Helstu niðurstöður
Eftir hámarksafla frá 2008-2013 hefur aflinn verið sögulega lágur frá 2017.
Lífmassavísitölur úr haustmælingum Íslendinga lækkuðu frá 2009 til 2022 og hafa aukist síðustu þrjú ár.
Frá 2010 til 2020 var nýliðun lítil eða lítil. Síðan þá hefur hún aukist í það stig sem sést hefur snemma á fyrsta áratug 21. aldar.
Lífmassi hrygningarstofns hefur aukist frá 2020 og er nú á svipuðu stigi og árið 2010.
Lífmassinn mun væntanlega aukast við núverandi aðstæður vegna bættrar nýliðunar.
Almennar upplýsingar
Blálanga (Molva dypterygia) í ICES-svæði 5.a og undirsvæði 14 er metin sem einn stofn. Blálanga er dýpsjávarþorskfisktegund sem er aðallega útbreidd meðfram landgrunnsbrúnum og -hlykkjum í Norðaustur-Atlantshafi, einkum við Ísland, Færeyjar, Noreg, Bretlandseyjar og við austurströnd Grænlands. Í íslenskum водах er hún að finna á dýpri svæðum yfir mjúkum sjávarbotni í suðaustri, suðri og vestri Íslands, á dýpi yfir 500 metrum. Meirihluti stofnsins er á 300-800 metra dýpi og hún finnst sjaldan á minna en 200 metra dýpi. Á vetrarmánuðum heldur blálangan sig á meira dýpi, en um vor og sumar leggur hún á grynnri svæði.
Blálanga er minni en langa (Molva molva), með meðallengd um 80 cm og hámarkslengd um 150 cm, samkvæmt íslensku haustfiskmælingunni. Blálanga er hægvaxta tegund og lifir í 20 ár eða lengur. Kynþroska er yfirleitt náð þegar einstaklingar eru 75-90 cm. Kynmunur er áberandi þar sem hrygnur vaxa hraðar og ná kynþroska við meiri stærð og eldri aldur en hængar. Hrygning á sér stað um vor á 500-1000 metra dýpi eða dýpra, í sjó með hitastig á bilinu 5-8°C, utan landgrunnsins við suðurströnd Íslands, suður og vestur af Færeyjum, vestur af Noregi og vestur af Skotlandi að Norður-Írlandi. Við Ísland hrygnir blálanga frá febrúar til apríl, með hámark í mars í sjó með hitastig 5-6°C. Þekkt hrygningarsvæði eru á 600-1000 metra dýpi sunnan Vestmannaeyja og meðfram fiskveiðilandamærum Reykjaneshryggs (Franshóll). Eggin eru sviflæg, 1,3-1,5 mm í þvermál, og klekjast út í efstu lögum hafsins. Lirfurnar rekaðst langar leiðir vestur og norður, langt út á úthaf í átt að Grænlandi, þar sem þær vaxa hlið við hlið við lirfur þorsks, síldar, loðnu, silfurhækunnar og skötusels. Ungfiskarnir setjast á sjávarbotni þegar þeir ná 8-10 cm lengd, yfirleitt á milli ágúst og október (Jónsson and Pálsson (2013)).
Veiðar
Aflaþróun
Frá 1960 hafa landanir á blálöngu við Ísland sýnt þrjá áberandi toppa (Mynd 1). Snemma á níunda áratugnum voru veiðar á sögulegum hámarki, knúnar aðallega af botnvörpuveiðum sem beindust sérstaklega að hrygningarslóð við Vestmannaeyjar (Mynd 1, Mynd 2). Árið 1993 veiddi íslenska botnvörpuflotinn á hrygningarslóð blálöngu á litlu svæði á Reykjaneshrygg landhelgislínuna (Mynd 1, Mynd 2). Þriðji toppurinn eftir árið 2008 tengist aukinni sókn línubáta í blálöngu. Landanir náðu hámarki árið 2010 og minnkuðu síðan í sögulegt lágmark árið 2020. Á milli þessara toppa hafa veiðar almennt verið undir 3000 tonnum og blálanga hefur að mestu verið meðafli í botnvörpuveiðum á karfa, gullax og grálúðu, og línuveiðum á keilu.
Fyrir 2008 var meirihluti blálönguafla við Ísland veiddur sem meðafli í botnvörpuveiðum (Mynd 2). Frá 2008-2013 varð veruleg breyting í veiðunum þar sem línubátar fóru að sækja í blálöngu og hlutfall þeirra í afla jókst úr 7–20 % á árunum 2001-2007 í um 70 % árið 2011 (Mynd 2). Þróunin hefur snúist við og frá 2016–2025 minnkaði hlutfall afla í línu í 10-30 %.
Sögulega séð hafur afli við Grænland verið litlar í samanburði við Ísland (Mynd 1). Heildarafli við Grænland hafa verið mjög breytilegar, á bilinu nokkur tonn á sumum árum yfir í um 3700 tonn árið 1993 og 950 tonn árið 2003. Aflinn við Grænland er mjög óreglulegar og flest árin hefur heildarafli verið á bilinu 50-200 tonn. Bráðabirgðamat á afla árið 2025 er 17 tonn.
Heildaraflinn árið 2025 var 640 tonn, og þar af veiddi íslenska flotinn 624 tonn.
Staðbundin og tímabundin mynstur
Helstu botnvörpuveiðisvæðin eru staðsett norðvestur af Íslandi nærri landgrunnsbrúninni og suðvestur af Íslandi við rætur Reykjaneshryggs (Mynd 4). Veiðar fara einnig fram meðfram landgrunninu sunnan og suðaustan Íslands og beint vestur af Íslandi (Mynd 4, Mynd 6). Mestu hluta afla botnvörpunnar er veiddur á 200-700 metra dýpi (Mynd 3). Þegar línubátar beindu sér að blálöngu starfuðu þeir yfirleitt á 200-500 metra dýpi (Mynd 3) og afli dreifðist á dýpri svæðum vestur, suðvestur og sunnan Íslands (Mynd 4, Mynd 6).
| Ár |
Botnvarpa
|
Lína
|
Önnur veiðarfæri
|
Heild
|
|||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Fjöldi báta | Afli | Fjöldi báta | Afli | Fjöldi báta | Afli | Afli | |
| 2000 | 108 | 801 | 44 | 808 | 36 | 25 | 1 634 |
| 2001 | 110 | 597 | 39 | 131 | 48 | 34 | 762 |
| 2002 | 105 | 986 | 41 | 256 | 25 | 23 | 1 264 |
| 2003 | 105 | 883 | 47 | 197 | 33 | 17 | 1 098 |
| 2004 | 112 | 894 | 53 | 145 | 45 | 44 | 1 083 |
| 2005 | 106 | 1 261 | 60 | 108 | 51 | 126 | 1 496 |
| 2006 | 105 | 1 477 | 69 | 151 | 47 | 107 | 1 734 |
| 2007 | 97 | 1 544 | 90 | 374 | 64 | 76 | 1 995 |
| 2008 | 95 | 2 111 | 92 | 1 454 | 61 | 88 | 3 653 |
| 2009 | 89 | 2 242 | 87 | 1 677 | 69 | 211 | 4 129 |
| 2010 | 85 | 2 202 | 96 | 3 978 | 73 | 198 | 6 378 |
| 2011 | 81 | 1 630 | 97 | 4 140 | 58 | 134 | 5 904 |
| 2012 | 79 | 1 449 | 78 | 2 425 | 52 | 332 | 4 207 |
| 2013 | 75 | 1 300 | 72 | 1 420 | 45 | 48 | 2 769 |
| 2014 | 72 | 923 | 74 | 628 | 36 | 43 | 1 594 |
| 2015 | 67 | 821 | 78 | 868 | 36 | 22 | 1 712 |
| 2016 | 66 | 701 | 54 | 213 | 31 | 10 | 925 |
| 2017 | 57 | 436 | 53 | 169 | 26 | 14 | 619 |
| 2018 | 65 | 363 | 60 | 132 | 20 | 7 | 502 |
| 2019 | 58 | 238 | 54 | 161 | 27 | 16 | 415 |
| 2020 | 58 | 264 | 47 | 71 | 21 | 9 | 344 |
| 2021 | 59 | 286 | 41 | 33 | 20 | 4 | 323 |
| 2022 | 55 | 338 | 37 | 86 | 20 | 2 | 427 |
| 2023 | 52 | 304 | 36 | 96 | 20 | 4 | 404 |
| 2024 | 55 | 427 | 28 | 42 | 16 | 3 | 473 |
| 2025 | 52 | 555 | 25 | 43 | 20 | 24 | 622 |
Afli á sóknareiningu
Gögn um sókn og afla á sóknareiningu (CPUE) úr íslenska togara- og línuflotanum eru sýnd í Mynd 8. Vegna breytinga í veiðunum (útþensla á ný svæði, hegðun flota o.fl.) og tæknilegra nýjunga er afli á sóknareiningu ekki talin áreiðanleg vísitala um breytingar á stofnstærð blálöngu og því hefur engin tilraun verið gerð til að staðla tímaröðina. Hins vegar getur verið upplýsandi að skoða sveiflur í afla á sóknareiningu og sókn í samhengi við þróun veiðanna. Afli á sóknareiningu í línuveiðum var hár frá 2008-2013 en hefur minnkað verulega síðan þá. Hjá togurunum hefur hann minnkað smám saman með tímanum. Sókn togara náði hámarki árið 2009 og hefur síðan minnkað í sama stig og sást snemma á 2000-áratugnum. Sókn línubáta náði hámarki árið 2011 en hefur haldist tiltölulega stöðug síðan.
Landanir og brottkast
Allar skráðar landanir frá Íslandsmiðum fyrir árið 1982, sem og landanir erlendra fiskiskipa fram til ársins 2005, eru skráðar í ICES STATLANT löndunargrunninn og hægt er að nálgast af vefsíðu Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Landanir innlendra fiskiskipa voru skráðar af Fiskifélaginu 1982–1993 en eftir það hefur skráningin verið í höndum Fiskistofu. Landanir erlendra fiskiskipa voru skráðar af Landhelgisgæslunni fram til ársins 2013 en síðan af Fiskistofu.
Brottkasthlutfall blálöngu er óþekkt. Brottkast er bannað samkvæmt lögum. Stjórnunaraðgerðir, svo sem kvótaflutningur milli tegunda og sveigjanleiki í löndun, eru taldar draga úr brottkasti.
Yfirlit gagna
Gögn úr atvinnuveiðum
Veiðisvæði og sýnatökustaðir eru sýndir í Mynd 9 og Mynd 10. Í 2025 voru 7 sýni tekin úr botnvörpu og 0 úr línu (Mynd 10, Tafla 2). Frá og með janúar 2026 var sýnatökutíðni fyrir blálöngu úr línu aukin til að bæta þekju.
Lengdardreifing landaðs
Lengdardreifing úr afla íslenskra togara og línuabáta fyrir tímabilið 2007–2025 er sýnd á Mynd 11 og Mynd 12. Frá 2003-2010 var meðallengd í afla á bilinu 82-85 cm og 85-93 cm úr botnvörpu og línu. Frá 2011-2019 sáust aukning í meðallengd úr 86-102 cm og 93-109 cm í botnvörpu og línu vegna lítillar nýliðunar. Merki um nýliðun sáust í afla árið 2019 í botnvörpu og 2020 á línu. Meðallengd hefur síðan sveiflast á milli 83 og 94 cm í botnvörpu og 88 og 99 cm á línu.
| Ár | Botnvarpa (Fjöldi sýna) | Botnvarpa (Fjöldi mælinga) | Lína (Fjöldi sýna) | Lína (Fjöldi mælinga) |
|---|---|---|---|---|
| 2000 | 3 | 420 | 8 | 931 |
| 2001 | 6 | 631 | 1 | 39 |
| 2002 | 10 | 1 427 | 4 | 399 |
| 2003 | 6 | 790 | 3 | 295 |
| 2004 | 6 | 851 | 1 | 150 |
| 2005 | 12 | 1 164 | 1 | 94 |
| 2006 | 9 | 824 | 0 | 0 |
| 2007 | 12 | 1 461 | 2 | 238 |
| 2008 | 13 | 1 685 | 14 | 1 960 |
| 2009 | 23 | 2 894 | 15 | 1 940 |
| 2010 | 29 | 3 161 | 38 | 5 191 |
| 2011 | 12 | 1 364 | 44 | 6 513 |
| 2012 | 11 | 1 135 | 27 | 3 829 |
| 2013 | 6 | 757 | 15 | 1 564 |
| 2014 | 5 | 411 | 11 | 1 222 |
| 2015 | 4 | 394 | 0 | 0 |
| 2016 | 3 | 309 | 0 | 0 |
| 2018 | 2 | 240 | 1 | 120 |
| 2019 | 1 | 114 | 1 | 120 |
| 2020 | 2 | 126 | 1 | 120 |
| 2021 | 7 | 353 | 0 | 0 |
| 2022 | 6 | 282 | 3 | 253 |
| 2023 | 5 | 406 | 1 | 69 |
| 2024 | 5 | 527 | 0 | 0 |
| 2025 | 7 | 702 | 0 | 0 |
Aldursdreifing landaðs
Engin áreiðanleg gögn eru til um aldurssamsetningu blálöngu við Ísland.
Þyngd eftir aldri í afla
Engin ný gögn eru tiltæk. Fyrirliggjandi gögn eru ekki sýnd vegna erfiðleika við aldursgreiningu tegundarinnar.
Stofnmælingar
Við Ísland nær stofnmæling botnfiska (IS-SMB) aðeins yfir grynnri hluta útbreiðslusvæðis blálöngu og mikil dreifni í mæligildum er milli ára (Mynd 13). Því er óþekkt að hve miklu leyti vorvísitölurnar endurspegla raunverulegar breytingar á heildarlífmassa blálöngu, þar sem þær ná ekki yfir dýpi þar sem mest magn blálöngu finnst. Stofmæling botnfiska að hausti (IS-SMH) nær yfir dýpri svæði og er því líklegri til að endurspegla raunverulega lífmassabreytingar (Mynd 13). Vegna verkfalls sjómanna var ekki hægt að klára haustrallið 2011.
Við Grænland eru gögn tiltæk úr tveimur stofnmælingaleiðöngrum austur af Grænlandi: (1) stofnmælingum á grálúðu og (2) stofnmælingum á rækju. Stofnmælingu á gráðlúðu hefur verið framkvæmd frá 1998 til dagsins í dag. Leiðangurinn nær yfir dýpisbilið 400-1500 m, en var ekki framkvæmd frá 2017-2021. Mælingar á rækju hófust árið 2008 og eru á dýpi frá 0-600 m. Rækjuleiðangur var ekki farinn árin 2017-2019 og 2021.
Stofnvísitölur úr IS-SMH og grænlensku mælingunum eru sýndar í Mynd 14. Frá árinu 2000 hækkuðu allar lífmassvísitölur í hámark árið 2009, minnkuðu síðan smám saman og náðu 2002-2005 gildum á árunum 2018 til 2022. Síðustu þrjú árin hefur lífmassi aukist. Mikil aukning, yfir 200%, í nýliðunarvísitölunni sást árið 2008, en árið 2010 féll hún í lægsta mælt gildi og hélt sér lágt fram til 2017. Frá 2017-2020 sáust smávægilegar sveiflur í nýliðun, og frá 2022 til dagsins í dag hefur nýliðun verið á svipuðum gildum og 2000-2005 (Mynd 14).
Lengdardreifing úr stofnmælingum að hausti er sýnd í Mynd 16. Frá 2000-2009 var meðallengdin á bilinu 68-77 cm og jókst í 94 cm árið 2016 vegna mjög lítillar nýliðunar. Frá 2017 hefur meðallengdin verið að minnka og var á bilinu 79 til 82 cm síðustu þrjú árin.
Í Íslandsmiðum verður blálanga kynþroska við 75-90 cm lengd, þar sem hængar verða kynþroska fyrr en hrygnur og yfirleitt minni (Mynd 17). Áætlað er að meðal kynþroskalengd (L50) blálöngu sé 72 cm og 83 cm fyrir hænga og hrygnu og 76 cm þegar kynin eru talin saman (Mynd 17).
Stofnþyngdir
Engin áreiðanleg gögn eru til um aldurssamsetningu blálöngu við Ísland.
Kynþroski eftir aldri
Engin ný gögn eru tiltæk. Fyrirliggjandi gögn eru ekki sýnd vegna erfiðleika við aldursgreiningu tegundarinnar.
Stofnmat
Stofnmatslíkan og inntaksgögn
Ný stofnmatsaðferð fyrir blálöngu var samþykkt á rýnifundi árið 2025 (ICES (2025)) þar sem nýir viðmiðunarpunktar fyrir stofninn voru skilgreindir. Stofnmat blálöngu er nú sett í fyrsta flokk, og nýja stofnmatið byggir á aldurs- og lengdarháðu líkani (Gadget) nýtir tiltækar upplýsingar um vöxt og viðgang stofnsins til þess að meta stofnstærð og veiðiþol. Yfirlit yfir helstu stillingar líkansins eru hér fyrir neðan.
Líkanið nær yfir tímabilið frá 1975 til dagsins í dag þar sem hverju ári er skipt upp í fjögur jafnstór tímaskref.
Stofninum er skipt í tvennt:
- Ókynþroska hluti stofnsins á aldursbilinu milli 2–15 ára og að lengd milli 20 og 112 cm, skipt í 4 cm lengdarbil.
- Kynþroska hluti stofnsins á aldursbilinu 5–20 ára og að lengd milli 36 og 140 cm. Elsti aldursflokkurinn er meðhöndlaður sem plúsgrúppa (20 ára og eldri). Hvert lengdarbil er 4 cm.
Kynþroskinn á sér stað skv. eftirfarandi ferli:
- Fiskur verður kynþroska byggt á lengdarháðu kynþroskaferli
- Öldrun (fiskur verður sjálfkrafa kynþroska í lok þess árs sem hann verður 15 ára).
Nýliðun á sér stað við 2 ára aldur, á fyrsta tímaskrefi.
Dánartíðni er skipt í tvennt, náttúrlega dánartíðni (M = 0.15) sem er föst fyrir alla aldurshópa, og veiðidánartíðni sem er háð heildarafla fyrir hvert tímaskref.
Þrír flotar og einn stofnmælingarleiðangur:
- Togarar við Ísland og Grænland
- Lína
- Erlend skip við Ísland
- Stofnmæling botnfiska að hausti (2001 til dagsins í dag)
Veiðimynstur hvers flota er metið sérstaklega að undanskildum erlenda flotanum sem deilir valmynstri línuflotans.
Stærð hrygningarstofns er skilgreind sem hluti hrygna í kynþroska hluta stofnsins. Þetta er gert til þess að taka tillit til munar á vexti milli kynja. Hlutfall hrygna er reiknað með því að beita lengdarháðu tvíkostafalli á úttak líkansins.
Líkanið nýtir sér fjölda mismunandi gagna:
Lengdarháðar vísitölur úr haustralli, grálúðumælingunni frá austur-Grænlandi (GHLE) og rækjumælingunni (SFE) frá austur-Grænlandi. Vísitölur úr þessum þremur mælingum voru staðlaðar með Cochran-aðferðinni (Cochran (1977)) og teknar saman í eina vísitölu sem nær yfir íslensk og grænlensk hafsvæði. Fyrir stofnmatslíknaið var vísitölunni skippt í eftirfarandi lengdarbil: 20-44 cm, 44-56 cm, 56-68 cm, 68-80 cm, 80-92 cm, 92-104 cm, 104-140 cm.
Lengdardreifing úr botnvörpu veiðum við Ísland.
Lengdardreifing úr línuveiðum.
Ársfjórðungslegar aflatölur frá Íslandi og Grænlandi.
Kynþroskagögn úr haustralli (IS-SMH).
Yfirlit yfir inntaksgögn og hvernær þau eru tiltæk er sýnt í Mynd 18.
Greining á niðurstöðum stofnmats
Mynd 19 sýnir mátgæði við stofnvísitölur. Almennt séð fangar líkanið þróun stofnstærð sem sýnd eru yfir tíma fyrir hvert lengdarbil. Fyrir minni fiska (20-56 cm) koma nýliðunartoppar árið 2016 og 2022 inn í stofninn ári of snemma mv. það sem líkanið myndi spá, sem er etv. afleiðing þess að óvissu í mat á vexti. Líkanið vanmetur einnig nýliðunartoppana árið 2008 og 2009. Það að draga úr vægi refsifalls sem beitt er á nýliðunarbreytileika (sem virkar til að jafna nýliðun) dregur ekki úr þessu misræmi. Líklegasta ástæðan fyrir því að líkanið nær ekki upp í þessa toppa er sú að líkanið getur ekki samræmt þá við það sem sést í lengdardreifingum. Blálanga kemur inn í veiðarnar á 50-60 cm (Mynd 21, Mynd 22) og líkanið vel við vísitölurnar frá 56 cm og upp úr, sem bendir til þess að lífmassi af veiðanlegum hluta stofnsins sé vel metinn. Frávik milli síðasta mats og mældra gilda eru lítið fyrir alla lengdarhópa, nema 104-140 cm. Fyrir þann hóp helst matið stöðugt frá 2017-2025 í stað þess að fylgja leitninni niðurávið sem sést í gögnunum.
Mat líkansins á lengdardreifingum úr haustralli er sýnt í Mynd 20. Almennt séð er mat á lengdardreifingunum gott. Líkanið fangar þann breytileika sem sést í gögnunum þar sem meðallengd hækkar úr ~75 cm árið 2010 í ~95 cm árið 2016 vegna lítillar nýliðunar (Mynd 20), þótt líkanið ofmeti yfir þetta tímabil hlutfall minni fiska og missi af stórum topp árið 2013. Nýliðunartopp árið 2017 leiddi til tvítoppa lengdardreifingar frá 2017 til 2022. Tvítoppa dreifing sést í rallgögnunum, þó ekki eins skýrt í mati líkansins. Blálanga, líkt og margar dýpsjávartegundir, hefur hægan vaxtarhraða og að rekja árganga með lengdardreifingum (eða aldursdreifingum) getur verið erfitt. Þetta kemur fram til dæmis í mældum toppum árið 2018 og 2019, sem eru mjög ólíklegt að vera einn árgangur. Misræmi líkansins snýst að mestu um of- eða vanmat á hlutfalli smárra fiska, sem er líklega vegna þess að lítið eru til gögn um litla, unga fiska og því er mat á vexti mjög óvíst.
Hlutfall kynþroska í líkaninu virðist fylgja vel þeim gögnum sem tiltæk eru (Mynd 24). Árið 2012 og 2013 voru færri en 10 litlir fiskar (< 60 cm) veiddir samtals og því er meiri breytileiki í gögnim frá þeim árum.
Mát við lengdardreifingar í atvinnuveiðum eru sýnd í myndum Mynd 21, Mynd 22 og Mynd 23. Sjá umfjöllun í hluta um leifar hér að neðan.
Lengdarbundnar leifar eru sýndar fyrir hvern gagnaþátt í Mynd 25. Leifamynstur eru sýnileg fyrir hvern flota. Haustrallið og botnvörpuflotinn sýna svipað mynstur sem leiðir í ljós lítið eitt ofmat á hlutfalli minni fiska (< 75 cm) og vanmat á fiski > 75 cm, en gagnstætt mynstur sést fyrir línuflotann (Mynd 25). Kryppuvalmynstur var prófað fyrir báða flotana á ICES (2025); þetta þó ekki merkjanleg áhrif á leifamynstrið. Þetta er því hugsanlega vísbending um tímabundna breytingu í valmynstri og/eða vexti. Einnig skal tekið fram að sýnataka úr veiðum, sérstaklega í seinni árum, hefur verið lítil og því er töluverð óvissa í gögnum seinni ára.
Niðurstöður stofnmats
Niðurstöður líkansins eru settar fram í Mynd 26. Hrygningarstofn er metinn yfir Blim og Bpa og hefur verið að aukast smám saman frá 2019, þróun sem sést einnig í heildarlífmassa, og stafar aðallega af stórum nýliðunartoppi árið 2017. Frá 2012-2018 var nýliðun í lágmarki; þó að gildin frá 2020 til 2023 séu lág og undir langtímameðaltali, náðu gildin fyrir 2019 og 2024 þeim gildum sem sáust á árunum 2001-2010. Veiðidánartíðni er undir Fmsy og Fpa og hefur minnkað smám saman frá 2011 í sögulegt lágmark árið 2025.
Áætluð valmynstur eru eins og gert var ráð fyrir Mynd 27. Haustrallið velur hærra hlutfall minni fiska en veiðiskip og botnvörpuveiðar velja minni fiska en línuveiðar.
Niðurstöður endurlitsgreiningar eru sýndar í Mynd 28. Öll Mohn’s Rho gildi eru innan viðunandi marka og allar afhreinsanir eru innan öryggisbila.
Skammtímaspá
Skammtímaspár úr stofnmatslíkaninu eru notaðar til þess að veita ráðgjöf fyrir næsta fiskveiðiár. Spáin byggir á því hlutföllum milli veiðarfæra og svæða sé haldið stöðugum miðað við seinustu sjö ár.
- F og M fyrir hrygningu: á ekki við
- Stofn- og aflaþyngdir: GADGET notar lengd-þyngdarsamband og von Bertalanffy vaxtarfall
- Þroski: Lengdarbundið ogív áætlað innan Gadget
- Veiðimynstur pattern:
- Landaður afli: tvíkosta lengdarháð valmynstur eftir veiðarfærum og svæðum, stikar metnir í líkani. Hlutföll milli veiðarfæra og svæða sé haldið stöðugum miðað við seinustu sjö ár.
- Afli í úttektarári: Afli er jafn hámarksaflamarki á veiðitímabilinu og spár fyrir næsta veiðiár miðast við valið veiðihlutfall sem samsvarar valinni veiðidánartíðni. Ef farið er yfir hámarksaflamarkið fyrir milliárið er gert ráð fyrir afla frá samsvarandi ársfjórðungi á fyrra ári.
- Hrygningarstofns-nýliðunsamband: Fasti, byggt á mati á fjölda 2 ára blálanga metnum fyrir seinasta þrjú ár
- Sviðsmyndir: F=Fmsy, F=0 and F=Fsq
Niðurstöðurnar má sjá í Tafla 3.
Ár | Nýliðun (2 ára, Þús) | Afli (t) | Hrygningarstofn (t) | F10-20 | Grunnur |
|---|---|---|---|---|---|
2026/2027 | 3,288 | 1,898 | 13,396 | 0.092 | Kjörsókn |
2027/2028 | 3,288 | 1,933 | 14,878 | 0.091 | |
2028/2029 | 3,288 | 1,933 | 15,377 | 0.086 | |
2026/2027 | 3,288 | 0 | 13,396 | 0.000 | Enginn afli |
2027/2028 | 3,288 | 0 | 15,218 | 0.000 | |
2028/2029 | 3,288 | 0 | 17,165 | 0.000 | |
2026/2027 | 3,288 | 774 | 13,396 | 0.036 | Núverandi veiðiálag |
2027/2028 | 3,288 | 827 | 15,082 | 0.036 | |
2028/2029 | 3,288 | 866 | 16,430 | 0.034 |
Fiskveiðistjórnun
Saga
Fyrir fiskveiðiárið 2013/2014 var veiðum íslenskra skipa ekki stjórnað með aflamarki. Einu takmarkanir á íslenska flotanum varðandi veiðar á blálöngu var tilkoma lokaðra svæða árið 2003 til að vernda þekkt hrygningarsvæði blálöngu. Blálanga var sett í kvóta fiskveiðiárið 2013/2014 (reglugerð 662/2013).
Fram til ársins 2026 var blálanga stofn í flokki 3. Frá 2013 til 2019 var Fproxy-regla ICES notuð sem grundvöllur ráðgjafar. Árið 2019 var því breytt í gagnatakmarkaða reglu sem byggði á leitni í stofnmælingum (“2-yfir-3-reglan”), vegna þess að lágt nýliðunarmat á þeim tíma var talsvert lægra en það sem mældist á því tímabili sem notað var við útreikning Fproxy. Árið 2022, í kjölfar endurbóta á ráðgjafarreglum fyrir stofna í flokki 3 (ICES (2021)), var rfb-regla ICES tekin í notkun. Árið 2025 var stofninn tekinn til grunnúttektar og færður í flokk 1 (ICES (2025)), þar sem ráðgjöfin byggði á MSY-nálgun og var unnin með aldurs- og lengdarháðu líkani.
Muninn á aflamarki og lönduðum afla Íslendinga má m.a. rekja til tilfærslna tegunda innan aflamarkskerfisins. Nettó tilfærslur hafa alltaf verið frá blálöngukvóta yfir í aðrar tegundir (Mynd 30).
Viðmiðunarmörk
Skilgreindir viðmiðunarpunktar eru sýndir í Tafla 4. Viðmiðunarpunktarnir Fmsy og Fpa voru endurmetnir árið 2026 (sjá nánari upplýsingar í ICES (2026)).
Nálgun | Viðmiðunarmörk | Gildi | Grundvöllur |
|---|---|---|---|
Hámarksafrakstur | FMSY | 0.09 | Fpa |
MSY Btrigger | 7 094 | Bpa | |
Varúðarnálgun | Blim | 5 105 | Meðaltal hrygningarstofns 2003–2005 |
Bpa | 7 094 | Blim × e1.645σ, σ = 0.2. | |
Fpa | 0.09 | Hæsta veiðidánartala þar sem líkurnar á því að hrygningarstofn fari niður fyrir Blim eru < 5% | |
Flim | 0.19 | Fiskveiðidánartala sem í framreikningum leiðir til þess að miðgildi hrygningarstofns er við Blim |
Stöðumat ráðgjafar
Veiðar á svæðum þar sem blálanga safnast saman til hrygningar geta leitt til þess að hrygningarstofn minnki ár frá ári (Large et al. (2010)). Hafrannsóknastofnun leggur því til áframhaldandi verndun hrygnandi blálöngu með lokun veiðisvæða á hrygningartíma.
Heimildir
Cochran, William Gemmell. 1977. Sampling Techniques. John wiley & sons.
ICES. 2021. Tenth Workshop on the Development of Quantitative Assessment Methodologies Based on LIFE-History Traits, Exploitation Characteristics, and Other Relevant Parameters for Data-Limited Stocks (WKLIFE x). ICES Scientific Reports.
ICES. 2025. Benchmark Workshop on Selected Deep-Sea Fisheries Stocks (WKBDEEP). International Council for the Exploration of the Seas; ICES publishing. https://doi.org/10.17895/ices.pub.28882295.
ICES. 2026. Northwestern Working Group (NWWG). International Council for the Exploration of the Seas; ICES publishing.
Jónsson, G., and J. Pálsson. 2013. Íslenskir Fiskar. Mál og menning.
Large, Philip A, Guzman Diez, James Drewery, et al. 2010. “Spatial and Temporal Distribution of Spawning Aggregations of Blue Ling (Molva Dypterygia) West and Northwest of the British Isles.” ICES Journal of Marine Science 67 (3): 494–501.