Loðna

Mallotus villosus


Stofnmatsskýrsla
Birt af

Hafrannsóknastofnun

Birt

25. febrúar 2026

Helstu niðurstöður

  • Stærð veiðstofns loðnu og veiðar úr honum sveiflast milli ára og stjórnast af stærð árganga hverju sinni. Upphafs- og milli veiðiráðgjöf á loðnu byggja á haustmælingum en vegna margra óvissuþátta sem tengjast mælingunum byggir lokaráðgjöf á bæði haust- og vetrarmælingum.

  • Lífmassi kynþroska hluta loðnustofnsins var metinn 418 þús. tonn í haustmælingu 2025 og 710 þús. tonn í vetrarmælingu 2026. Að teknu tilliti til samantektar haustmælingar (með vægi 1/3) og vetrarmælingar (með vægi 2/3), metins afráns á loðnustofninum og aflareglu strandríkja er mælt með að loðnuafli fiskveiðiárið 2025/2026 verði ekki meiri en 197 474 tonn.

  • Heildarlífmassi loðnu var metinn 744 þús. tonn í vetrarmælingu 2026. Dreifing kynþroska hluta stofnsins var með þeim hætti að um 55% (382 þús. tonn) voru mæld fyrir Austurlandi, sem telja má víst að fari hina hefðbundnu réttsælis hrygningargönguleið vestur með Suðurlandi að hrygningarstöð, og um 45% (328 þús. tonn) úti fyrir Norðurlandi, mest vestan Kolbeinseyjarhryggjar.

Almennar upplýsingar

Loðna er smávaxin og skammlíf uppsjávarfisktegund. Hún er kaldsjávartegund útbreidd á heimskautsvæðum og jöðrum þeirra í Norður-Atlantshafi og Norður-Kyrrahafi. Loðna á svæðinu kringum Ísland, Austur-Grænland og Jan Mayen er talin vera sérstakur stofn.

Loðnuveiðar hófust á Íslandi um miðjan sjöunda áratuginn. Auk þess að vera mikilvægur nytjastofn er loðna lykiltegund í vistkerfi Íslands. Hún nærist á smáum svifdýrum, sérstaklega krabbaflóm, en einnig á marflóm og ljósátu. Loðna er mikilvæg fæða fyrir þorsk, ufsa, ýsu, lúðu og aðrar nytjafiska. Hún er einnig mikilvæg fæða fyrir hvali og fugla. Þannig gegnir loðnan mikilvægu hlutverki í að flytja orku og næringarefni upp í efri lög fæðuvefsins. Kjörhitastig fyrir loðnu er venjulega 1–3°C á fæðugöngu og er það þá oft við syðsta hluta kalds heimskautasjávar. Loðna gengur í torfum til vetursetu og hrygningarsvæða síðla hausts frá fæðusvæðum norður af Íslandi, austan og suðaustan Grænlands. Hún nálgast landgrunnsbrúnina norðan við Ísland og gengur síðan meðfram henni réttsælis umhverfis landið. Hluti megin göngunnar heldur áfram vestur fyrir land. Hrygning fer fram á grunnsævi í mars–apríl í tiltölulega hlýjum sjó sunnan og suðvestan lands. Hrygningar hefur einnig orðið vart norðan við landið en umfang þeirrar hrygningar hefur verið talið lítið samanborið við heildar magnið sem hrygnir í suðri. Meirihluti loðnunnar deyr eftir hrygningu, yfirleitt þriggja ára gömul, en aðallega hrygnur geta lifað af hrygninguna (Christiansen og fél. 2008). Eftir klak reka loðnulirfur með straumum út á landgrunnið norðan Íslands og í breytilegu magni í Grænlandssund og á landgrunn Austur-Grænlands. Uppeldissvæði loðnunnar eru á hafsvæðum norðan við Ísland og í auknum mæli á landgrunninu við Austur-Grænland frá því í upphafi 21. aldar (Bardarson o.fl., 2021; Singh o.fl., 2023).

Fiskveiðar

Vetrarvertíð 2025 var sú minnsta í sögunni, í heild voru veidd 9 439 tonn af loðnu (Mynd 1). Heildarafli loðnu frá upphafi er sýndur á Mynd 1 eftir veiðitímabilum og dreifing afla íslenskra skipa eftir árum má sjá á Mynd 2.

Mynd 1: Loðna. Heildarafli (í þúsundum tonna) frá 1963/64 eftir veiðitímabilum.
Mynd 2: Loðna. Dreifing afla íslenskra fiskiskipa samkvæmt afladagbókum.

Allur afli á vertíðinni 2024/25 var veiddur með hringnót. Sögulega hefur meirihluti aflans verið tekinn í hringnót. Breytilegt er eftir vertíðum hve mikið hefur verið veitt í flottroll og tengist það útgefnu aflamarki og hvenær það er gefið út. Talið er að brottkast hafi verið óverulegt.

Stofnmat

Bergmálsmælingar

Loðnustofninn á Íslands-Austur Grænlands-Jan Mayen svæðinu hefur verið metinn með bergmálsmælingum árlega síðan 1978. Mælingar hafa verið gerðar að haustlagi (september–desember) og á veturna (janúar–febrúar). Frekara yfirlit er að finna í stofnviðauka (stock-annex) vinnunefndar Alþjóða hafrannsóknaráðsins sem fjallar um stofninn NWWG, ICES.

Haustmæling 2025

Haustmælingar á loðnu hafa það að markmiði að meta stærð bæði fullorðins og uppvaxandi hluta loðnustofnsins (Bardarson og fél. 2024). Frá því árið 2010 hafa haustmælingar hafist í september (og að hluta til seint í ágúst) eða mánuði fyrr en árin þar á undan. Þetta var gert vegna vandkvæða við að ná utan um útbreiðslu stofnsins vegna hafíss og erfiðra veðurskilyrða síðla hausts á norðvestlægari fæðuslóð en í upphafi 21. aldar (Vilhjálmsson, 2007).

Fyrir hönd Hafrannsóknastofnun tók r/s Árni Friðriksson þátt í haustmælingu loðnu 2025 og r/s Tarajoq fyrir hönd Grænlensku náttúrufræðistofnunarinnar (GINR, Greenland Institute of Natural Resources, Mynd 3). Rannsóknarsvæðið var á og meðfram landgrunnsbrún Austur-Grænlands frá um 64°30´N að um 72°15´N, og náði einnig yfir Grænlandssund og landgrunnsbrúnina norðvestan við Ísland. Íslandshaf, Kolbeinseyjarhryggur og Grænlandshaf voru einungis könnuð lítillega vegna tímaskorts og af sömu ástæðum voru sjórannsóknir og sýnataka á dýrasvifi takmarkaðar samanborið við fyrri ár. Tafir urðu einnig vegna slæms veðurs.

Almennt takmarkaði hafís ekki yfirferð rannsóknaskipanna, þó höfðu borgarís og skortur á kortlagningu hafsbotns stundum áhrif á leiðarlínur og takmarkaði hve nálægt strönd Grænlands hægt var að komast (Mynd 3).

Kynþroska loðna sást aðallega utan íslenska landgrunnsins út af Vestfjörðum og norðvestan og norðan við Ísland (á milli 68–70°N og 20–22°V, Mynd 4). Í vestanverðu Grænlandssundi var kynþroska loðna blönduð við ókynþroska loðnu, en loðnan austar var að mestu kynþroska. Líkt og á síðasta ári náði útbreiðsla kynþroska loðnu aðeins skammt austur af Grænlandssundi. Það fannst heldur engin loðna vestan við Jan Mayen hrygg eða Kolbeinseyjarhrygg. Almennt voru engin merki um verulegt magn loðnu austan við Kolbeinseyjarhrygg né meðfram landgrunnshlíðum út af norðurlandi. Norðan og norðvestan við Ísland og með suðvesturhluta grænlenska landgrunnsins var að finna ungviði (0-grúppa) af ýmsum tegundum, þar á meðal loðnu sem var ekki magngreind. Ókynþroska loðna var víða á grænlenska landgrunninu, aðallega á suðvesturhluta rannsóknarsvæðisins og í Grænlandssundi (Mynd 4).

Mynd 3: Loðna. Hlutfallslegur þéttleiki sem NASC gildi, dagana 23. ágúst–22. september 2025. Leiðarlínur r/s Árna Friðrikssonar og Tarajoq í bergmálsmælingu í mismunandi lit.
Mynd 4: Loðna. Leiðarlínur þátttakenda og hlutfall kynþroska í loðnusýnum og svæðisbundin úthlutun í mati á haustmælingu á tímabilinu 23. ágúst–22. september 2025.

Heildar lífmassi loðnu mældist 1 209 þús. tonn, þar af var lífmassi kynþroska hluta stofnsins 417,5 þús. tonn. Ókynþroska hluti lífmassans var 791 þús. tonn. Vísitala fjölda ókynþroska loðnu var metinn 118,9 milljarðar, sem er fimmta hæsta mæling í tímaröðinni, og bendir til að 2024 árgangurinn sé stór. Tafla 1 gefur heildarfjölda og lífmassa skipt eftir aldri og lengd.

Tafla 1: Loðna. Áætluð stofnstærð í fjöldi (N) og lífmassa (tonn) eftir aldri (árum) og lengd (cm) úr haustmælingu með bergmálsaðferð (23. ágúst–22. september 2025, sjá Mynd 3).
Category Lengd aldur1 aldur2 aldur3 aldur4 aldur5 Heildarfjöldi Heildarlífmassi (tonn)
Ungloðnu 8.5 1165 0 0 0 0 1165 3337
Ungloðnu 9 3680 0 0 0 0 3680 11877
Ungloðnu 9.5 2939 0 0 0 0 2939 10583
Ungloðnu 10 5293 0 0 0 0 5293 21200
Ungloðnu 10.5 10316 0 0 0 0 10316 44837
Ungloðnu 11 8386 0 0 0 0 8386 40235
Ungloðnu 11.5 12052 0 0 0 0 12052 63357
Ungloðnu 12 12267 0 0 0 0 12267 71473
Ungloðnu 12.5 11810 79 0 0 0 11890 76413
Ungloðnu 13 10220 79 0 0 0 10300 71446
Ungloðnu 13.5 10512 79 0 0 0 10591 80606
Ungloðnu 14 11482 316 0 0 0 11798 97963
Ungloðnu 14.5 5111 238 79 0 0 5429 49484
Ungloðnu 15 3791 477 79 0 0 4347 43612
Ungloðnu 15.5 2648 711 0 0 0 3359 36974
Ungloðnu 16 676 412 0 0 0 1087 12572
Ungloðnu 16.5 446 1027 0 0 0 1474 17682
Ungloðnu 17 446 250 79 0 0 776 10291
Ungloðnu 17.5 96 397 79 0 0 573 8589
Ungloðnu 18 16 430 25 0 0 471 6807
Ungloðnu 18.5 0 128 159 0 0 287 5059
Ungloðnu 19 0 159 0 0 0 159 2941
Ungloðnu 19.5 0 96 0 0 0 96 1791
Ungloðnu 20 0 48 79 0 0 128 2701
Kynþroska 8.5 25 0 0 0 0 25 141
Kynþroska 9 78 0 0 0 0 78 508
Kynþroska 9.5 25 0 0 0 0 25 185
Kynþroska 10 356 0 0 0 0 356 2741
Kynþroska 10.5 329 0 0 0 0 329 2899
Kynþroska 11 530 25 0 0 0 555 5608
Kynþroska 11.5 491 126 0 0 0 617 6727
Kynþroska 12 343 178 0 0 0 521 5919
Kynþroska 12.5 511 434 79 0 0 1024 12946
Kynþroska 13 187 665 0 79 0 931 13104
Kynþroska 13.5 231 1079 0 0 0 1310 19810
Kynþroska 14 157 1946 105 0 0 2207 37769
Kynþroska 14.5 25 1651 82 0 0 1758 32437
Kynþroska 15 0 2304 89 0 0 2393 47764
Kynþroska 15.5 0 1404 50 0 0 1455 32198
Kynþroska 16 0 2058 119 0 0 2177 52370
Kynþroska 16.5 0 1168 176 0 0 1344 34923
Kynþroska 17 0 1218 278 0 0 1496 42556
Kynþroska 17.5 0 718 213 16 0 948 28345
Kynþroska 18 0 379 113 41 0 533 17403
Kynþroska 18.5 0 145 147 0 16 308 10889
Kynþroska 19 0 25 64 0 0 89 3342
Kynþroska 19.5 0 0 122 0 0 122 4867
Kynþroska 20 0 0 25 0 0 25 1257
Kynþroska Samtals 3288 15522 1663 137 16 20626 416708
Ungloðnu Samtals 113351 4929 582 0 0 118861 791828

Söguleg þróun meðalþyngdar eins til þriggja ára ungloðnu í haustmælingum er sýnd á Mynd 5 og meðalþyngdar eins til fjögurra ára kynþroska loðnu á Mynd 6. Meðalþyngd eins og tveggja ára ókynþroska loðnu hefur aukist með tímanum, sérstaklega eftir 2000. Eldri aldurshópar hafa hærri meðalþyngd eins og við er að búast. Meðalþyngd 3 ára ókynþroska (Mynd 5) og 4 ára kynþroska (Mynd 6) loðnu er breytilegust.

Mynd 5: Loðna. Meðalþyngd eins til þriggja ára ungloðnu í haustmælingu síðan 1978. Aldurshópar sýndir í mismunandi lit og láréttar línur sýna meðalþyngd aldurshópa árin 1978–2025 (gráskyggt). Útmörk hvers aldurshóps eru hringuð með gráu (lágmark) og svörtu (hámark).
Mynd 6: Loðna. Meðalþyngd eins til fjögurra ára kynþroska loðnu í haustmælingu síðan 1978. Aldurshópar sýndir í mismunandi lit og láréttar línur sýna meðalþyngd aldurshópa árin 1978–2024 (gráskyggt). Útmörk hvers aldurshóps eru hringuð með gráu (lágmark) og svörtu (hámark).

Loðnuleiðangrar veturinn 2025/2026

Meginmarkmið vetrarmælinga á loðnu er að meta kynþroska hluta stofnsins með bergmálsaðferð samhliða sýnatöku með flottrolli. Mælingarnar eru skipulagðar af Hafrannsóknastofnun og fara fram í samvinnu rannsóknaskipa og fiskiskipa sem eru að jafnaði leigð til verkefnisins. Vísindamenn frá Hafrannsóknastofnun, sem eru oftast um borð í þeim fiskiskipum sem taka þátt, fylgjast með og túlka skráningar bergmálsmæla. Bergmálsmælar allra þátttakenda eru kvarðaðir, að jafnaði skömmu áður en mælingar hefjast.

Janúar 2026: Forkönnun

Fyrri vetrarmælingin í janúar sem fór fram frá 5. til 12. janúar á r/s Árna Friðrikssyni (Mynd 7), var skipulögð sem forkönnun. Settar voru út leiðarlínur með yfirferð innan svæðis meðfram landgrunnsbrúninni austan og norðaustan lands, með það að markmiði að staðsetja loðnugönguna og auðvelda skipulagningu umfangsmeiri mælingar síðar í mánuðinum. Í leiðangrinum mældust um 150 þús. tonn af kynþroska loðnu, mest norðan og norðaustan við land (Mynd 7) og hafði loðna enn ekki gengið suður með Austurlandi. Mæling kynþroska hluta stofnsins hafði fremur hátt frávikshlutfall (CV=0,25). Tafla 2 gefur fjölda og lífmassa mismunandi stofnhluta skipt eftir aldri og lengd.

Mynd 7: Loðna. Hlutfallslegur þéttleiki sem NASC gildi og hlutfall kynþroska í loðnusýnum 5.–12. janúar 2026. Hlutfall kynþroska lægra en 0.5 sýnt sem svartir yfir í græna depla, en hlutfall á bilinu 0.5 til 1 sem ljósgrænir yfir í gula.
Tafla 2: Loðna. Áætluð stofnstærð heildarstofns loðnu (IEGJM) í fjöldi (N) og lífmassa (tonn) eftir aldri í (árum) og lengd (cm) 5.–12. janúar 2026 samkvæmt með bergmálsaðferð Mynd 7.
Category Lengd aldur2 aldur3 aldur4 aldur5 Heildarfjöldi Heildarlífmassi (tonn)
Ungloðnu 8.5 0 9 0 0 9 52
Ungloðnu 9.5 19 0 0 0 19 136
Ungloðnu 10 38 0 0 0 38 317
Ungloðnu 10.5 19 0 0 0 19 159
Ungloðnu 11 28 0 0 0 28 244
Ungloðnu 11.5 47 0 0 0 47 462
Ungloðnu 12 38 9 0 0 47 524
Ungloðnu 12.5 57 9 0 0 66 722
Ungloðnu 13 9 0 0 0 9 111
Ungloðnu 13.5 9 38 0 0 47 630
Ungloðnu 14 38 28 0 0 66 922
Ungloðnu 14.5 9 47 0 0 57 835
Ungloðnu 15 0 47 0 0 47 817
Ungloðnu 15.5 0 19 0 0 19 322
Ungloðnu 16 0 38 9 0 47 848
Ungloðnu 16.5 0 38 0 0 38 740
Ungloðnu 17 0 38 0 0 38 811
Ungloðnu 17.5 0 9 0 0 9 219
Ungloðnu 18.5 0 9 0 0 9 254
Ungloðnu 19 0 9 0 0 9 294
Ungloðnu 20 0 9 0 0 9 287
Kynþroska 8.5 9 9 0 0 19 106
Kynþroska 12 57 19 0 0 76 834
Kynþroska 12.5 57 104 0 0 161 1910
Kynþroska 13 38 104 0 0 142 1847
Kynþroska 13.5 28 351 0 0 379 5413
Kynþroska 14 28 398 0 0 427 6841
Kynþroska 14.5 9 417 0 0 427 7178
Kynþroska 15 0 967 9 0 976 18468
Kynþroska 15.5 9 758 9 0 777 15773
Kynþroska 16 0 777 38 0 815 17916
Kynþroska 16.5 9 645 28 0 682 16152
Kynþroska 17 9 720 66 9 806 20626
Kynþroska 17.5 0 474 57 0 531 15153
Kynþroska 18 0 332 47 0 379 11607
Kynþroska 18.5 0 171 28 9 209 6738
Kynþroska 19 0 38 9 0 47 1717
Kynþroska 19.5 0 19 19 0 38 1386
Kynþroska 20 0 0 9 0 9 338
Kynþroska Samtals 256 6303 322 19 6900 150000
Ungloðnu Samtals 313 360 9 0 682 9704

Janúar 2026: Stofnmælingar leiðangur

Önnur vetrarloðnumæling fór fram 19.–26. janúar með þátttöku r/s Árna Friðrikssonar og Þórunnar Þórðardóttur, og f/s Barða, Heimaeyjar og Polar Ammassak (Mynd 8). Leiðarlínur voru settar út með yfirferð í fjórum svæðum úti fyrir Austur-, Norðaustur, Norður og Norðvesturlandi (Vestfjörðum). Í leiðangrinum fannst mest af kynþroska loðnu norður og austur af landinu (Mynd 8). Loðna úti fyrir Vestfjörðum var að mestu ókynþroska. Kynþroska hluti stofnsins var metinn 710 800 tonn (CV=0,25), og var um 55% (382 þús. tonn) mældur úti fyrir Austurlandi, sem telja má víst að fari hina hefðbundnu réttsælis hrygningargönguleið vestur með Suðurlandi að hrygningarstöð, og um 45% (328 þús. tonn) úti fyrir Norðurlandi, mest vestan Kolbeinseyjarhryggjar. Ekki var ljóst hvaða leið sá hluti kynþroska loðnu sem mældist úti fyrir Norðurlandi stefndi til hrygningar. Þriðja loðnumælingarleiðangri (sem hófst 11. febrúar) var falið það hlutverk að kanna þróun/afdrif þessa hluta dreifingar kynþroska loðnu þegar líður að hrygningu. Tafla 3 gefur fjölda og lífmassa mismunandi stofnhluta skipt eftir aldri og lengd.

Mynd 8: Loðna. Hlutfallslegur þéttleiki sem NASC gildi 19.-26. janúar 2026. Leiðarlínur þátttakenda sýndar í mismunandi lit.

Dreifing loðnunnar í janúar 2026 líktist nokkuð dreifingunni í janúar 2023 (foreldrakynslóðin). Það ár ráðlagði Hafrannsóknastofnun, samhliða tillögu um aukið aflamark í kjölfar mælingar úti fyrir Húnaflóa seinni hluta febrúar, að í varúðarskyni yrðu 2/3 hlutar viðbótarinnar veidd úti fyrir Norðurlandi, til að sporna gegn ofveiði á þeim hluta stofnsins sem fylgdi hefðbundinni gönguleið með Austurlandi og vestur með Suðurlandi að hrygningarstöð. Þessi hluti ráðgjafarinnar var síðar felldur niður þegar ljóst þótti að loðnan úti fyrir Húnaflóa hefði gengið rangsælis með Vestfjörðum (sem vesturganga) til hrygningar.

Tafla 3: Loðna. Áætluð stofnstærð heildarstofns loðnu (IEGJM) í fjölda (N) og lífmassa (tonn) eftir aldri í (árum) og lengd (cm) úr febrúarmælingu með bergmálsaðferð (19. til 26. febrúar 2025, sjá Mynd 8).
Category Lengd aldur2 aldur3 aldur4 aldur5 Heildarfjöldi Heildarlífmassi (tonn)
Ungloðnu 8.5 30 0 0 0 30 104
Ungloðnu 9 30 0 0 0 30 104
Ungloðnu 9.5 50 0 0 0 50 208
Ungloðnu 10 139 0 0 0 139 695
Ungloðnu 10.5 253 0 0 0 253 1368
Ungloðnu 11 265 16 0 0 281 1704
Ungloðnu 11.5 321 16 0 0 337 2229
Ungloðnu 12 392 0 0 0 392 2903
Ungloðnu 12.5 291 0 0 0 291 2314
Ungloðnu 13 378 17 0 0 395 3451
Ungloðnu 13.5 159 22 0 0 181 1784
Ungloðnu 14 171 70 0 0 241 2620
Ungloðnu 14.5 77 61 0 0 139 1754
Ungloðnu 15 70 134 0 0 204 2763
Ungloðnu 15.5 37 97 17 0 151 2301
Ungloðnu 16 1 96 0 0 97 1552
Ungloðnu 16.5 17 204 16 0 237 3933
Ungloðnu 17 0 38 0 0 38 716
Ungloðnu 17.5 0 1 0 0 1 21
Ungloðnu 18.5 0 28 0 0 28 580
Ungloðnu 20 0 0 17 0 17 534
Kynþroska 8.5 0 28 0 0 28 177
Kynþroska 9 28 0 0 0 28 267
Kynþroska 10 116 16 0 0 131 1216
Kynþroska 10.5 98 18 0 0 117 1146
Kynþroska 11 173 220 0 0 393 4282
Kynþroska 11.5 129 238 0 0 367 4394
Kynþroska 12 76 318 0 0 394 5056
Kynþroska 12.5 236 1101 18 0 1356 19296
Kynþroska 13 108 964 0 0 1073 16443
Kynþroska 13.5 37 1578 17 0 1632 26826
Kynþroska 14 69 3408 70 0 3546 63686
Kynþroska 14.5 26 2130 53 0 2209 43853
Kynþroska 15 34 2674 49 0 2758 57472
Kynþroska 15.5 55 4229 162 17 4463 102783
Kynþroska 16 0 2617 311 0 2929 72043
Kynþroska 16.5 0 2713 230 0 2944 76341
Kynþroska 17 0 2831 600 17 3448 98822
Kynþroska 17.5 0 1171 234 0 1405 42704
Kynþroska 18 0 795 191 0 986 31916
Kynþroska 18.5 0 373 280 17 671 22717
Kynþroska 19 0 153 28 0 181 6623
Kynþroska 19.5 0 0 235 0 235 8805
Kynþroska 20 0 43 16 0 59 2478

Niðurstöður afránslíkans og lokaráðgjöf

Að loknu stofnmati byggðu á leiðangursniðurstöðum með óvissumati voru 100 þúsund slembivalshermanir hrygningarstofns með endurísetningu notaðar sem upphafsgildi fyrir keyrslur afránslíkans. Niðurstöður afránslíkansins eru gefnar í Tafla 4 og sýndar á Mynd 10 og Mynd 11.

Tafla 4: Loðna. Hlutfallsmörk og meðaltöl framreiknaðs hrygningarstofns (í tonnum) þann 15. mars auk mats á heildarafráni byggt á afránslíkani
meðatal 5% 25% 50% 75% 95%
Hrygningarstofn SSB 266410 114360 189670 255490 330800 457280
Afrán Predation 148230 101360 125450 145240 167880 205070

Líkanið (ICES 2023, ICES 2024) tekur til afráns þorsks, ýsu og ufsa á göngutíma loðnunnar frá 15. janúar til 15. mars. Flæðirit sem sýnir hvernig líkanið er uppsett má finna á Mynd 9.

Mynd 9: Loðna. Efst: Þrjú svæði sem notuð voru í hermunum á afráni á gönguleið loðnunnar úr austri, þar sem gular örvar sýna leiðina. Neðst: Skýringarmynd sem sýnir hlutfallslega dreifingu gönguleiða og veiða í afránslíkaninu, sundurliðað yfir tveggja vikna tímabil. Veiðar eru sýndar sem hlutföll fyrir neðan láréttar örvar, og réttsælis göngur eru gefnar upp sem prósentur fyrir ofan lóðréttar örvar.
Mynd 10: Loðna. Samantekt niðurstaðna úr haustmælingu 2025 og afránslíkaninu. Mat á stofnstærð úr mælingunni á kynþroska loðnu (efst til vinstri), áætluð stærð hrygningarstofns sem verður eftir til hrygningar byggt á afránslíkaninu (efst til hægri), áætlað afrán frá 15. janúar til 15. mars (neðst til vinstri) og dreifing metinnar dánartíðni vegna afráns (neðst til hægri).
Mynd 11: Loðna. Framreiknuð stærð hrygningarstofns, byggt á forsendu um 197 474 tonna veiðar og afránslíkani. Blá lína sýnir varúðarmörk Blim = 114 000 t (ICES 2023, ICES 2024).

Fiskveiðistjórnun

Samþykkt fiskveiðistjórnunaráætlun og aflaregla

Strandríkin Ísland, Grænland og Noregur komust að samkomulagi (Anon. 2015; Anon. 2023) um að nota eftirfarandi aflareglu (HCR) sem grundvöll fiskveiðistjórnunar sem var þróuð og yfirfarin hjá ICES (ICES, 2015; ICES, 2023).

Markmið aflareglunnar er að setja lokaaflamark (final TAC) sem tryggir með 95% líkum að eftir standi að lágmarki 114 þús. tonn til hrygningar. Til þess að þetta náist er farið til bergmálsmælinga á tímabilinu frá september til febrúar og ráðgjöf um aflamark gefin í þremur skrefum: sem upphafsráðgjöf, milliráðgjöf og lokaráðgjöf.

  1. Upphafsráðgjöf fyrir næsta fiskveiðiár byggi á mati á stærð ókynþroska hluta stofnsins (Uimm) að loknum bergmálsmælingum að hausti (september–október).

    Tveir fastar eru ákveðnir:

    1. Utrigger = 50 milljarðar ókynþroska loðnu.

    2. TACMax = 400 þús. tonn þegar U > 127 milljarðar ókynþroska.

    Aðferðin við að setja upphafs/bráðabirgðaaflamark er:

    • TAC = 0 ef Uimm < 50 milljarðar.

    • TAC = 5.2 x (Uimm - Utrigger) þús. tonn fyrir Uimm á bilinu 50–127 milljarðar.

    • TAC = 400 þús. tonn fyrir Uimm > 127 milljarðar.

  2. Milliráðgjöf fyrir yfirstandandi fiskveiðiár er gefin að loknum bergmálsmælingum að hausti. Stærð kynþroska hluta stofnsins (SSB) er metin með óvissu og lögð við gögn um spáða stærð og dreifingu afræningja, og notuð sem upphafsgildi í afránslíkanakeyrslum sem gera ráð fyrir mismiklum veiðum fram að hrygningu í mars. Milliráðgjöf um aflamark er sett sem 2/3 af þeim afla sem gæfi p(SSB < Blim) = 114 þús. tonn) < 0.05.

  3. Lokaráðgjöf er gefin að loknum bergmálsmælingum að vetrarlagi (janúar–febrúar). Stærð hrygningastofns (SSB) er metin með óvissu og lögð við gögn um spáða stærð og dreifingu afræningja. Lokaaflamark byggir á öllum bergmálsmælingum frá hausti að vetri. Niðurstöðurnar eru notaðar sem upphafsgildi í afránslíkanakeyrslum sem gera ráð fyrir mismiklum veiðum fram að hrygningu í mars. Lokaráðgjöf um aflamark er sett sem sá afli sem gæfi p(SSB < Blim) = 114 þús. tonn) < 0.05. Aflareglan sem var yfirfarin hjá ICES (2023) gerir ráð fyrir að haustmælingin vegi að hámarki 1/3 á móti haustmælingu.

Upphafsráðgjöf fyrir fiskveiðiárið 2025/2026

Í júní 2025 var gefin upphafsráðgjöf fyrir vertíðina 2025/26 því vísitala ókynþroska í haustleiðangri 2024 var 58.9 milljarðar, sem er hærra en Utrigger (50 milljarðar). Byggt á aflareglunni (sjá Undirkafli 6.1), var upphafsaflamark 46 384 t fyrir fiskveiðiárið 2025/2026 (Mynd 12).

Mynd 12: Loðna. Ráðgjöf skv. aflareglu fyrir upphafsráðgjöf, sem byggir á sambandi lokaráðgjafar og metins fjölda ókynþroska haustið á undan. Myndin sýnir áætlaða lokaráðgjöf (svört óbrotin lína) og upphafsráðgjöf (blá brotin lína), sem er sett útfrá Utrigger (rauð lárétt lína) við 50 milljarða ókynþroska. Þak á upphafsráðgjöf er sett 400 þús. tonn. Græn lína sýnir fjölda ókynþroska haustið 2024, sem er varpað í upphafsráðgjöf fyrir 2025/2026 á y-ásnum.

Milliráðgjöf fyrir fiskveiðiárið 2025/2026

Mat á stærð kynþroska hluta loðnustofnsins með bergmálsmælingum í ágúst og september 2025 (sjá Undirkafli 4.2) og niðurstöður afránslíkans benda til að markmið aflareglunnar um að skilja eftir að lágmarki 114 þús tonn til hrygningar með 95% líkum myndu nást með 65 650 tonna aflamarki. Með varúðarviðbót aflareglunnar fyrir milliráðgjöf (2/3 af útreiknuðu aflamarki) verður ráðgjöf um aflamark nú 43 766 tonni, fyrir loðnuvertíðina 15. október 2025–15. apríl 2026.

Lokaráðgjöf fyrir fiskveiðiárið 2025/2026

Mat á stærð veiðistofnsins byggir á samantekt haustmælingar (með vogtölu 1/3) og vetrarmælingar (með vogtölu 2/3), sem báðar eru taldar hafa náð yfir útbreiðslu kynþroska hluta stofnsins. Að teknu tilliti til samantekinna mælinga (Tafla 5), niðustaðna líkans um afrán á loðnu og aflareglu strandríkja, er lagt til að lokaaflamark fyrir fiskveiðiárið 2025/2026 verði ekki hærra en 197 474 tonn.

Það er óljóst hvort loðnan sem mældist síðari hluta janúar úti fyrir Norðurlandi fari fyrir Horn og hrygni vestan við landið, hrygni norðan við landið eða fari hefðbundna leið austur fyrir landið, og mun Hafrannsóknastofnun kanna það með leiðangri í febrúar. Á meðan óvissa ríkir um göngu loðnunnar fyrir Norðvesturlandi til hrygningar mælist stofnunin til að veiðar fari fram fyrir Norðurlandi líka en ekki eingöngu á þeim stofnhluta sem er þegar komin austur fyrir land, til að minnka áhættu á að breytileiki í stofnhlutum tapist (t.d. hrygningarstöðvum).

Tafla 5: Loðna. Mat á stærð veiðistofns og óvissumat mælingunnar (CV) eftir svæðum og ráðgjöf fyrir loðnu á svæðinu Ísland-Austur-Grænland-Jan Mayen árið 2025/2026. Ráðgjöfin byggir á niðurstöðum afránslíkansins sem er hluti af aflareglu loðnu.

Fyrri aflareglur og fiskveiðistjórnun fyrir loðnu

Frá upphafi níunda áratugarins var loðnuveiðum stýrt þannig að 400 000 tonn voru skilin eftir til hrygningar, án þess að taka tillit til óvissu í matinu.

Ný aflaregla og fiskveiðistjórnunaráætlun var þróuð á rýnifundi ICES árið 2015 og tekin upp sama ár (ICES, 2015). Helstu breytingar voru að tekið var tillit til óvissu í mælingum og afráni á loðnustofninum fram að hrygningu. Á rýnifundi ICES 2022 (ICES, 2023) voru gerðar minniháttar breytingar sem strandríkjafundur samþykkti að miða ráðgjöf við.

Þær breytingar fólust meðal annars í að Blim var lækkað úr 150 þús. tonnum í 114 þús. tonn (Mynd 13).

Mynd 13: Loðna. Upphafsráðgjöf, samþykkt lokaráðgjöf og afli tilkynntur til ICES.

Viðmiðunarmörk

Blim var skilgreint sem 114 000 tonn á fundi WKCAPELIN (ICES, 2023). Utrigger er skilgrein sem 50 milljarðar (ICES, 2015). Engin önnur viðmiðunarmörk eru skilgreind fyrir þennan stofn.

Staða stofnsins

Miðgildi lífmassa veiðistofns er metið 418 000 tonn haustið 2025 og 710 200 tonn í janúar 2026. Afránslíkan (ICES, 2015), sem tekur mið af veiðum og afráni á milli mælinga og hrygningar af völdum þorsks, ufsa og ýsu, áætlaði að 266 410 tonn verði miðgildi lífmassa eftir til hrygningar vorið 2026 (Tafla 4). Að teknu tilliti til óvissumatsins eru meiri en 95% líkur á að minnsta kosti 114 000 tonn verði skilin eftir til hrygningar, ef veidd verða 197 474 tonn af loðnu,.

Bergmálsmæling á fjölda ókynþroska loðnu í haustleiðangri 2025 var 118,9 milljarðar. Upphafsráðgjöf samkvæmt aflareglu fyrir loðnuvertíðina 2026/27 byggt á þeim fjölda verður gefin út af ICES og Hafrannsóknastofnun í júní 2026.

Mynd 14: Loðna. Vísitala ókynþroska loðnu í haustmælingu síðan 1981.

Áætluð stærð hrygningarstofns (SSB) á hrygningartíma (mars-apríl) hefur verið endurreiknuð fyrir árin 1981–2025 (Mynd 15), með líkaninu sem var tekið upp 2015 og 2023. Endurmatið tekur mið af óvissu í bergmálsmælingum og beitir afránslíkani sem var innleitt árið 2015. Óvissan í bergmálsmælingum var endurreiknuð fyrir árin 2002–2006 og 2012–2014 með því að endurreikna bergmálsvísitölur og beita slembivalshermunum með endurísetningu (e. bootstrapping). Fyrir tímabilið frá 2015 hefur óvissan verið tiltæk þar sem ráðgjöf hefur verið veitt út frá nýrri aflareglu. Fyrir fyrri ár var óvissan í bergmálsmælingum áætluð með því að skoða leiðangursskýrslur sem og texta frá Hjálmari Vilhjálmssyni (1994). Áætlað var að óvissutölurnar (CV) væru á bilinu 0,15–0,25 og voru þær notaðar sem margfaldari í lognormal dreifingu yfir meðalgildi frá sömu heimildum.

Mynd 15: Loðna. Miðgildi, 5% og 95% hundraðshlutamörk dreifinga hrygningarstofns á hrygningartíma (mars–apríl) síðan 1981. Blim = 114 kt.

Óvissa í mati og framreikningum

Óvissa í mati og framreikningum er háð gæðum bergmálsmælinga, m.t.t. yfirferðar, skilyrða til mælinga og dreifingar loðnunnar. Þannig leiðir hnappdreifing til hás breytileika en jöfn dreifing hins gagnstæða.

Óvissan er áætluð með slembivalshermunum með endurísetningu (sjá WKICE 2015). Frávikshlutfall (CV) mats á fjölda óþroska var áætlað 0,11 í haustmælingu 2025, en fyrir kynþroska hluta stofnsins var það nokkru hærra eða 0,2. Yfirferð haustið 2025 er talin hafa nægt til að ná utan um dreifingu stofnsins. Nokkur óvissa er um mælingu ókynþroska loðnu vegna þess að 18 kHz bergmálsmælir r/s Tarjoq var ókvarðaður og því reyndist erfitt að greina á milli ókynþroska og núllgrúppu loðnu. Þessi óvissa hefur þó ekki áhrif á mat á kynþroska hluta stofnsins.

Talsverður munur er á punktmati þeirra tveggja mælinga á stærð stofnsins sem lokaráðgjöf byggir á, þ.e. 418 000 tonn haustið 2025 og 710 200 tonn í janúar 2026. Þegar metin frávikshlutföll eru skoðuð (0,2 og 0,24) í samhengi við öryggisbil (+/- eitt staðalfrávik) mælinganna (334–502 samanborið við 540–881 kt í áðurnefndri röð) er munurinn tiltölulega lítill. Hann mætti tengja við ýmsa þætti á við: (a) Niðurstöður haustmælingar eru háðar hlutfalli ókynþroska og kynþroska í trollsýnum, þannig að bjögun í þeim gætu valdið skekktum hlutföllum stofnhluta, sérstaklega þegar fjöldi ókynþroska er hár eins og haustið 2025. (b) Mat á óvissu (CV) tekur ekki til allra óvissuþátta. Þar mætti telja mögulegan mun á endurvarpsstyrk sem ekki er tekið tillit til, því gengið er útfrá sama endurvarpsstyrk í haust- og vetrarmælingu. (c) Hluti vetrarmælingarinnar fór fram á fiskiskipum sem mældu með meginstefnu göngu, en hinn hlutinn á rannsóknaskipum sem mældu líklega fremur á móti göngu. Þessi mismunandi stefnuáhrif geta leitt til bjögunar og óvissu sem ekki er einfalt að leggja mat á.

Þó að haustmæling 2025 hafi verið háð tímatakmörkunum virðist hafa náðst utan um dreifingu bæði ókynþroska og kynþroska hluta stofnsins. Hins vegar er í ljósi niðurstaðna vetrarmælingar ekki útilokað að yfirferð hafi verið ónóg til norðurs og í austurátt í Íslandshafi norðan Íslands.

Hlutverk loðnu vistkerfinu

Loðna er undirstöðutegund í fæðu margra helstu nytjastofna við Ísland og búast má við að ef breyting verður á útbreiðslu hennar, þá muni það hafa áhrif á framleiðni afræningja.

Mikilvægi loðnu við Austur-Grænland er ekki vel skjalfest en átak hefur verið aukið til muna í haustmælingum til að meta hlutverk loðnu í lífríkinu, t.d. með rannsóknum á áti loðnu, mati á fæðuframboði, útbreiðslu afræningja og umhverfisvöktun.

Á Íslandsmiðum er loðnan helsta einstaka fæðutegundin í fæðu þorsks, en hún er einnig lykilbráð nokkurra tegunda sjávarspendýra og sjófugla og er einnig mikilvæg fæða nokkurra annarra nytjafisktegunda (sjá t.d. Vilhjálmsson, 2002, Singh o.fl.. 2023). Fæðurannsóknir þorsks í stofnmælingu botnfiska í mars sýna vel mikilvægi loðnu í fæðu hans, en þar sýna jafnframt vel breytileika í aðgengi að loðnu milli ára (Mynd 16).

Mynd 16: Loðna. Finnst í magasýnum þorsks í stofnmælingu botnfiska (SMB) í mars 1993–2025, sýnt sem hlutfallsleg fylling loðnu í magasýnum (gult og rautt sýnir mikið bráðar), framkvæmd á sama tíma og loðnuhrygningin fer fram.

Reglugerðir og áhrif þeirra

Fyrr á árum voru loðnuveiðar bannaðar í apríl fram að júnílokum en vertíðin hófst í júlí/ágúst eða seinna, allt eftir ástandi stofnsins. Hinsvegar síðan árið 2021 hafa veiðar ekki hafist fyrr en 15. október sem varúðarráðstöfun til að vernda ungloðnu og var það samkvæmt samkomulagi milli strandríkjanna (Ísland, Grænland og Noregur).

Heimilt er að flytja afla úr nót eins skips yfir á annað skip, til að forðast brottkast. Ef aflinn er umfram burðargetu skipsins og ekkert annað skip er í nánd er þó leyfilegt að sleppa niður umfram afla. Undanfarin ár hefur slíkt brottkast ekki verið algengt. Vinnsluskip hafa ekki leyfi til að henda loðnu til að samræma afla vinnslugetu.

Á Íslandsmiðum eru veiðar með flotvörpu eingöngu leyfðar á takmörkuðu svæði undan NA-landi (veiðar í janúar) til að vernda ungloðnu og til að draga úr hættu á að hafa áhrif á hrygningargönguleiðina.

Heimildaskrá

Anon. 2015. Agreed Record of Conclusions of Coastal State consultations on the management of the capelin stock in the Iceland–East Greenland–Jan Mayen area. Reykjavík, Iceland. 7–8 May 2015. https://www.regjeringen.no/contentassets/37b66bdf33d84e99924bb27553641719/samledokument-lodde-mai-2015---agreed-records---bilateral-avtale.pdf. Last accessed: 17 November 2022.

Anon. 2023. Framework arrangement between Greenland and Iceland on the conservation and management of capelin. 2023. Reykjávik, Iceland 3 July 2023. 4 pp. https://www.althingi.is/altext/pdf/154/fylgiskjol/s1655-f_I.pdf Last accessed: 31 May 2025.

Bardarson, B, Heilman, L, Jonsson, SÞ and Jansen, T 2024. Cruise report of acoustic assessment of the Iceland-East Greenland-Jan Mayen capelin stock in the autumn 2024. Kver Hafrannsóknastofnunar. KV2024-10. 18 pp.

Bardarson, B, Gudnason, K, Singh, W, Petursdottir, H, & Jonsson, SÞ (2021). Loðna (Mallotus villosus). Í Guðmundur J. Óskarsson (ritstj.), Staða umhverfis og vistkerfa í hafinu við Ísland og horfur næstu áratuga. Haf- og vatnarannsóknir, HV 2021-14, 31–34.

Christiansen, JS, Præbel, K, Siikavuopio, SI, Carscadden, JE 2008. Facultative semelparity in capelin Mallotus villosus (Osmeridae)-an experimental test of a life history phenomenon in a sub-arctic fish, Journal of Experimental Marine Biology and Ecology, Volume 360, Issue 1, 2008, Pages 47-55, ISSN 0022-0981, https://doi.org/10.1016/j.jembe.2008.04.003.

Engilbertsson, V, Óskarsson, GJ and Marteinsdóttir, G (2012). Inter-annual Variation in Fat Content of the Icelandic Capelin. ICES CM 2013/N:26.

Gjøsæter, H, Bogstad, B, and Tjelmeland, S 2002. Assessment methodology for Barents Sea capelin, Mallotus villosus (Müller). – ICES Journal of Marine Science, 59: 1086–1095.

Gudmundsdottir, A, and Vilhjálmsson, H 2002. Predicting Total Allowable Catches for Icelandic capelin, 1978–2001. ICES Journal of Marine Science, 59: 1105–1115.

Gudmundsdottir, A, and Sigurdsson, Th 2014. Growth of capelin in the Iceland-East Greenland-Jan Mayen area. NWWG 2014/WD:29.

ICES. 2015. Report of the Benchmark Workshop on Icelandic Stocks (WKICE), 26-30 January, 2015. ICES Headquarters. ICES CM 2015/ACOM:31. 335 pp.https://doi.org/10.17895/ices.pub.5295

ICES. 2023. Benchmark workshop on capelin (WKCAPELIN). ICES Scientific Reports. 5:62. 282 pp. https://doi.org/ices.pub.23260388

ICES 2024. Capelin (Mallotus villosus) in subareas 5 and 14 and Division 2.a west of 5°W (Iceland and Faroes grounds, East Greenland, Jan Mayen area). ICES Advice: Recurrent Advice. Report. https://doi.org/10.17895/ices.advice.25663980.v1

Jansen, T, Hansen, FT, Bardarson, B 2021. Larval drift dynamics, thermal conditions and the shift in juvenile capelin distribution and recruitment success around Iceland and East Greenland. Fisheries Research 236.

Hafrannsóknastofnun. 2024. Astand nytjastofna sjávar og ráðgjöf 2024,ráðgjöf um loðna. Hafrannsóknastofnun, 11 October 2024.

Singh, W, Ólafsdóttir, AH, Jónsson, SÞ, Óskarsson, GJ 2023. Loðna á tímum umhverfisbreytinga. Haf- og vatnarannsóknir, HV 2023-33. https://www.hafogvatn.is/static/research/files/lodnurannsoknir_skyrsla2023.pdf

Vilhjálmsson, H 1994. The Icelandic capelin stock. Capelin, Mallotus villosus (Müller), in the Iceland– Greenland–Jan Mayen area. Rit Fiskideildar, 13: 281 pp.

Vilhjálmsson, H 2002. Capelin (Mallotus villosus) in the Iceland–East Greenland–Jan Mayen ecosystem.ICES Journal of Marine Science: Journal du Conseil, 59: 870–883.

Vilhjálmsson, H 2007. Impact of changes in natural conditions on ocean resources. Law, science and ocean management 11, 225.