KEILA

Helstu niðurstöður

Heildarlífmassi úr vorleiðangri lækkaði frá árunum 1985 til 2001 en hækkaði eftir það og hélst tiltölulega hár til ársins 2020. Eftir það lækkaði lífmassinn og mældist sá lægsti í tímaröðinni árið 2020. Eftir það hefur hann farið hækkandi og náði hámarki á síðasta ári, og mælist áfram hár.
Fjöldi smárrar keilu (<30 cm) í vorleiðangri var mikill árið 2007 en fækkaði árin eftir til ársins 2012. Eftir það hefur fjöldinn farið hækkandi og var mestur í tímaröðinni í síðustu tveim mælingum. Aukningin er einnig sjáanleg í lengdardreifingu vorleiðangurs þar sem sést að fjöldi smárrar keilu hefur aukist.
Hrygningarstofn (SSB) minnkaði frá árunum 1981 til 2021 þegar stofninn var rétt ofan við B_lim. Síðan þá hefur hann stækkað ört og er nú vel yfir varúðarmörkum.
Fiskveiðidauði (F aldur 7-10) hefur lækkað frá árinu 2010 og er nú undir öllum viðmiðunarpunktum (F_MGT og F_PA).
Nýliðun hefur aukist síðan 2011 og var sú mesta frá upphafi mælinga á síðasta ári og mælist áfram há.

Almennar upplýsingar

Keila (Brosme brosme) er hægfara botnfiskategund sem finnst oftast stök eða í litlum hópum á hörðum eða mölubernum botni, aðallega grynnra en 400 m. Við Ísland er hún algengust á suður- og suðvesturmiðum þar sem hún byggir aðallega á hörðum botni meðfram landgrunnssrönd. Keila étur krabbadýr, skelfisk og aðra botnfiska. Á Íslandsmiðum getur keila orðið allt að 100 cm löng og náð 20 ára aldri, en vegna erfiðleika við aldurslestur kvarna yfir 10 ára er mikil óvissa í aldursgreiningum eldri fiska.

Keila er hægvaxta og síðþroska tegund sem nær kynþroska við um 8–10 ára aldur og 45–60 cm lengd. Hrygning á sér aðallega stað frá apríl til júlí á 200–400 m dýpi suður og suðvestan við Ísland. Aðalveiðarfærið er lína en einnig fæst keila sem meðafli í botnvörpum. Vegna lífssögu hennar og tiltölulega hás hlutfalls ókynþroska fisks í afla telst keila viðkvæm fyrir ofveiði, sem krefst varfærnar nýtingar og verndun hrygningarsvæða.

Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/keila

Veiðar

Keila við Ísland (ICES svæði 5.a) er aðallega veidd á línu af Íslendingum, Færeyingum og Norðmönnum. síðan árið 2000 hafa á milli 90- 370 íslenskir línubátar tilkynna veiðar á keilu en ~100 bátar til viðbótar landa keilu sem meðafla (Tafla 1). Mun minna veiðist af keilu í önnur veiðarfæri eða einungis 5% heildaraflans (botnvarpa og net). Fjöldi línubáta sem tilkynntu um keiluafla minnkaði úr 308 í 206 frá 2007-2006 og hefur farið minnkandi síðan en fjöldi línubáta á keiluveiðum 2025 var 90. Mest af keilu veiðist á dýpi minna en 300 m og helstu veiðisvæði samkvæmt afladagbókum er á landgrunninu sunnan-, suðvestan- og vestanlands (Mynd 1 - Mynd 4).

Mynd 1: Keila. Landaður afli íslenskra skipa við Ísland (svæði 5.a), erlendra skipa við Ísland og við Grænland (svæði 14).

Keila veidd við Grænland (ICES svæði 14) fæst aðallega sem meðafli á línu og í botnvörpu á breiddargráðum 63°-66°N og lengdargráðum 32°-40°V (?@fig-catchdistgreen).

Keila. Útbreiðsla veiða í ICES svæði 14 árin 1999 til 2023

Tafla. 1: Keila. Fjöldi Íslenskra báta sem skrá keiluafla á Íslandmiðum (ICES svæði 5.a) og afli (í tonnum) eftir veiðarfærum frá árinu 2000 samkvæmt afladagbókum.

Ár	Fj. botnvarpa	Fj. net	Fj. lína	Botnvarpa	Net	Lína	Annað	Heildarafli
2000	121	175	370	101	44	4 564	404	5 114
2001	108	224	350	87	63	3 248	1 439	4 838
2002	105	174	304	88	93	3 722	1 659	5 563
2003	97	148	305	65	41	3 941	1 549	5 598
2004	90	130	303	92	28	3 007	1 703	4 830
2005	88	101	324	116	19	3 398	1 510	5 044
2006	86	82	338	100	40	4 912	1 549	6 601
2007	74	65	308	104	38	5 834	1 561	7 538
2008	75	59	255	126	42	6 762	1 699	8 629
2009	75	65	239	115	72	6 757	1 734	8 679
2010	70	62	228	97	52	6 761	2 066	8 976
2011	63	54	221	72	24	5 742	1 862	7 701
2012	65	68	228	64	13	6 255	1 540	7 872
2013	66	43	233	76	15	4 911	1 300	6 302
2014	62	43	249	87	18	6 045	13	6 163
2015	55	32	228	71	7	4 745	13	4 835
2016	59	32	206	61	6	3 420	7	3 494
2017	52	31	180	48	5	2 481	6	2 540
2018	55	27	158	83	8	2 841	7	2 940
2019	49	23	154	103	7	3 323	11	3 445
2020	55	23	126	108	31	3 037	10	3 187
2021	51	18	123	112	12	2 649	6	2 779
2022	51	26	109	110	17	2 446	3	2 577
2023	53	32	94	91	10	2 940	5	3 047
2024	52	18	91	81	8	2 055	4	2 149
2025	48	21	90	95	9	1 996	4	2 105

Mynd 2: Keila. Afli á ICES svæði 5.a samkvæmt afladagbókum, skipt eftir dýpi.

Mynd 3: Keila. Afli á ICES svæði 5.a eftir svæðum ásamt hlutfalli innan hvers svæðis samkvæmt afladagbókum.

Mynd 4: Keila. Útbreiðsla veiða við Ísland eftir árum samkvæmt afladagbókum.

Aflaþróun og brottkast

Frá 2000-2010 jókst heildarafli á keilu á Íslandsmiðum (ICES svæði 5.a) stöðugt en dróst saman eftir það og var um 2105 tonn árið 2025 (Mynd 3, Tafla 1). Afli erlendra skipa (aðallega færeyskra og norskra) á Íslandsmiðum hefur alltaf verið töluverður en til 1990 var á milli 40-70 % heildaraflans á Íslandsmiðum veiddur af erlendum skipum, þá aðallega færeyskum. Hlutfall erlendra skipa lækkaði eftir það og hefur haldist á bilinu 10-30 % síðan 1991 (Tafla 2).

Afli á Grænlandsmiðum (ICES svæði 14) hefur alltaf verið töluvert minni en á Íslandsmiðum og sjaldan verið yfir 100 tonnum (Tafla 3). Hins vegar var um 1600 tonnum landað árið 2015 og hefur afli verið töluverður síðan þá. Þessi þróun endurspeglast í aflagögnum frá ICES svæði 14 sem fengin eru frá Náttúruauðlindastofnun Grænlands (WGDEEP, 2019:WD06). Árið 2025 var 457 tonnum landað af keilu af grænlensku hafsvæði, aðallega veitt af norskum, færeyskum og grænlenskum skipum (Tafla 3).

Skráningar landana íslenskra fiskiskipa eru í höndum Fiskistofu en landanir norskra og færeyskra fiskiskipa eru í höndum Landhelgisgæslunnar. Brottkast við bolfiskveiðar á Íslandsmiðum er bannað með lögum. Takmarkaðar upplýsingar eru til um brottkast á keilu (línuveiðar) en það er talið vera mjög lágt (<1 %) (WGDEEP, 2011:WD02). Aðgerðir í fiskveiðistjórnun (tegundatilfærsla í kvótakerfi) eru taldar minnka brottkast í blönduðum veiðum. Engin gögn eru til um brottkast á Grænlandsmiðum.

Tafla. 2: Keila. Afli (tonn) á Íslandsmiðum (ICES svæði 5.a) eftir þjóðum síðan 1980.

Ár	Ísland	Færeyjar	Þýskaland	Noregur	Bretland	Heildarafli
1980	3 109	2 873	0	928	0	6 910
1981	2 864	2 624	0	1 025	0	6 513
1982	2 801	2 410	0	666	0	5 877
1983	3 468	4 046	0	772	0	8 286
1984	3 430	2 008	0	254	0	5 692
1985	3 064	1 885	0	111	0	5 060
1986	2 549	2 811	0	21	0	5 381
1987	2 987	2 638	0	19	0	5 644
1988	3 087	3 757	0	20	0	6 864
1989	3 158	3 908	0	10	0	7 076
1990	4 821	2 475	0	0	0	7 296
1991	6 449	2 286	0	0	0	8 735
1992	6 432	1 567	0	0	0	7 999
1993	4 086	1 333	0	0	0	5 419
1994	4 065	1 217	0	0	0	5 282
1995	5 151	1 168	1	0	0	6 320
1996	5 548	907	1	3	0	6 470
1997	4 816	579	0	0	0	5 395
1998	4 130	1 080	1	0	0	5 211
1999	5 821	1 041	2	391	2	7 257
2000	4 727	10	0	374	3	5 114
2001	3 397	1 150	1	285	5	4 838
2002	3 910	1 279	0	372	2	5 563
2003	4 024	1 198	1	373	2	5 598
2004	3 135	1 478	1	214	2	4 830
2005	3 539	1 157	4	303	41	5 044
2006	5 054	1 244	2	299	2	6 601
2007	5 987	1 250	0	300	1	7 538
2008	6 934	1 398	0	298	0	8 630
2009	6 953	1 516	0	210	0	8 679
2010	6 919	1 794	0	263	0	8 976
2011	5 847	1 655	0	198	0	7 700
2012	6 344	1 310	0	217	0	7 871
2013	4 992	1 118	0	192	0	6 302
2014	5 057	681	0	425	0	6 163
2015	4 059	578	0	198	0	4 835
2016	2 704	488	0	302	0	3 494
2017	1 887	438	0	216	0	2 541
2018	2 160	454	0	326	0	2 940
2019	2 622	506	0	316	0	3 444
2020	2 380	536	0	271	0	3 187
2021	2 109	283	0	388	0	2 780
2022	1 956	264	0	357	0	2 577
2023	2 414	322	0	311	0	3 047
2024	1 539	487	0	123	0	2 149
2025	1 790	315	0	0	0	2 105

Tafla. 3: Keila. Afli (tonn) á Grænlandsmiðum (ICES svæði 14) eftir þjóðum frá 1978.

Ár	Færeyjar	Noregur	Ísland	Rússland	Spánn	Grænland	Þýskaland	Bretland	Heildarafli
1978	0	38	0	0	0	0	47	0	85
1979	0	0	0	0	0	0	27	0	27
1980	0	0	0	0	0	0	13	0	13
1981	110	0	0	0	0	0	10	0	120
1982	0	0	0	0	0	0	10	0	10
1983	74	0	0	0	0	0	11	0	85
1984	0	58	0	0	0	0	5	0	63
1985	0	0	0	0	0	0	4	0	4
1986	33	0	0	0	0	0	2	0	35
1987	13	0	0	0	0	0	2	0	15
1988	19	0	0	0	0	0	2	0	21
1989	13	0	0	0	0	0	1	0	14
1990	0	7	0	0	0	0	2	0	9
1991	0	68	0	0	0	0	2	1	71
1992	0	120	3	0	0	0	0	0	123
1993	0	39	1	0	0	0	0	0	40
1994	0	16	0	0	0	0	0	0	16
1995	0	30	0	0	0	0	0	0	30
1996	0	157	0	0	0	0	0	0	157
1997	0	9	10	0	0	0	0	0	19
1998	0	12	0	0	0	0	0	0	12
1999	0	8	0	0	0	0	0	0	8
2000	0	11	11	0	3	0	0	0	25
2001	3	69	20	0	0	0	0	0	92
2002	4	30	86	0	0	0	0	0	120
2003	0	88	2	0	0	0	0	0	90
2004	0	40	0	0	0	0	0	0	40
2005	7	41	0	8	0	0	0	0	56
2006	3	19	0	51	0	0	0	0	73
2007	0	40	0	6	0	0	0	0	46
2008	0	7	0	0	0	33	0	0	40
2009	12	5	0	11	0	15	0	0	43
2010	7	5	0	0	0	0	0	0	12
2011	20	24	131	0	0	0	0	0	175
2012	33	46	174	0	0	0	0	0	253
2013	2	24	401	0	0	0	0	0	427
2014	145	35	0	0	0	74	0	0	254
2015	759	55	0	0	0	784	0	0	1 598
2016	243	178	0	0	0	182	3	0	606
2017	281	141	0	0	0	358	0	0	780
2018	345	228	0	0	0	108	0	0	681
2019	41	458	0	0	0	66	1	0	566
2020	64	114	0	0	0	45	2	0	225
2021	260	380	0	0	0	59	2	0	701
2022	35	558	0	0	0	87	1	0	681
2023	170	479	0	0	0	115	0	0	764
2024	287	477	0	0	0	174	1	0	939
2025	62	303	0	0	0	92	0	0	457

Yfirlit gagna

Almennt er talið að sýnataka úr afla (úr línuveiðum) sé fullnægjandi, þó að fjöldi sýna hafi dregist verulega saman á síðasta áratug (Tafla 5). Sýnatakan virðist ná yfir landfræðilega dreifingu afla bæði úr línu- og togveiðum. Á sama hátt virðist sýnatakan einnig endurspegla árstíðabundna dreifingu afla (ICES, 2012). Umfang sýnatöku á árinu 2025 er sýnt á Mynd 5.

Mynd 5: Keila. Efri: Staðsetning sýnatökustöðva (stjörnur) og útbreiðsla veiða árið 2025 (öll veiðarfæri samanlagt). Neðri: Hlutfall sýna eftir mánuðum (súlur) samanborið við landanir eftir mánuðum (svört lína), skipt eftir árum og helstu veiðarfærum. Tölur fyrir ofan súlur sýna heildarfjölda sýna.

Lengdarsamsetning

Yfirlit sýnasöfnunar frá svæði 5.a (Íslandsmið) eru í Tafla 4. Flestar mælinganna eru frá línuveiðum. Fjöldi mælinga jókst árið 2007 úr um 5000 í rúm 12000 lengdamældra fiska. Fjöldi mælinga lækkaði eftir það og var um 1719 fiskar árið 2025. Lengdardreifing úr línuveiðum er sýnd á Mynd 6. Engin lengdargögn eru frá ICES svæði 14.

Mynd 6: Keila. Lengdardreifing úr afla Íslendinga.

Tafla. 4: Keila. Fjöldi lengdarsmældra fiska úr afla frá ICES svæði 5.a frá árinu 2000.

Ár	Botnvarpa	Lína	Dragnót	Net
2000	0	2 995	0	0
2001	0	3 097	0	0
2002	0	2 843	0	0
2003	0	8 444	0	0
2004	150	3 809	0	0
2005	21	5 820	0	0
2006	472	4 861	0	0
2007	150	11 936	0	167
2008	0	20 963	0	0
2009	0	21 451	0	0
2010	0	9 084	0	0
2011	0	8 159	0	0
2012	150	11 867	0	0
2013	0	6 469	150	0
2014	0	11 748	0	0
2015	0	4 821	0	0
2016	0	4 844	0	0
2017	0	1 710	0	0
2018	0	2 781	0	0
2019	0	2 952	0	0
2020	1	2 336	0	0
2021	0	1 499	0	0
2022	83	682	0	0
2023	0	2 671	0	0
2024	120	1 748	0	0
2025	0	1 719	0	0

Aldurssamsetning

Í Tafla 5 sést söfnun aldursgagna á svæði 5.a við Ísland úr línuveiðum og úr stofnmælingu botnfiska (SMB) árin 1985-2025. Síðan 2010 hefur verið lögð meiri áhersla á að aldursgreina keilukvarnir til notkunar í stofnmati og nú eru til aldursgreiningar frá síðustu áratugum. Aldursgögnin eru notuð sem inntaksgögn í stofnmat. Mynd 7 sýnir aldursskiptan afla eftir árum. Árið 2025 voru þrír elstu aldurshóparnir algengastur í veiði (Mynd 7 og Mynd 8).

Mynd 7: Keila. Aldurskiptur afli (tonn) úr veiðum frá ICES svæði 5.a frá 1981. Súlur gefa til kynna afla í fjölda eftir aldri og eru litaðar eftir árgangi

Mynd 8: Keila. Samsetning heildarafla (tonn) á ári úr veiðum frá ICES svæði 5.a frá 1981 skipt eftir árgangi frá árinu 1981

Tafla. 5: Keila. Fjöldi sýna og fjöldi aldurslesinna kvarna úr afla og úr stofnmælingu botnfiska (SMB) frá 1985.

Ár	Fjöldi sýna úr botnvörpu	Fjöldi sýna úr línu	Fjöldi lesinna kvarna (botnvarpa)	Fjöldi lesinna kvarna úr línu	Fjöldi sýna (SMB)	Fjöldi lesinna kvarna (SMB)
1986	3	1	0	0	246	350
1987	5	4	0	0	286	197
1988	0	0	0	0	274	192
1991	0	4	0	0	295	404
1992	1	4	0	101	284	364
1993	0	9	0	400	265	351
1994	2	15	0	1 426	261	299
1995	2	16	35	1 004	217	684
1996	0	14	0	1 299	208	270
1997	3	10	200	981	227	323
1998	0	13	0	1 227	208	281
1999	0	24	0	1 350	201	272
2000	0	19	0	849	233	322
2001	0	19	0	849	209	282
2002	0	21	0	851	210	303
2003	0	47	0	900	234	345
2004	1	28	50	500	234	422
2005	1	34	0	600	266	488
2006	4	30	150	750	287	499
2007	1	68	50	1 100	294	483
2008	0	110	0	1 600	287	489
2009	0	108	0	1 350	286	453
2010	0	58	0	1 449	248	378
2011	0	43	0	1 400	274	738
2012	1	70	50	1 700	286	771
2013	0	35	0	1 100	278	744
2014	0	62	0	620	243	585
2015	0	35	0	555	263	614
2016	0	28	0	290	261	689
2017	0	14	0	160	247	580
2018	0	23	0	180	251	560
2019	0	29	0	330	252	721
2020	1	18	0	290	251	657
2021	0	13	0	270	278	827
2022	1	8	20	160	315	906
2023	0	22	0	355	305	905
2024	1	13	20	200	305	954
2025	0	16	0	220	360	1 276

Þyngd eftir aldri í afla

Þyngd eftir aldri úr afla frá ICES svæði 5.a er sýnd á Mynd 9. Engin gögn eru frá svæði 14. Aflaþyngdir þriggja ára er stöðug og við meðaltal, en meiri breytileiki er á milli ára í meðalstofnþyngdum eldri árganga (Mynd 9).

Mynd 9: Keila. Meðalþyngdir eftir aldri úr afla (svæði 5.a). Súlur gefa til kynna frávik frá meðalþyngd eftir aldri (svört lína) og eru litaðar eftir árgangi.

Gögn úr stofnmælingarleiðöngrum (ICES svæði 27.5.a)

Tveir reglubundnir rannsóknaleiðangrar eru farnir á vegum Hafrannsóknastofnunar, þ.e. stofnmæling botnfiska að vori (SMB) og að hausti (SMH). Að auki er árlega framkvæmt netarall á grunnslóð í apríl á hrygningartíma þorsks, sem er hönnuð til að meta hrygningarstofn þorsks. Nánari lýsingar á stofnmælingum að vori og hausti, sem og netaralli, má finna í stofnviðauka (ICES, 2023).

Vorleiðangur hefur farið fram árlega í mars síðan 1985 og nær yfir helstu útbreiðslusvæði keilu. Árin 1996–2006 náði vorleiðangurinn þó ekki yfir Íslands-Færeyjahrygg. Verulegur hluti aflans í leiðangrinum, um 20%, fæst á því svæði, þó hlutfallið sé breytilegt milli lengdarhópa. Til að tryggja samræmi í vísitölum voru þær kvarðaðar miðað við miðgildi hlutfalls afla af svæðinu.

Haustleiðangur hófst árið 1996 og var útvíkkað árið 2000. Ekki tókst þó að framkvæma fullan haustleiðangur árið 2011 vegna verkfalls sjómanna og eru niðurstöður þess árs því ekki birtar né notaðar í stofnmati. Nánari lýsingu á vor- og haustleiðöngrum má finna í stofnviðauka (ICES, 2023).

Vísitölur lífmassa eru sýndar á Mynd 10. Lengdardreifing keilu úr vor- og haustleiðöngrum er sýnd á Mynd 12 og aldursgreind vísitala úr vorleiðangri á Mynd 13. Frá árinu 2014 hafa vísitölur yngri keilu farið hækkandi. Þetta kemur einnig fram í lengdardreifingu úr vorleiðangrinum þar sem smærri keila hefur orðið algengari.

Útbreiðslumynstur keilu hefur haldist tiltölulega stöðugt yfir tímabilið (Mynd 3).

Mynd 10: Keila. Heildarlífmassi, lífmassi ≥40 cm, lífmassi ≥60 cm og nýliðun (fjöldi ≤30 cm). Línur sýna niðurstöður úr stofnmælingu botnfiska að vori og punktar niðurstöður úr stofnmælingu að hausti. Skyggð svæði og lóðréttar línur sýna staðalskekkju.

Mynd 11: Keila. Dreifing lífmassavísitölu í stofnmælingu botnfiska að vori (SMB) frá árinu 1985 og að hausti (SMH) frá 1996

Mynd 12: Keila. Lengdardreifing úr stofnmælingu botnfiska að vori frá árinu 1985 og að hausti frá árinu 1995

Mynd 13: Keila. Aldursskiptar fjöldavísitölur úr haustleiðangri (SMH) frá 1996 og úr vorleiðangri (SMB) frá 1985. Súlur eru litaðar eftir árgangi. Athugið ólíkan skala á y-ás

Stofnþyngdir eftir aldri

Meðalþyngdir eftir aldri úr vorleiðangri er sýnd á Mynd 14. Stofnþyngdir eru notaðar til að meta stærð hrygningarstofns. Meðalaldur eldri einstaklinga hefur verið að aukast síðustu ár en meiri breytileiki er í meðalþyngdum yngri árganga.

Mynd 14: Keila. Meðalþyngd eftir aldri úr vorleiðangri (SMB). Súlur gefa til kynna frávik frá meðalþyngd eftir aldri og eru litaðar eftir árgangi.

Kynþroski

Kynþroski eftir aldri er fenginn úr haustleiðangri og byggir á kynþroska eftir lengd ár hvert og lengdardreifingu fiska eftir aldri. Frá 1994-2000 hækkaði hlutfall kynþroska við aldur 5-10 en lækkaði eftir það til ársins 2015. Síðan þá hefur hlutfall kynþroska hækkað og nálgast meðaltalið (Mynd 15). Árið 2025 var um 61% kynþroska við 64 cm lengd (Mynd 16)

Mynd 16: Keila. Hlutfall kynþroska eftir lengd úr haustleiðangri (SMH). Svarta línan er árið 2025.

Aðrir leiðangrar

Leiðangur þjóðverja (ICES svæði 27.14)

Þjóðverjar hafa farið árlega í stofnmælingu botnfiska að hausti síðan 1981. Upprunalega var leiðangurinn hannaður með tilliti til þorsks en hann nær yfir svæði helstu botnfiska á svæðinu niður á 400 m dýpi. Stöðvar eru valdar lagskipt af handahófi og togað vestan og austan Grænlands. Togað er í 30 mínútur á 4.5 hnútum (Ratz, 1996). Gögn frá Þjóðverjum af svæði 14 ná til ársins 2015. Ferlar úr leiðangrinum svipa til þeirra á svæði 5.a en eru þó ekki sambærileg við vísitölur frá 5.a þar sem þau byggja á veiddum fjölda (Mynd 17). Lengdardreifingar keilu úr nýjustu leiðöngrum eru sýndar á Mynd 18.

Mynd 17: Keila. Vísitölur lífmassa og fjölda úr stofnmælingum Þjóðverja við Grænland (ICES svæði 14) árin 1981-2015.

Mynd 18: Keila. Lengdardreifingar frá stofnmælingu Þjóðverja við Grænland (ICES svæði 14) frá 1981-2025.

Leiðangrar Grænlendinga (ICES svæði 27.14)

Árin 1988-2016 stóð Náttúruauðlindastofnun Grænlands fyrir lagskiptum botnvörpuleiðangri við Austur-Grænland (svæði 14b) á 400-1500 m dýpi (ICES 2019). Niðurstöður úr leiðöngrunum sýna mikinn breytileika en aukningu í lífmassa yfir tímabilið. Niðurstöður verða vaktaðar ef leiðangur verður tekinn upp aftur og þá hugsanlega notaðar við stofnmat keilu.

Úrvinnsla gagna

Landanir

Engar umtalsverðar breytingar hafa orðið á fjölda báta á keiluveiðum við Ísland né á samsetningu flotans (Tafla 1). Afli lækkaði úr um 9000 tonnum árið 2010 í 2105 tonn árið 2025. Lækkunin skýrist aðallega af minni lönduðum afla íslenskra línubáta, en einnig að einhverju leyti af minni löndunum færeyskra og norskra skipa (Tafla 2 og Tafla 3). Þetta hefur leitt til þess að minna hefur verið landað umfram ráðlagðan afla en áður. Síðustu ár hefur keiluaflaheimildum jafnframt í auknum mæli verið skipt yfir í aðrar tegundir (Mynd 30).

Lengdargögn

Lengdardreifingar úr vorleiðangri sýna tvö tímabil þar sem stórir árgangar, eða röð samliggjandi árganga koma inn í stofninn, annarsvegar árið 1996 og hinsvegar árið 2014 en þessir nýliðunartopparnir virðar fylgja eftir tímabilum þar sem nýliðun er léleg (Mynd 12). Samkvæmt lengdardreifingum og upplýsingum um kynþroska eru einungis um 29% af fjölda í afla og 44% af lífmassa í afla kynþroska. Ástæða þessa er óþekkt, en í ljósi þess að skýra árgangaskiptingu vantar í gögnin gæti fyrsta skýringin verið ósamræmi í aldursgreiningu. Einnig hafur veiðidauði minnkað á seinni hluta þessa tímabils. Ekki er talið að ósamræmi í sýnatöku (hvortki í tíma né rúmi) sé líkleg ástæða.

Gögn úr leiðaöngrum

Á WGDEEP 2011 var ákveðið að Íslands-Færeyja hryggurinn væri tekinn inn í vísitöluútreikninga fyrir keilu við Ísland.

Heildarlífmassi og lífmassi stærri keilu (≥40 cm) minnkaði verulega til ársins 2000 en jókst aftur til um árið 2011. Eftir það lækkaði hann aftur til ársins 2020 en hefur síðan hækkað og er nú hæstur í tímaröðinni (Mynd 10). Lífmassi keilu ≥60 cm (hrygningarstofnsvísitala) hefur hækkað smám saman frá árinu 1995. Vísitala nýliða (fjöldi ≤30 cm) lækkaði um sex sinnum á milli áranna 2006 (hámark) og 2013 (lágmark). Síðan 2013 hefur vísitalan hækkað. Vísitölur án Íslands-Færeyja hryggjarins sýna svipaðar breytingar. Vísitölur á milli leiðangra eru einnig svipaðar að undanskildri vísitölu nýliðunar, en í haustleiðangri er hún nokkuð stöðug yfir tímabilið. Þegar útbreiðsla vísitalna úr vorleiðangri eru skoðaðar sést að rúmlega helmingur lífmassans er frá norðaustur svæðinu. Hins vegar er einungis um 14 % veidds afla af því svæði (Mynd 2 og Mynd 3).

Afli á sóknareiningu

Afli á sóknareiningu á Íslandsmiðum er ekki talinn endurspegla lífmassa keilu. Afli á sóknareiningu hefur ekki verið reiknaður fyrir svæði 14.

Greiningamat með SAM

Vorið 2022 var stofnmat keilu endurmetið þar sem fyrra stofnmat með Gadget líkani var farið að sýna óstöðugleika í endurmatsgreiningu. Stofninn fór í gegnum rýnifund hjá ICES (ICES 2022a) sem varð til þess að gerðar voru breytingar á stofnmatsaðferðum auk þess sem viðmiðunarpunktar uppfærðir. Uppsetning líkans og stillingum er lýst í stofnviðauka keilu (ICES 2023).

Inntaksgögn stofnmats

Inntaksgögn og stillingar fyrir stofnmat keilu er að finna í viðauka við stofnmat (ICES 2023).

Greining á niðurstöðum stofnmats

Inntaksgögn og stillingar fyrir stofn keilu er að finna í viðauka í skýrslu ICES um keilu (ICES 2023). Mynd 26 sýnir stillingar líkans.

Samsvörun líkans við vísitölur úr leiðöngrum og afla eru sýndar á Mynd 19, Mynd 20, Mynd 21 og Mynd 22. Almennt fylgir líkanið séðri dreifingu og lokagildi eru ekki frábrugðin séðum gildum fyrir flesta lengdarhópa.

Mynd 19: Keila. Samanburður á niðurstöðum líkans (línur) og heildarvísitölum vorleiðangurs (punktar).

Mynd 20: Keila. Samanburður á niðurstöðum líkans (línur) og heildarvísitölum haustleiðangurs (punktar).

Mynd 21: Keila. Samanburður á niðurstöðum líkans (línur) og heildarvísitölum netaralls (punktar).

Mynd 22: Keila. Samanburður á niðurstöðum líkans (línur) og afla (punktar).

Niðurstöður

Hrygningarstofn minnkaði frá árinu 1979-2021 en fyrir 1985 er mikil óvissa í gögnunum vegna fárra sýna. Hrygningarstofninn var stöðugur frá 1995-2015 minnkað stöðugt eftir það til ársins 2021 en eftir það má sjá aukningu. Ferlana má líklega skýra með lélegri nýliðun árin 2011-2012 sem hefur eftir það aukist. Af þessu má leiða að með hóflegri nýtingu á stofninum muni hrygningarstofn stækka næstu ár þegar og ef sterkir árgangar koma inn í veiði. Nýliðunartoppar áranna 2004-2005 leiddu ekki af sér stærri veiðistofn þar sem mikið veiðiálag var á stofninn árin 2008-2010 þegar þeir fiskar hefðu átt að koma inn í veiðina (Mynd 23).

Greina má mynstur í leyfum og ferilfrávikum (Mynd 24 og Mynd 25) en breytingar á stillingum gáfu svipuð mynstur (ICES 2022b). Ferilfrávik eru nokkuð mikil í líkaninu sem bendir til óvissu í stofn afkomu sökum óvissu í inntaksgögnum.

Mynd 26: Keila. Áætlaðar breytur líkans.

Mynd 27: Keila. Samanburður á leitni stofnmatssins (heilar línur) og stofnvísitölum.

Mynd 28: Keila. Samanburður á leitni stofnmatssins fyrir netarall (heilar línur) og stofnvísitölur netaralls (punktar).

Endurlitsgreining

Reiknuð endurlitsgreining gefur til kynna stöðugleika á milli ára hjá hrygningarstofni og fiskveiðidauða (Mynd 29). Mohn’s ρ var metið 0.026 fyrir hrygningarstofn, 0.075 fyrir fiskveiðidauða, og -0.144 fyrir nýliðun. Nýliðunarvísitölur hafa almennt tilhneigingu til að vera óvissari þar sem vísitölurnar byggja á fáum endurteknum athugunum. Hins vegar eru mátgæði við vísitölur úr leiðöngrum góð sem bendir til að mat á sterkri nýliðun síðustu ár sé áreiðanlegt.

Viðmiðunarpunktar

Aflaregla fyrir keilu var metin árið 2022 (ICES 2022a), og í samræmi við þá vinnu voru eftirfarandi viðmiðunarpunktar skilgreindir fyrir stofninn:

Tafla. 6: Keila. Viðmiðunarpunktar skilgreindir fyrir keilu.

Nálgun	Viðmiðunarmörk	Gildi	Grundvöllur
Aflaregla	MGT Btrigger	4 800	Aflaregla
	FMGT	0.23	Aflaregla
Hámarksafrakstur	MSY Btrigger	4 800	Byggt á Bpa
	FMSY	0.23	Leiðir til hámarksafraksturs til lengri tíma, byggt á slembihermunum (EqSim).
Varúðarnálgun	Blim	3 400	Lægsta SSB gildið (2016) með háa nýliðun
	Bpa	4 800	Blim x e1.645×0.2
	Flim	0.44	Fiskveiðidauði sem í framreikningum leiðir til þess að miðgildi hrygningarstofns er við Blim
	Fpa	0.23	Fp05, hámarks F þar sem líkur á því að SSB fari niður fyrir Blim eru < 5 %

Aflaregla (HCR) fyrir íslenskar keiluveiðar, sem ákvarðar heildarafla (TAC) fyrir fiskveiðiárið y/y+1 (1. september árið y til 31. ágúst árið y+1) út frá veiðidánartölu F_MGT = 0,23 fyrir aldurshópana 7–10 ára, leiðréttri með hlutfallinu SSB\({y}\)/MGT B\({\text{trigger}}\) þegar SSB\({y}\) < MGT B\({\text{trigger}}\), tryggir háan langtímaafrakstur á sama tíma og hún telst varfærin, þar sem líkur á að hrygningarstofn fari undir B\(_{\lim}\) eru undir 5% til miðlungs og langs tíma. WKICEMSE 2022 komst að þeirri niðurstöðu að aflareglan væri varfærin og í samræmi við MSY-nálgun ICES (ICES 2022b).

Fiskveiðistjórnun

Atvinnuvegaráðuneytið er ábyrgt fyrir stjórnun fiskveiða á hafsvæði við Ísland og innleiðingu laga um fiskveiðistjórnun. Ráðuneytið setur reglur um fiskveiðar í atvinnuskyni fyrir hver fiskveiðiár (frá 1. september til 31. ágúst), þ.m.t. úthlutun fiskveiðiheimilda fyrir hvern fiskistofn sem lýtur slíkri stjórn. Keila hefur verið hluti af fiskveiðistjórnunarkerfinu síðan fiskveiðiárið 2001/2002. Í upphafi var aflamark samkvæmt ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar en eftir það hefur það oft verið hærra. Ástæðan gæti verið sú að engin formleg aflaregla var til.

Að fiskveiðiárinu 2011/2012 fóru landanir iðulega um 30-40 % yfir aflamark. Síðan þá hefur yfirskotið ekki verið jafn mikið, að undanskildu fiskveiðiárinu 2014/2015 þegar farið var 34 % umfram leyfilegan hámarskafla. Síðustu ár hefur ekki verið veitt upp í aflamarkið (Tafla 7). Ástæða þessa mikla mismunar á milli árlegra landana og ráðlags og setts aflamarks eru þrjár: 1) Hægt er að flytja ónýttan kvóta yfir á næsta fiskveiðiár, 2) Hægt er að skipta kvótanum í aðrar tegundir og 3) Aflamark er einungis sett fyrir íslenska flotann. Veiðar erlendra skipa hafa því verið undanskildar kvótakerfinu (nýlega hefur hins vegar að einhverju leyti verið reiknað með afla erlendra skipa þegar aflamark er sett (sjá neðar).

Tvíhliða samningar eru á milli Íslands, Noregs og Færeyja varðandi veiðar erlendra skipa innan lögsögu Íslands (endurskoðað árlega). Færeyskir línubátar mega veiða botnfisk innan lögsögunnar en síðan árið 2011 hafa um 15 færeyskir línubátar stundað veiðar við Ísland, og þá einna helst veitt þorsk, ýsu, löngu og keilu. Veiðiraðgjöf fyrir keilu, gefin af Hafrannsóknarstofnun og Alþjóðahafrannsóknaráðinu, nær hins vegar utan um allar veiðar að meðtöldum veiðum erlendra skipa. Frekari lýsingu á íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu má finna í stofnviðauka í skýrslu ICES (ICES 2023). Mynd 30 sýnir tilfærslur innan kvótakerfisins. Fiskveiðiárin 2005/2006–2010/2011 var nettó tilfærsla kvóta annarra tegunda yfir í keilu. Síðan 2017/2018 hefur nettó tilfærsla milli tegunda hinsvegar verið neikvæð, þ.e. keilukvóti hefur í auknum mæli verið skipt yfir í aðrar tegundir. Jákvæður toppur er sjáanlegur 2020/2021 en fiskveiðiárin 2022/2023 og 2023/2024 eru tilfærslurnar mjög neikvæðar og þær mestu sem skráðar hafa verið. Tilfærslur milli ára voru almennt litlar og sveiflust um núll á fyrri hluta tímabilsins. Frá 2015/2016 urðu þær hins vegar stækkandi neikvæðar, sem bendir til þess að verulegur hluti keilukvóta hafi verið framfluttur milli ára með lítilli nýtingu. Mestu neikvæðu tilfærslurnar milli ára urðu fiskveiðiárin 2023/2024 og 2024/2025.

Tafla. 7: Keila. Tillögur um hámarksafla samkvæmt aflareglu, ákvörðun stjórnvalda um aflamark og afli (tonn). Afli annarra þjóð fyrir 2014 er á almanaksári.

Fiskveiðiár	Tillaga	Aflamark	Afli Íslendinga	Afli annarra þjóða	Heildarafli
2010/2011	6000	6000	6235	1898	6235
2011/2012	6900	6900	5983	1606	5983
2012/2013	6700	6700	5555	1336	5569
2013/2014	6300	6300	4850	1360	5438
2014/2015	4000	4000	4136	1304	5440
2015/2016	3440	3440	3221	900	4121
2016/2017	3780	3780	1689	729	2418
2017/2018	4370	4370	2200	885	3085
2018/2019	3776	3776	2453	778	3231
2019/2020	3856	3856	2460	781	3241
2020/2021	2289	2289	2192	757	2949
2021/2022	2172	2172	1918	503	2421
2022/2023	4464	4464	2421	640	3061
2023/2024	5139	5139	1592	784	2376
2024/2025	5914	5914	1608	339	1947
2025/2026	7451	7451

Mynd 30: Keila. Nettó tilfærsla á kvóta eftir fiskveiðiárum. Tilfærsla á milli ára (efri mynd):. Tilfærsla kvóta frá viðkomandi fiskveiðiári yfir á næsta fiskveiðiár. Tilfærsla milli tegunda (neðri mynd): jákvæð gildi tákna tilfærslu á kvóta annarra tegunda yfir á löngu en neikvæð gildi tilfærslu löngukvóta á aðrar tegundir.

Stöðumat ráðgjafar

Afli á svæði 14.b, og nú einnig 14.a, jókst úr innan við 100 tonnum á ári á tímabilinu 1978–2014 í um 1600 tonn árið 2015. Afli dróst saman eftir 2015 en hefur síðan verið á bilinu 225–934 tonn. Þessi aukning afla á síðasta áratug samanborið við fyrri 35 ár vekur áhyggjur. Hins vegar benda bæði aflaupplýsingar úr atvinnuveiðum og rannsóknaleiðangrar til þess að heildarlífmassi keilu á svæði 5.a sé stöðugur. Þetta staðfestist einnig í stofnmati. Nýliðun á svæði 5.a hefur aukist frá lágmarki árið 2011. Minnkun veiðidánartölu frá árinu 2010 hefur jafnframt leitt til þess að veiðistofn og hrygningarstofn virðast annað hvort stöðugir eða fara hægt vaxandi.

Vegna stærðarvals línuflotans sem veiðir keilu á svæði 5.a og hægs þroskahraða tegundarinnar er stór hluti aflans ókynþroska fiskur (60% af lífmassa og 70% af fjölda). Landfræðileg dreifing veiðanna í tengslum við útbreiðslu keilu á svæði 5.a samkvæmt vorleiðangri getur leitt til lægri aflatíðni og staðbundinnar rýrnunar stofnsins á helstu veiðisvæðum. Keila er hægvaxta og síðþroska tegund og því er mikilvægt að viðhalda lokunum á þekktum hrygningarsvæðum og víkka þær út ef þörf krefur.

Áður var einnig talið mikilvægt að viðhalda lokunum á línuveiðum á svæðum þar sem mikið er af ungkeilu. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að forsendur sumra þessara lokana séu ekki lengur fyrir hendi og hafa viðkomandi svæði því verið opnuð aftur fyrir veiðum. Jafnframt hafa rannsóknir bent á viðkvæm búsvæði á öðrum lokuðum svæðum sem áfram verða til skoðunar.

Mynd 31: Keila. Samanburður á ráðgjöf, aflamarki og heildarafla.

Heimildir

ICES. 2011. “Report of the Working Group on the Biology and Assessment of Deep-Sea Fisheries Resources (WGDEEP), 2 March–8 March, 2011, Copenhagen, Denmark. ICES Cm 2011/Acom:17.” International Council for the Exploration of the Seas; ICES publishing.

ICES. 2012. “Report of the Working Group on the Biology and Assessment of Deep-Sea Fisheries Resources (WGDEEP), 28 March–5 April, 2012, Copenhagen, Denmark. ICES Cm 2012/Acom:17.” International Council for the Exploration of the Seas; ICES publishing.

ICES WGDEEP. 2019. WD05: Greenland deep-water survey at East Greenland (Division 14.b). Working document submitted to WGDEEP 2019.

ICES. 2022a. Iceland request for evaluation of a harvest control rule for tusk in Icelandic waters. In Report of the ICES Advisory Committee, 2022. ICES Advice 2022, sr.2022.6d, https://doi.org/10.17895/ices.advice.19625823

ICES. 2022b. Workshop on the evaluation of assessments and management plans for Tusk, tusk, plaice and Atlantic wolffish in Icelandic waters (WKICEMP). ICES Scientific Reports. Report. https://doi.org/10.17895/ices.pub.19663971.v1

ICES. 2023. Stock annex: Tusk (Brosme brosme) in Subarea 14 and Division 5.a (East Greenland, and Iceland grounds). ICES Stock Annexes. Report. https://doi.org/10.17895/ices.pub.23599668.v1

Rätz, H.-J. 1996. Relevance of some environmental parameters to distribution patterns of groundfish and implications for reasonable survey design: case study Atlantic cod off Greenland. NAFO Scientific Council Studies, 28: 73–78.