LANGA

Almennar upplýsingar

Langa er ein af stærri tegundum af ættbálki þorskfiska (Gadiformes) og getur orðið allt af 200 cm löng. Meðallengd löngu í árlegum leiðöngrum Hafrannsóknastofnunar að vori er um 70-90 cm og er hún algengust á 100-400 m dýpi. Langa nær kynþroska á aldrinum 5-8 ára og er þá 60-80 cm löng. Langa hrygnir aðallega í maí og júní, mest meðfram landgrunnsbrúninni sunnan, suðvestan og vestan Íslands. Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/langa

Veiðar

Landanir á löngu af Íslandsmiðum árin 1947-1971 voru á bilinu 8000-15000 tonn en landaður afli minnkaði töluvert árin eftir og til ársins 2000 þar sem flestum erlendum skipum var bannað að veiða innan íslenskrar lögsögu. Árin 2001-2010 jókst aflinn stöðugt og náði um 11 000 tonnum árið 2010 og um 14000 tonnum árið 2014. Síðan þá hefur afli minnkað og var 8534 tonn árið 2023 (Mynd 1 og Tafla 1)

Mynd 1: Langa. Landaður afli á Íslandsmiðum.

Hlutfall veiðarfæra við lönguveiðar hefur ekki breyst mikið seinustu ár en árlega skrá 100-300 línubátar lönguafla, um 20-200 netabátar og um 60-140 togbátar. Meirihluti löngu er veiddur á línu (Mynd 2 og Tafla 1) en hlutfall línuafla hefur aukist frá árinu 2000 og var um 66% árið 2023. Á sama tíma hefur hlutfall löngu sem fæst í net lækkað úr um 20-30 % árið 2000 niður í um 2% árið 2023. Hlutfall botnvörpuafla er minna breytilegt og hefur verið í kringum 20 % (Mynd 2 og Tafla 1). Línuveiðar á löngu fara aðallega fram á minna en 300 metra dýpi, en botnvörpuveiðar á um 400 metra dýpi og grynnra (Mynd 3). Helstu veiðisvæði samkvæmt afladagbókum eru á landgrunninu sunnan-, suðvestan- og vestanlands (Mynd 4). Útbreiðsla veiða samkvæmt afladagbókum síðustu tvo áratugi sýnir lækkað hlutfall afla suðaustanlands og aukningu vestan við landið (Mynd 5). Einnig hafa veiðar færst grynnra síðustu ár (Mynd 3).

Tafla. 1: Langa. Fjöldi Íslenskra báta sem skrá lönguafla á Íslandmiðum og afli eftir veiðarfærum samkvæmt afladagbókum.
Ár	Fj. lína	Fj. net	Fj. botnvarpa	Lína	Net	Botnvarpa	Annað	Heildarafli
2000	289	184	143	1538	704	890	77	3284
2001	254	232	131	1093	1061	639	79	3362
2002	235	203	124	1282	648	852	61	4519
2003	244	172	119	2210	454	850	70	4270
2004	234	165	116	2017	545	977	187	4606
2005	260	127	116	2046	501	1497	268	5198
2006	259	99	106	3732	629	1697	225	7405
2007	251	86	106	4042	633	1642	282	7591
2008	208	68	96	5004	477	1927	330	9283
2009	208	78	88	6232	723	2193	468	10773
2010	197	69	87	6532	363	2528	444	10963
2011	201	61	82	5595	222	2625	348	9626
2012	206	62	81	7479	245	2509	462	11817
2013	209	62	85	6779	345	2808	266	11581
2014	220	57	78	8728	673	2717	231	14246
2015	207	55	75	7766	650	2802	333	13035
2016	186	55	72	5244	681	2426	232	9884
2017	171	48	71	4903	556	2063	171	8766
2018	151	47	68	4061	387	2114	195	8062
2019	148	33	61	4688	115	2009	180	8269
2020	124	36	67	3540	138	1985	174	7061
2021	119	39	66	3812	126	2074	99	7128
2022	103	30	64	4059	262	2236	242	7657
2023	88	32	62	5648	175	2497	232	8534

Mynd 2: Langa. Landaður afli eftir veiðarfærum frá 1994, samkvæmt aflaskráningarkerfi Fiskistofu.

Mynd 3: Langa. Afli línu- og botnvörpuveiða eftir dýpi samkvæmt afladagbókum.

Mynd 4: Langa. Útbreiðsla löngu (tonn/sml²) á Íslandsmiðum frá 2004 samkvæmt afladagbókum íslenskra skipa.

Mynd 5: Langa. Afli eftir svæðum ásamt hlutfalli innan hvers svæðis samkvæmt afladagbókum.

Landanir og brottkast

Skráningar landana íslenskra fiskiskipa eru í höndum Fiskistofu en Landhelgisgæslan kemur að skráningum landana norskra og færeyskra fiskiskipa. Brottkast við bolfiskveiðar á Íslandsmiðum er bannað með lögum. Takmarkaðar upplýsingar eru til um brottkast á löngu (línuveiðar) en það er talið vera lítið (<1 %) (WGDEEP, 2011:WD02). Aðgerðir í fiskveiðistjórnun (m.a. tegundatilfærsla í kvótakerfi) er taldar minnka brottkast í blönduðum veiðum.

Gögn um landaðan afla

Sýnasöfnun úr lönduðum afla (línuveiðum og botnvörpuveiðum) er talin endurspegla útbreiðslu og árstíðarsveiflu lönguveiða (Mynd 6).

Mynd 6: Langa. Dreifing lengdarmælinga(svartir punktar) og afli á Íslandsmiðum (efri mynd) og fjöldi sýna eftir mánuðum og verkefnum (súlur) auk hlutfalls hvers mánaðar (neðri mynd).

Lengdardreifing úr lönduðum afla

Flestar lengdarmælingar á löngu eru frá línu- og botnvörpuveiðum ( Tafla 2) og er fjöldi lengdarmælinga í samræmi við landaðan afla. Hins vegar fækkaði sýnum árið 2020, sem má líklega rekja til covid-19 faraldursins. Lengdardreifing löngu úr línu- og botnvörpuveiðum er sýnd á Mynd 7. Sýnasöfnun úr lönduðum afla er talin endurspegla útbreiðslu lönguveiða og árstíðarsveiflur (Mynd 6).

Tafla. 2: Tafla 2: Langa. jöldi lengdarmælinga úr afla íslenskra skipa.
Ár	Lína	Net	Dragnót	Botnvarpa	Annað	Heildarafli
2000	1624	566	0	377	6	2573
2001	1661	493	0	37	0	2191
2002	1504	366	0	221	0	2091
2003	2405	300	0	137	143	2985
2004	2640	348	46	141	150	3175
2005	2323	31	101	349	180	2954
2006	3354	645	0	1157	405	5557
2007	3661	0	76	400	0	4137
2008	5847	357	15	819	150	7188
2009	9014	410	0	516	450	10390
2010	7322	57	0	1146	1200	9724
2011	7248	0	150	1234	750	9393
2012	11356	85	150	1411	1337	14339
2013	19405	267	122	993	1344	12131
2014	6448	1286	120	2089	2964	12907
2015	3315	1563	0	2615	3052	10545
2016	2483	2039	0	2460	1212	8194
2017	1637	485	0	1963	1226	5311
2018	1424	559	0	1603	712	4298
2019	3598	0	0	1830	819	6247
2020	1099	4	0	1718	498	3439
2021	1056	0	0	2028	466	3550
2022	563	370	0	1805	1534	4272
2023	1284	90	0	2423	0	3797

Mynd 7: Langa. Lengdardreifing löngu úr botnvörpu og línu árin 2003-2023

Aldurssamsetning

Aldursgreiningar á löngu ná aftur til ársins 2000 (Tafla 3). Fyrri árin var meirihluti löngu á aldursbilinu 5-8 ára (stofnmæling að vori, SMB) og 6-9 ára (línuveiðar) en meðalaldur hefur farið hækkandi yfir tímabilið og aflinn samanstaðið af eldri einstaklingum (sjá næsta kafla; Gögn frá stofnmælingaleiðöngrum).

Tafla. 3: Tafla 3.Langa. Fjöldi aldursgreindra kvarna úr afla
Ár	Lína	Net	Dragnót	Botnvarpa	Annað	Heildarafli
2000	650	200	0	150	0	1000
2001	550	193	0	37	0	780
2002	519	166	0	150	0	835
2003	900	100	0	150	50	1150
2004	750	100	46	100	50	996
2005	750	0	0	231	50	981
2006	1137	288	0	550	100	1975
2007	1300	0	50	100	0	1450
2008	1950	150	0	365	50	2465
2009	2550	150	0	400	150	3100
2010	2498	50	0	850	400	3398
2011	2546	0	50	700	250	3296
2012	3521	50	50	541	400	4562
2013	2590	100	50	350	450	3540
2014	665	225	20	399	514	1823
2015	595	300	0	483	520	1898
2016	440	345	0	460	220	1465
2017	310	85	0	370	225	990
2018	245	100	0	310	120	775
2019	385	0	0	340	140	865
2020	225	40	0	355	102	772
2021	180	0	0	398	100	678
2022	183	80	0	400	318	981
2023	320	20	0	564	0	904

Mynd 8: Langa. Aldurskiptur afli. Súlur gefa til kynna afla í fjölda eftir aldri og eru litaðar eftir árgangi.

Mynd 9: Langa. Samsetning heildarafla á ári skipt eftir árgangi

Þyngd eftir aldri í afla

Meðalþyngd eftir aldri úr afla er sýnd á Mynd 10. Aflaþyngdir eldri árganga (8-12 ára) hafa aukist síðustu ár og verið yfir meðalþyngd síðan 2018, Hinsvegar hafa aflaþyngdir yngri árganga verið undir meðalþyngd síðustu ár.

Mynd 10: Langa. Aflaþyngdir eftir aldri. Súlur gefa til kynna frávik frá meðalþyngd eftir aldri (svört lína) og eru litaðar eftir árgangi.

Afli og sókn

Afli löngu á sóknareiningu á Íslandsmiðum er ekki talinn endurspegla lífmassa löngu.

Gögn úr stonfmælingaleiðöngrum

Tveir reglubundnir rannsóknaleiðangrar með botnvörpu eru farnir á vegum Hafrannsóknastofnunar, þ.e. stofnmæling botnfiska að vori (SMB) og að hausti (SMH). SMB hefur farið fram árlega síðan 1985 og nær yfir helstu útbreiðslusvæði löngu. SMH hefur farið fram árlega frá árinu 1996, að undanskildu árinu 2011.

Útbreiðslu löngu í SMB 2024 og SMH 2023 er sýnd á Mynd 9, og Mynd 10 sýnir breytingar á vísitölum löngu í SMB og SMH. Lengdardreifing löngu í SMB er sýnd á Mynd 11 og breytingar á útbreiðslu á Mynd 12.

Í stofnmælingum fæst langa aðallega djúpt á landgrunninu sunnan og vestan Íslands. Heildarvísitala og vísitala löngu >40 cm lækkuðu til ársins 1995 og héldust lágar til ársins 2003. Eftir það hækkuðu vísitölur stöðugt og hafa verið háar en sveiflukenndar í rúman áratug (Mynd 10). Nýliðunarvísitala hækkaði frá árinu 2003 og náði hámarki árin 2007-2010, en lækkaði síðan hratt til ársins 2014 og hefur verið lág síðan. Vísitala stærri löngu (80 cm og lengri) hefur svipaðan feril og vísitala heildarlífmassa.

Lengdardreifingar í SMB gefa svipaða mynd og vísitölurnar og árin 2012-2018 má sjá aukningu í lífmassa löngu á lengdarbilinu 60-100 cm. Vísitölur úr SMH voru lágar árin 1996-2000 en hafa farið hækkandi síðan (Mynd 10). Samræmi er á milli leiðangrana að flestu leyti en vísitölur eru þó lægri í SMH. Einnig er ósamræmi í nýliðunarvísitölum, en þær eru lægri í SMH. Mismuninn má líklega skýra með minni veiðanleika (sökum mismunandi veiðarfæra) í SMH á löngu undir 40 cm.

Samkvæmt gögnum úr SMB varð mikil aukning á lífmassa á vestur svæði árin 2012-2018, en aukning á tímabilinu var þó sjáanleg á öllum svæðum. Frá 2016 hefur lífmassinn þar minnkað en aukist suðaustanlands.

Mynd 12: Langa. Staðsetningar og magn löngu í stofnmælingum botnfiska að vori 2024 (SMB) og hausti 2023 (SMH)

Mynd 13: Langa. Heildatlífmassi, lífmassi >40 cm, lífmassi > 80 cm og nýliðun (fjöldi <40 cm). Línur sýna niðurstöður úr stofnmælingu botnfiska að vori (SMB) og punktar niðurstöður úr stofnmælingu að hausti (SMH). Skyggð svæði og lóðréttar línur sýna staðalskekkju.

Mynd 14: Langa. Lífmassavísitala úr stofnmælingu botnfiska að vori (SMB) eftir árum og svæðum landgrunnsins (efri mynd) og hlutfall milli svæða (neðri mynd).