Stórþari

Þaraöflun

Samkvæmt Fiskistofu hafa verið tekin tæp 17 tonn af stórþara við Norðurland frá árinu 2024.

Útbreiðsla og lífmassi stórþara við Norðurland hefur ekki áður verið mældur.

Leiðangrar

Farnir voru leiðangrar á 12 m mælingarbátum á svæðinu úti fyrir Norðurlandi. Bergmálsmælingar voru gerðar til athugana á útbreiðslu stórþara á annnesjum Norðurlands frá Vatnsnesi í vestri og að Eiðisvatni á sunnanverðu Langanesi. Til hagræðingar við mælingar var heildar-mælisvæðinu úti fyrir Norðurlandi skipt í 9 undirsvæði (mynd 1).

Mæld voru snið þvert út frá landi, að jafnaði með 300 til 500 m millibili, frá um 5 - 7 m dýpi út að endimörkum þaraskógarins sem oftast var á 22 til 27 m dýpi en dýpstu plöntur mældust niður á 30 m dýpi. Meðfram bergmálsmælingum var neðansjávarmyndavél slakað niður með jöfnu millibili til að sannreyna að verið væri að mæla stórþara.

Niðurstöður bergmálsmælinganna voru notaðar í líkan sem spáði fyrir um hvort þari væri til staðar eða ekki (e. presence/absence) og það líkan notað til að kortleggja útbreiðslu stórþara.

Á hverju svæði var lífmassi stórþara metinn út frá mælingum á lífmassa innan úr tveggja m² reitum sem valdir voru af handahófi. Kafarar skáru allan þara innan úr reitunum sem síðan var veginn og greindur. Mælt var af reitum á 10 og 15 m dýpi, rúmlega 30 reitum af hvoru dýpi eða samtals af 65 reitum. Mældur lífmassi stórþara úti fyrir Norðurlandi var mjög breytilegur eða á bilinu frá 0,6 kg/m² upp í 11,4 kg/m². Að meðaltali voru 6,5 kg/m² á 10 m dýpi en 3,9 kg/m² á 15 m dýpi.

Þéttleiki þara var mældur á 4 til 10 reitum á hverju svæði. Ekki var marktækur munur á þéttleika þara milli svæða en munur var eftir dýpi. Við útreikninga lífmassa fyrir hvert svæði var notað líkan sem byggði á fyrri athugunum á dreifingu lífmassa þara eftir dýpi (Gunnarsson, 1991) og dýptarkorti fyrir þarasvæðin sem var unnið út frá meðal annars dýptarmæligögnum Landhelgisgæslunnar.

Leiðangrar árin 2019-2023

Árið 2019 var útbreiðsla og magn þara mælt út af norðaustanverðum Tröllaskaga (svæði 4). Árið 2020 var mælt á Flateyjarskaga og Tjörnes (svæði 5 og 6). Árið 2021 var fyrst farin mælingaleiðangur á svæðið í kringum Vatnsnes (svæði 1) og Skaga (svæði 2) og vesturhluta Tröllaskaga (svæði 3) og í seinni leiðangri um Melrakkasléttu (svæði 7 og 8), Þistilfjörð og norðanvert Langanes (svæði 9) austur að Fonti. Sunnanvert Langanes (svæði 9) var svo klárað 2023. Dæmi um sigldar mælilínur við norðanvert Langanes má finna á mynd 2.

Lífmassamælingar hvers svæðis fóru að mestu fram um svipað leyti og bergmálsmælingarnar en síðustu mælingum lauk árið 2023.

Mynd 1: Svæðisskipting mælinga á stórþara úti fyrir Norðurlandi

Mynd 2: Dæmi um sigldar mælilínur við Langanes með útbreiðslu stórþara (rautt svæði). Rauð svæði tákna að stórþari er til staðar en auðir hringir að hann sé ekki til staðar.

Veiðistjórnun

Við rannsóknir og öflun á stórþara (og hrossaþara í Breiðafirði) hefur verið notast við greiðu (misstóra) sambærilega þeirri sem er notuð við öflun á stórþara í Noregi.

Rannsóknir á notkun greiðunnar við öflun stórþara og hrossaþara á Íslandi hafa sýnt að greiðan tekur nær eingöngu stærstu og elstu plönturnar í þaraskóginum. Þegar fylgst hefur verið með greiðunni við öflun á hrossaþara sést að um leið og þari er kominn í hana lyftist hún upp frá botninum sem takmarkar áhrif hennar á minni plöntur.

Gert er ráð fyrir að við öflun stórþara við Norðurland sé notuð sambærileg greiða en ef önnur öflunartæki verða notuð þarf að rannsaka áhrif þeirra meðal annars á þarastofninn og botninn.

Lífmassi

Lífmassi stórþara var mældur með uppskerumælingum á 65 reitum á u.þ.b. 10 eða 15 m dýpi (mynd 3 og tafla 1).

Mynd 3: Staðsetningar lífmassamælinga

Tafla 1. Mældur lífmassi stórþara eftir athugunarsvæðum og dýpi (10 og 15 metrar).

	Fjöldi ramma	Dýpi	Meðallífmassi (kg/m2)	±95% öryggismörk
Vatnsnes	2	10	6,64	6,12
	2	15	4,24	2,17
Skagi	4	10	6,45	3,54
	4	15	1,83	0,67
Tröllaskagi vestur	3	10	4,69	1,48
	3	15	3,69	1,56
Tröllaskagi norðaustur	3	10	5,67	4,92
	3	15	5,05	1,52
Flateyjarskagi	3	10	8,10	3,00
	3	15	5,15	3,14
Tjörnes	3	10	5,71	0,74
	4	15	1,04	0,36
Melrakkaslétta vestur	4	10	5,64	4,97
	3	15	5,50	5,28
Melrakkaslétta austur	4	10	8,16	1,84
	3	15	5,25	1,16
Langanes norður	4	10	6,75	2,58
	4	15	3,90	0,60
Langanes suður	3	10	6,36	1,91
	3	15	4,88	0,24

Svæði undanskilin nýtingu

Við undirbúning útbreiðslumælinga var tekin ákvörðun að mæla ekki stórþarann í kringum þrjú eyjasvæði, en þar eru mikilvæg fuglasvæði. Þessar eyjar eru Drangey, Mánáreyjar og Hrísey. Við Drangey og Mánáreyjar höfum við þó beina vitneskju um að stórþari sé til staðar út frá athugunum kafara á svæðunum.

Notast var við dýptarkort og útbreiðslumælingar á stórþara til að gera líkön til að meta líklega útbreiðslu stórþara við þessar tvær eyjar ásamt ómældum grynningum við Vatnsnes. Þannig fæst betra mat á heildarmagn stórþara við Norðurland þó ekki sé gert ráð fyrir nýtingu á stórþara við svæði án beinna mælinga.

Við Vatnsnes og í kringum Málmey er ekki ráðlögð nýting á stórþara en þar eru mikilvæg selasvæði, landselur á Vatnsnesi og útselur í Málmey.

Lagt er til að afmörkuð svæði við Skoruvíkurbjarg, Melrakkasléttu og austanverðan Skaga séu undanskilin nýtingu á stórþara en þar eru mikilvæg fuglasvæði. Einnig er talið nauðsynlegt að hafa ósnortin svæði til samanburðar við nýtingarsvæði vegna framtíðarvöktunar á áhrifum nýtingar.

Heildarútbreiðsla stórþara og ráðlagðar svæðalokanir sjást á mynd 4.

Mynd 4: Mæld útbreiðsla stórþara (rauð svæði) ásamt ráðlögðum svæðalokunum (blá svæði).

Stofnmat

Atvinnuvegaráðuneytið er ábyrgt fyrir stjórn nýtingar þara við Ísland og setur lög, reglugerðir ásamt því að sjá um útdeilingu á aflamagni. Ekki hefur áður verið ráðlagt um nýtingu á stórþara, en stjórnvöld hafa gefið út tilrauna- og rannsóknaleyfi fyrir þaratekju á svæðum út af Norðurlandi.

Stofnstærð stórþara við Norðurland var reiknuð útfrá heildarútbreiðslu og mældum lífmassa fyrir hvert sýnatöksvæði, með 95% öryggismörkum. Einnig er birtur áætlaður lífmassi á svæðum þar sem þarinn var áætlaður með líkani (tafla 2).

Tafla 2. Lífmassi stórþara við Norðurland. Skáletruð svæði eru svæði áætluð með líkani en ekki beinum mælingum.

Svæði	Stærð svæðis (km2)	Stærð lokunar (km2)	Heildarlífmassi (tonn)	Heildarlífmassi á lokuðum svæðum (tonn)	Neðri öryggismörk (tonn)	Efri öryggismörk (tonn)
Vatnsnes	12,88	12,88	82 169	82 169	50 972	103 894
Skagi	85,93	5,50	481 463	28 559	418 036	543 406
Tröllaskagi vestur	32,66	7,20	171 115	38 724	143 567	200 614
Tröllaskagi norðaustur	28,53	0,00	156 712	0	147 262	166 845
Flateyjarskagi	29,75	0,00	171 004	0	143 248	203 815
Tjörnes	21,68	0,00	123 913	0	98 495	149 918
Melrakkaslétta vestur	58,49	0,00	312 066	0	276 779	355 355
Melrakkaslétta austur	62,65	6,55	325 556	36 914	281 815	389 191
Langanes norður	94,11	5,39	514 417	30 267	453 595	584 620
Langanes suður	32,49	0,00	183 642	0	166 261	200 511
Vatnsnes vestur	31,16	31,16	137 785	137 785	NA	NA
Drangey	7,71	7,71	35 393	35 393	NA	NA
Mánáreyjar	12,04	12,04	59 677	59 677	NA	NA
Heild	510,08	88,44	2 754 912	449 488	2 180 030	2 898 170

Heildarmagn stórþara við Norðurland er áætlað 2.754.912 tonn (tafla 2) en magn á einungis svæðum sem ráðlögð eru til öflunar er 2.305.424 tonn (tafla 3).

Ráðgjöf fyrir hvert öflunarsvæði fiskveiðiárið 2025/2026 er að finna í viðeigandi ráðgjafarskjölum.

Í ráðgjafarskjölum eru skilgreind 8 stórþaratekjusvæði ásamt einu svæði þar sem ekki er ráðlögð nýting. Lagt er til að heildaröflun á stórþara verði 2 % af þeim svæðum sem opin eru fyrir öflun. Ákvörðun um ráðlagða nýtingu var byggð á varúðarsjónarmiðum og á upplýsingum um öflun á stórþara og svæðanýtingu við Noreg (Norderhaug et al., 2020, 2021).

Tafla 3. Lífmassi og ráðlagt nýtingarmagn stórþara eftir öflunarsvæðum.

Svæði	Lífmassi á opnum svæðum (tonn)	Ráðlagt nýtingarmagn (tonn)
Vatnsnes	0	0
Skagi	452 904	9 058
Tröllaskagi	289 104	5 782
Flateyjarskagi	171 004	3 420
Tjörnes	123 913	2 478
Melrakkaslétta vestur	312 066	6 241
Melrakkaslétta austur	288 641	5 773
Langanes norður	484 150	9 683
Langanes suður	183 642	3 673
Heild	2 305 424	46 108

Heimildir

Gunnarsson, K. 1991. Populations de Laminaria hyperborea et Laminaria digitata (Phéophycée) dans la baie de Breiðifjörður, Islande. Rit Fiskideildar 12, 1-148.

Norderhaug, K.M., van Son, T.C., Nikolioudakis, N., Thormar, J., Moy, F., Knutsen, J.A., Elvenes, S., Steen, H. 2020. Biomassemodell for stortare — Ressursmodell for fremtidens forvaltning. Havforskningsinstituttet rapport.

Norderhaug, K.M., Brandt, C.F., Espeland, S.H., Albretsen, J., Christensen-Dalsgaard, S., Ohldieck, M.J., 2021. Sustainable kelp harvesting–assessment of sustainability criteria for Vikna, Norway (IMR). Available at: https://www.hi.no/templates/reporteditor/report-pdf?id=49308&05873304.

Stofnmatsskýrslur Hafrannsóknastofnunar 2026. Stórþari. Hafrannsóknastofnun, 18. mars 2026.