Inngangur
Djúpkarfi (Sebastes mentella) á Íslandsmiðum telst til ættkvíslarinnar Sebastes. Almennt má segja um karfategundir að þær eru hægvaxta, langlífar og seinkynþroska. Slíkar tegundir eru jafnan viðkvæmar fyrir miklu veiðiálagi. Djúpkarfi telst til botnfiska þó hann sé í raun bæði botn- og miðsjávarfiskur. Hann er algengastur á 400–600 m dýpi á landgrunnshallanum í hlýja sjónum vestur, suður og suðaustur af landinu. Hann heldur sig við botn að degi til en leitar upp í sjó að nóttu.
Djúpkarfi á Íslandsmiðum (innan íslensku efnahagslögsögunnar) er skilgreindur sem sérstakur líffræðilegur stofn og sem sérstök stjórnunareining. Talið er að helstu uppeldissvæði íslenska veiðistofnsins séu við Grænland.
Sjá nánar um djúpkarfa.
Stofnmælingar
Upplýsingum um líffræði djúpkarfa hefur verið safnað í stofnmælingu botnfiska að haustlagi (SMH) árin 2000–2022 að undanskildu árinu 2011. SMH nær yfir útbreiðslusvæði veiðistofns djúpkarfa á Íslandsmiðum.
Heildarlífmassa- og fjöldavísitölur voru hæstar árin 2000 og 2001, en lækkuðu árið 2002. Síðan þá hafa vísitölur djúpkarfa sveiflast án sýnilegrar langtímaþróunar (Mynd 1). Lífmassavísitala djúpkarfa 45 cm og stærri hækkaði frá lágmarki árið 2007 til hámarks árið 2021 en hefur síðan lækkað (Mynd 1). Fjöldavísitala djúpkarfa 30 cm og minni (mælikvarði á nýliðun) hefur verið mjög lág frá árinu 2007. Árin 2021 og 2022 fékkst ekkert af karfa 30 cm og minni pg mjög lítið árið 2024 (Mynd 1).
Dreifing
Djúpkarfa er að finna á landgrunnskantinum suður og vestur af landinu og veiðist mest af honum fyrir suðvestan og vestan land (Mynd 2 og Mynd 3) á um 400–800 m dýpi (Mynd 4).
Lengd og aldur
Djúpkarfi sem veiðist í SMH er á lengdarbilinu 25–55 cm (Mynd 5) Meðallengd hefur aukist og þessi þróun lengdardreifingar er gott dæmi um það sem gerist þegar nýliðun er léleg, þ.e. meðallengd eykst þar sem lítið fæst af smáum karfa. Frá árinu 2000 hefur meðallengdin aukist úr 37.5 cm í 43.5 cm árið 2022 eða um 6 cm (Mynd 5).
Aldursgreiningar úr SMH (2000, 2006, 2009, 2010, 2014, 2017-2019 og 2021) sýna að stofninn samanstendur af mörgum árgöngum og er aldursbilið frá 5 til meira en 50 ára (Mynd 6). Árgangarnir frá 1985 og 1990 voru stórir og voru enn áberandi í SMH 2019. Í SMH 2017–2021 var mest um árgangana frá 2003 og 2004.
Veiðar
Aflaþróun
Árlegur heildarafli djúpkarfa á Íslandsmiðum 1950–2023 er sýndur á Mynd 7.
Á tímabilinu 1950–1977, áður en íslenska efnahagslögsagan var stækkuð í 200 sjómílur, var djúpkarfi að mestu veiddur af Vestur-Þjóðverjum. Aflinn náði hámarki árið 1953 þegar um 87 þús. tonnum var landað en minnkaði eftir það og var árið 1977 um 23 þús. tonn. Frá árinu 1978 hafa Íslendingar nánast einir staðið að veiðum á djúpkarfa. Aflinn jókst og var 57 þús. tonn árið 1994 en minnkaði hratt í 17 þús. tonn árið 2001. Árlegur afli árin 2001–2010 var á bilinu 17–29 þús. tonn en 8–12 þús. tonn á tímabilinu 2011–2023. Aflinn árið 2023 var 6 676 tonn sem er 2 781 tonnum minni afli en árið 2021.
Veiðar og floti
Djúpkarfi á Íslandsmiðum er veiddur í botnvörpu á landgrunnskantinum suðvestur og vestur af landinu á 500–800 m dýpi (Mynd 8). Fjöldi skipa sem veiða 95 % djúpkarfaaflans hefur fækkað um rúman helming frá árunum 1994 (Mynd 9). Á undanförnum árum hafa á bilinu 14–24 togarar veitt 95 % af aflanum.