LÝSA

Merlangius merlangus


Tækniskýrsla
Birt af

Hafrannsóknastofnun

Birt

12. júní 2026

Helstu niðurstöður

  • Lífmassavísitölur úr stofnmælingum lýsu hafa sýnt há gildi á um það bil 15 ára fresti síðan 1985. Fyrst 1990, svo 2005 og að lokum 2024 sem er hæsta mæling til þessa.

  • Nýliðun hefur sveiflast á svipaðan hátt en þó einu til þremur árum á undan hæstu gildunum í heildarvísitölunni.

  • Hrygningarstofn (SSB) er yfir viðmiðunarmörkum (\(I_{trigger}\)) og hefur verið það síðan 2017.

  • Vísitala veiðihlutfalls hefur verið undir viðmiðunarmörkum (\(HR_{MSY proxy}\)) síðan 2017.

Almennar upplýsingar

Lýsa er botnlægur þorskfiskur eins og þorskur og ýsa, en smávaxnari. Hámarkslengd lýsu er um 80 cm og eru hængar og hrygnur svipuð að stærð. Við Ísland verður lýsa kynþroska um það bil 30 cm að lengd.

Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/lysa

Veiðar

Lýsa hefur að mestu leyti veiðst sem meðafli allt í kringum Ísland, en þó mest sunnan og vestan við landið (Mynd 1 og Mynd 2). Árlega hafa veiðst á bilinu 500-1000 tonn, að árunum 2008-2012 frátöldum þegar aflinn jókst tímabundið og náði mest 2 602 tonnum (Mynd 2). Þessi aukning var að mestu bundin við sunnan- og vestanvert landgrunnið (Mynd 2). Afli lýsu jókst árið 2021 og 2023, miðað við árin í kring, þá svipaður og árið 2013, en lægri núna (Mynd 1, Mynd 2,Mynd 3, Mynd 4,Mynd 5 og Tafla 1). Lýsu er að finna á 10–300 m dýpi en hún veiðist aðallega á 100–250 m dýpi (Mynd 3).

Mest veiðist lýsa í botnvörpu en einnig í humarvörpu, línu og dragnót (Mynd 4, Mynd 5 og Tafla 1). Skipum sem landa lýsu fjölgaði með auknum afla á árunum 2007–2012, en fækkaði eftir það og varð lægst 2018 (Mynd 5).

Mynd 1: Lýsa. Útbreiðsla veiða frá öllum veiðarfærum, samkvæmt afladagbókum.
Mynd 2: Lýsa. Útbreiðsla veiða á íslensku veiðisvæði frá árinu 2000 samkvæmt aflaskýrslum.
Mynd 3: Lýsa. Afli eftir dýpi samkvæmt afladagbókum.
Mynd 4: Lýsa. Landaður afli eftir veiðarfærum frá 1994, samkvæmt aflaskráningarkerfi Fiskistofu.
Tafla 1: Lýsa. Fjöldi íslenskra skipa sem landað hafa lýsu og allur landaður afli eftir veiðarfærum og árum
Ár Fj. botnv. Fj. aðrir Fj. línubáta Fj. dragnót Afli botnv. Afli aðrir Afli lína Afli dragnót Heildarafli
2000 86 103 170 25 1088 23 157 76 1344
2001 76 129 139 25 929 66 114 64 1173
2002 88 133 116 18 1068 48 90 93 1299
2003 72 111 133 27 733 37 153 102 1025
2004 68 110 142 25 704 26 224 84 1038
2005 77 107 171 34 518 11 205 63 797
2006 62 106 189 37 467 23 460 100 1050
2007 66 86 216 43 767 26 394 71 1258
2008 77 95 235 49 950 30 557 151 1688
2009 77 221 244 60 1439 45 520 303 2307
2010 63 276 212 50 2192 42 425 191 2850
2011 65 263 219 43 2486 24 345 109 2964
2012 65 263 223 45 956 19 320 174 1469
2013 53 234 218 41 659 7 255 62 983
2014 52 174 208 32 643 7 207 73 930
2015 44 160 186 30 675 4 116 65 860
2016 41 114 174 30 559 2 104 69 734
2017 34 64 147 24 401 1 108 43 553
2018 38 37 115 21 688 1 61 67 817
2019 47 64 109 26 605 1 93 61 760
2020 47 61 102 20 548 2 67 18 635
2021 48 103 93 25 820 3 59 71 953
2022 48 101 78 26 631 3 67 72 773
2023 49 159 65 30 957 12 112 64 1145
2024 49 105 63 23 600 4 87 46 737
2025 51 130 62 28 644 7 107 49 807
Mynd 5: Lýsa. Fjöldi skipa og báta (öll veiðarfæri) sem veiddu 95% heildaraflans hvert ár frá 1994. Vinstri: Sýnt eftir árum. Hægri: Sýnt eftir heildarafla. Gögn úr afladagbókum.

Lengdardreifingar landaðrar lýsu

Mælingum úr afla er að mestu safnað suðvestan við landið þar sem lýsa er algengust (Mynd 6). Lengdarmælingar landaðrar lýsu hafa verið mismiklar í gegnum tíðina, en aflagögn sýna töluverða nýliðun í veiðistofn árin 1980, 1996, 2007 og 2019 (Mynd 7). Lönduð lýsa er yfirleitt 38–55 cm löng (Mynd 7).

Mynd 6: Lýsa. Veiðisvæði ásamt staðsetningu sýnatöku.
Mynd 7: Lýsa. Lengdardreifing úr afla eftir árum.

Stofnmælingar

Árlegar stofnmælingar botnfiska hafa verið framkvæmdar í mars síðan 1985 (SMB) og október síðan 1996 (SMH). SMH var ekki framkvæmt árið 2011. Báðar stofnmælingarnar ná utan um veiðisvæði lýsu á Íslandsmiðum. Heildarvísitala, vísitala veiðistofns og nýliðunarvísitala er reiknuð fyrir báðar stofnmælingar (Mynd 8). Vísitala veiðistofns er samanlagður lífmassi einstaklinga sem eru 40 cm eða stærri og nýliðunarvísitala er reiknuð út frá fjölda einstaklinga sem eru 20 cm eða minni (Mynd 8).

Bæði heildar lífmassavísitala og vísitala veiðistofns í SMB hækkuðu frá 2003 og náðu hámarki 2005 en lækkuðu svo aftur í fyrra horf árið 2015 (Mynd 8). Síðan hafa vísitölurnar smám saman hækkað og nálgaðist vísitala veiðistofns hæsta gildi sem mælst hefur (1990) árið 2024 en hefur lækkað síðan. Vísitölur SMH eru mun breytilegri og minna áreiðanlegar en sýna svipað mynstur og SMB. Nýliðunarvísitölur eru svipaðar í báðum leiðöngrum (Mynd 8). Töluverð nýliðun mældist 2003, 2007, 2019–2021, 2024 og 2025 í SMH og 2004, 2008 og 2021–2022 í SMB. Þessa toppa má sjá í lengdardreifingum (Mynd 9) og í vísitölu veiðistofns 2–3 árum síðar.

Útbreiðsla lýsu í SMB er svipuð og í afla; mestur þéttleiki sunnan við landið (Mynd 10 og Mynd 11). Útbreiðslan er heldur meiri samkvæmt SMH eða allt frá suðaustri réttsælis að Snæfellsnesi (Mynd 12 og Mynd 13). Hækkun vísitalna hefur að mestu átt sér stað á suðaustur- og suðvestursvæðinu (Mynd 11 og Mynd 13).

Mynd 8: Lýsa. Stofnvísitala (efri til vinstri), vísitala veiðistofns (>39 cm, efri til hægri) og nýliðunarvísitala (<21 cm, neðri), úr SMB (blátt) og SMH (rautt), ásamt 95 % vikmörkum.