 97 165 234 656 545 2 017 886 4 606
2005 99 127 260 989 501 2 046 896 5 198
2006 91 99 259 1 246 629 3 734 1 124 7 404
2007 91 86 251 1 395 633 4 042 1 030 7 591
2008 82 68 209 1 509 477 5 007 1 576 9 283
2009 77 78 208 1 540 723 6 232 1 184 10 773
2010 75 69 197 1 538 363 6 532 1 124 10 963
2011 67 61 201 1 676 222 5 595 857 9 626
2012 68 62 206 1 396 245 7 479 1 143 11 817
2013 71 62 209 1 610 345 6 836 1 334 11 581
2014 64 57 220 1 707 673 10 624 12 14 246
2015 64 55 207 1 911 650 9 249 6 13 035
2016 65 55 186 1 825 681 6 545 9 9 884
2017 67 48 171 1 527 556 5 975 5 8 766
2018 63 47 151 1 606 387 5 366 11 8 062
2019 61 33 148 1 666 115 5 964 2 8 269
2020 63 36 124 1 677 138 4 765 6 7 061
2021 64 39 119 1 836 126 4 829 3 7 128
2022 62 30 103 2 232 262 4 917 0 7 657
2023 58 32 88 2 518 176 5 652 0 8 560
2024 59 30 80 2 573 159 5 898 0 8 868
2025 53 30 84 2 722 216 6 534 0 9 791
Mynd 2: Langa. Landaður afli eftir veiðarfærum frá 1994, samkvæmt aflaskráningarkerfi Fiskistofu.
Mynd 3: Langa. Afli línu- og botnvörpuveiða eftir dýpi samkvæmt afladagbókum.
Mynd 4: Langa. Útbreiðsla löngu (tonn/sml2) á Íslandsmiðum frá 2004 samkvæmt afladagbókum íslenskra skipa.
Mynd 5: Langa. Afli eftir svæðum ásamt hlutfalli innan hvers svæðis samkvæmt afladagbókum.

Landanir og brottkast

Skráningar landana íslenskra fiskiskipa eru í höndum Fiskistofu en Landhelgisgæslan kemur að skráningum landana norskra og færeyskra fiskiskipa. Brottkast við bolfiskveiðar á Íslandsmiðum er bannað með lögum. Takmarkaðar upplýsingar eru til um brottkast á löngu (línuveiðar) en það er talið vera lítið (<1 %) (WGDEEP, 2011:WD02). Aðgerðir í fiskveiðistjórnun (m.a. tegundatilfærsla í kvótakerfi) er taldar minnka brottkast í blönduðum veiðum.

Yfirlit gagna

Sýnasöfnun úr lönduðum afla (línuveiðum og botnvörpuveiðum) er talin endurspegla útbreiðslu og árstíðarsveiflu lönguveiða (Mynd 6).

Mynd 6: Langa. Dreifing lengdarmælinga(svartir punktar) og afli á Íslandsmiðum (efri mynd) og fjöldi sýna eftir mánuðum og verkefnum (súlur) auk hlutfalls hvers mánaðar (neðri mynd).

Lengdardreifing úr atvinnuleiðöngrum

Flestar lengdarmælingar á löngu eru frá línu- og botnvörpuveiðum (Tafla 2) og er fjöldi lengdarmælinga í samræmi við landaðan afla. Hins vegar fækkaði sýnum árið 2020, sem má líklega rekja til covid-19 faraldursins. Lengdardreifing löngu úr línu- og botnvörpuveiðum er sýnd á Mynd 7. Sýnasöfnun úr lönduðum afla er talin endurspegla útbreiðslu lönguveiða og árstíðarsveiflur (Mynd 6).

Tafla 2: Langa. Fjöldi lengdarmælinga úr afla íslenskra skipa.
Ár Botnvarpa Dragnót Net Lína Annað Heildarfjöldi
2000 377 0 566 1 624 6 2 573
2001 37 0 493 1 661 0 2 191
2002 221 0 366 1 504 0 2 091
2003 137 0 300 2 405 143 2 985
2004 141 46 348 2 640 0 3 175
2005 349 101 31 2 323 150 2 954
2006 1 157 0 645 3 354 401 5 557
2007 400 76 0 3 661 0 4 137
2008 819 15 357 5 847 150 7 188
2009 516 0 410 9 014 450 10 390
2010 1 146 0 57 7 322 1 199 9 724
2011 1 245 150 0 7 248 750 9 393
2012 1 411 150 85 11 356 1 337 14 339
2013 993 122 267 9 405 1 344 12 131
2014 2 089 120 1 286 6 448 2 964 12 907
2015 2 615 0 1 563 3 315 3 052 10 545
2016 2 460 0 2 039 2 483 1 212 8 194
2017 1 963 0 485 1 637 1 226 5 311
2018 1 603 0 559 1 424 712 4 298
2019 1 830 0 0 3 598 819 6 247
2020 1 718 0 124 1 099 498 3 439
2021 2 028 0 0 1 056 466 3 550
2022 1 805 0 370 563 1 534 4 272
2023 2 423 0 90 1 284 0 3 797
2024 1 434 134 0 1 660 0 3 228
2025 3 035 0 258 2 452 0 5 745
Mynd 7: Langa. Lengdardreifing löngu úr botnvörpu og línu árin 2003-2025

Aldurssamsetning úr lönduðum afla

Aldursgreiningar á löngu ná aftur til ársins 2000 (Tafla 3). Fyrri árin var meirihluti löngu á aldursbilinu 5-8 ára (stofnmæling að vori, SMB) og 6-9 ára (línuveiðar) en meðalaldur hefur farið hækkandi yfir tímabilið og aflinn samanstaðið af eldri einstaklingum (sjá næsta kafla; Gögn frá stofnmælingaleiðöngrum).

Tafla 3: Langa. Fjöldi aldursgreindra kvarna úr afla
Ár Lína Net Dragnót Botnvarpa Annað Heildarfjöldi
2000 650 200 0 150 0 1 000
2001 550 193 0 37 0 780
2002 519 166 0 150 0 835
2003 900 100 0 100 50 1 150
2004 750 100 46 100 0 996
2005 750 0 0 181 50 981
2006 1 137 288 0 450 100 1 975
2007 1 300 0 50 100 0 1 450
2008 1 950 150 0 315 50 2 465
2009 2 550 150 0 250 150 3 100
2010 2 498 50 0 450 400 3 398
2011 2 546 0 50 450 250 3 296
2012 3 521 50 50 541 400 4 562
2013 2 590 100 50 350 450 3 540
2014 665 225 20 399 514 1 823
2015 595 300 0 483 520 1 898
2016 440 345 0 460 220 1 465
2017 310 85 0 370 225 990
2018 245 100 0 310 120 775
2019 385 0 0 340 140 865
2020 225 40 0 355 102 722
2021 180 0 0 398 100 678
2022 183 80 0 400 318 981
2023 320 20 0 564 0 904
2024 340 0 40 359 0 739
2025 420 60 0 565 0 1 045
Mynd 8: Langa. Aldurskiptur afli. Súlur gefa til kynna afla í fjölda eftir aldri og eru litaðar eftir árgangi.
Mynd 9: Langa. Samsetning heildarafla á ári skipt eftir árgangi

Þyngd eftir aldri í afla

Meðalþyngd eftir aldri úr afla er sýnd á Mynd 10. Aflaþyngdir eldri árganga (8-12 ára) hafa aukist síðustu ár og verið að mestu yfir meðalþyngd síðan 2018, Hinsvegar hafa aflaþyngdir yngri árganga verið undir meðalþyngd síðustu ár.

Mynd 10: Langa. Aflaþyngdir eftir aldri. Súlur gefa til kynna frávik frá meðalþyngd eftir aldri (svört lína) og eru litaðar eftir árgangi.

Afli, sókn og rannsóknarleiðangrar

Afli löngu á sóknareiningu á Íslandsmiðum er ekki talinn endurspegla lífmassa löngu.

Stofnmælingar

Tveir reglubundnir rannsóknaleiðangrar með botnvörpu eru farnir á vegum Hafrannsóknastofnunar, þ.e. stofnmæling botnfiska að vori (SMB) og að hausti (SMH). SMB hefur farið fram árlega síðan 1985 og nær yfir helstu útbreiðslusvæði löngu. SMH hefur farið fram árlega frá árinu 1996, að undanskildu árinu 2011.

Útbreiðslu löngu í SMB 2026 og SMH 2025 er sýnd á Mynd 11, og Mynd 12 sýnir breytingar á vísitölum löngu í SMB og SMH. Lengdardreifing löngu í SMB er sýnd á Mynd 7 og breytingar á útbreiðslu á Mynd 11.

Í stofnmælingum fæst langa aðallega djúpt á landgrunninu sunnan og vestan Íslands. Heildarvísitala og vísitala löngu >40 cm lækkuðu til ársins 1995 og héldust lágar til ársins 2003. Eftir það hækkuðu vísitölur stöðugt og hafa verið háar en sveiflukenndar í rúman áratug (Mynd 10). Nýliðunarvísitala hækkaði frá árinu 2003 og náði hámarki árin 2007-2010, en lækkaði síðan hratt til ársins 2014 og hefur verið lág síðan. Síðan þá hefur nýliðunarvísitalan verið að hækka, sem og vísitölur stærri löngu, og náðu þær hæsta gildi í tímaröðinni árið 2024 (Mynd 12). Vísitala stærri löngu (80 cm og lengri) hefur svipaðan feril og vísitala heildarlífmassa.

Lengdardreifingar í SMB gefa svipaða mynd og vísitölurnar og árin 2012-2018 má sjá aukningu í lífmassa löngu á lengdarbilinu 60-100 cm, sem fer síðan fækkandi þegar fiskar ná 80-120 cm. Þetta mynstur er líklegt til að hafa valdið aukningu á stærð löngu í botnvörpusýnum (Mynd 7). Vísitölur úr SMH voru lágar árin 1996-2000 en hafa farið hækkandi síðan (Mynd 10). Samræmi er á milli leiðangrana að flestu leyti en vísitölur eru þó lægri í SMH. Einnig er ósamræmi í nýliðunarvísitölum, en þær eru lægri í SMH. Mismuninn má líklega skýra með minni veiðanleika (sökum mismunandi veiðarfæra) í SMH á löngu undir 40 cm.

Samkvæmt gögnum úr SMB varð mikil aukning á lífmassa á vestur svæði árin 2012-2018, en aukning á tímabilinu var þó sjáanleg á öllum svæðum. Frá 2016 hefur lífmassinn þar minnkað en aukist suðaustanlands.