BLÁLANGA

Helstu niðurstöður

Eftir hámarksafla frá 2008-2013 hefur aflinn verið sögulega lágur frá 2017.
Lífmassavísitölur úr haustmælingum Íslendinga lækkuðu frá 2009 til 2022 og hafa aukist síðustu þrjú ár.
Frá 2010 til 2020 var nýliðun lítil eða lítil. Síðan þá hefur hún aukist í það stig sem sést hefur snemma á fyrsta áratug 21. aldar.
Lífmassi hrygningarstofns hefur aukist frá 2020 og er nú á svipuðu stigi og árið 2010.
Lífmassinn mun væntanlega aukast við núverandi aðstæður vegna bættrar nýliðunar.

Almennar upplýsingar

Blálanga (Molva dypterygia) í ICES-svæði 5.a og undirsvæði 14 er metin sem einn stofn. Blálanga er dýpsjávarþorskfisktegund sem er aðallega útbreidd meðfram landgrunnsbrúnum og -hlykkjum í Norðaustur-Atlantshafi, einkum við Ísland, Færeyjar, Noreg, Bretlandseyjar og við austurströnd Grænlands. Í íslenskum водах er hún að finna á dýpri svæðum yfir mjúkum sjávarbotni í suðaustri, suðri og vestri Íslands, á dýpi yfir 500 metrum. Meirihluti stofnsins er á 300-800 metra dýpi og hún finnst sjaldan á minna en 200 metra dýpi. Á vetrarmánuðum heldur blálangan sig á meira dýpi, en um vor og sumar leggur hún á grynnri svæði.

Blálanga er minni en langa (Molva molva), með meðallengd um 80 cm og hámarkslengd um 150 cm, samkvæmt íslensku haustfiskmælingunni. Blálanga er hægvaxta tegund og lifir í 20 ár eða lengur. Kynþroska er yfirleitt náð þegar einstaklingar eru 75-90 cm. Kynmunur er áberandi þar sem hrygnur vaxa hraðar og ná kynþroska við meiri stærð og eldri aldur en hængar. Hrygning á sér stað um vor á 500-1000 metra dýpi eða dýpra, í sjó með hitastig á bilinu 5-8°C, utan landgrunnsins við suðurströnd Íslands, suður og vestur af Færeyjum, vestur af Noregi og vestur af Skotlandi að Norður-Írlandi. Við Ísland hrygnir blálanga frá febrúar til apríl, með hámark í mars í sjó með hitastig 5-6°C. Þekkt hrygningarsvæði eru á 600-1000 metra dýpi sunnan Vestmannaeyja og meðfram fiskveiðilandamærum Reykjaneshryggs (Franshóll). Eggin eru sviflæg, 1,3-1,5 mm í þvermál, og klekjast út í efstu lögum hafsins. Lirfurnar rekaðst langar leiðir vestur og norður, langt út á úthaf í átt að Grænlandi, þar sem þær vaxa hlið við hlið við lirfur þorsks, síldar, loðnu, silfurhækunnar og skötusels. Ungfiskarnir setjast á sjávarbotni þegar þeir ná 8-10 cm lengd, yfirleitt á milli ágúst og október (Jónsson and Pálsson (2013)).

Veiðar

Aflaþróun

Frá 1960 hafa landanir á blálöngu við Ísland sýnt þrjá áberandi toppa (Mynd 1). Snemma á níunda áratugnum voru veiðar á sögulegum hámarki, knúnar aðallega af botnvörpuveiðum sem beindust sérstaklega að hrygningarslóð við Vestmannaeyjar (Mynd 1, Mynd 2). Árið 1993 veiddi íslenska botnvörpuflotinn á hrygningarslóð blálöngu á litlu svæði á Reykjaneshrygg landhelgislínuna (Mynd 1, Mynd 2). Þriðji toppurinn eftir árið 2008 tengist aukinni sókn línubáta í blálöngu. Landanir náðu hámarki árið 2010 og minnkuðu síðan í sögulegt lágmark árið 2020. Á milli þessara toppa hafa veiðar almennt verið undir 3000 tonnum og blálanga hefur að mestu verið meðafli í botnvörpuveiðum á karfa, gullax og grálúðu, og línuveiðum á keilu.

Fyrir 2008 var meirihluti blálönguafla við Ísland veiddur sem meðafli í botnvörpuveiðum (Mynd 2). Frá 2008-2013 varð veruleg breyting í veiðunum þar sem línubátar fóru að sækja í blálöngu og hlutfall þeirra í afla jókst úr 7–20 % á árunum 2001-2007 í um 70 % árið 2011 (Mynd 2). Þróunin hefur snúist við og frá 2016–2025 minnkaði hlutfall afla í línu í 10-30 %.

Sögulega séð hafur afli við Grænland verið litlar í samanburði við Ísland (Mynd 1). Heildarafli við Grænland hafa verið mjög breytilegar, á bilinu nokkur tonn á sumum árum yfir í um 3700 tonn árið 1993 og 950 tonn árið 2003. Aflinn við Grænland er mjög óreglulegar og flest árin hefur heildarafli verið á bilinu 50-200 tonn. Bráðabirgðamat á afla árið 2025 er 17 tonn.

Heildaraflinn árið 2025 var 640 tonn, og þar af veiddi íslenska flotinn 624 tonn.

Mynd 1: Blálanga. Skráður afli á Íslandsmiðum síðan 1962.

Mynd 2: Blálanga. Afli eftir veiðarfærum frá 1962, samkvæmt aflaskráningarkerfi Fiskistofu.

Mynd 3: Blálanga. Afli og hlutfall afla eftir dýpi botnvörpuveiða (vinstri) og línuveiða (hægri) samkvæmt afladagbókum.

Staðbundin og tímabundin mynstur

Helstu botnvörpuveiðisvæðin eru staðsett norðvestur af Íslandi nærri landgrunnsbrúninni og suðvestur af Íslandi við rætur Reykjaneshryggs (Mynd 4). Veiðar fara einnig fram meðfram landgrunninu sunnan og suðaustan Íslands og beint vestur af Íslandi (Mynd 4, Mynd 6). Mestu hluta afla botnvörpunnar er veiddur á 200-700 metra dýpi (Mynd 3). Þegar línubátar beindu sér að blálöngu starfuðu þeir yfirleitt á 200-500 metra dýpi (Mynd 3) og afli dreifðist á dýpri svæðum vestur, suðvestur og sunnan Íslands (Mynd 4, Mynd 6).

Mynd 4: Blálanga. Útbreiðsla veiða með botnvörpu, samkvæmt afladagbókum. Til viðmiðunar eru 100 m, 500 m og 1000 m dýptarlínur eru sýndar.

Mynd 5: Blálanga. Útbreiðsla veiða með línu, samkvæmt afladagbókum. Til viðmiðunar eru 100 m, 500 m og 1000 m dýptarlínur eru sýndar.

Mynd 6: Blálanga. Útbreiðsla veiða með botnvörpu (BMT) og línu (LLN) á íslensku veiðisvæði frá árinu 2000 samkvæmt aflaskýrslum.

Mynd 7: Blálanga. Fjöldi skipa (öll veiðarfæri) sem veiddu 95 % heildaraflans hvert ár frá 1994. Vinstri: Sýnt eftir árum. Hægri: Sýnt í samanburði við heildarafla. Gögn frá aflaskráningarkerfi Fiskistofu.

Tafla. 1: Blálanga. Afli eftir veiðarfærum og fjöldi báta sem veiddu blálöngu.

Ár	Botnvarpa		Lína		Önnur veiðarfæri		Heild
Ár	Fjöldi báta	Afli	Fjöldi báta	Afli	Fjöldi báta	Afli	Afli
2000	108	801	44	808	36	25	1 634
2001	110	597	39	131	48	34	762
2002	105	986	41	256	25	23	1 264
2003	105	883	47	197	33	17	1 098
2004	112	894	53	145	45	44	1 083
2005	106	1 261	60	108	51	126	1 496
2006	105	1 477	69	151	47	107	1 734
2007	97	1 544	90	374	64	76	1 995
2008	95	2 111	92	1 454	61	88	3 653
2009	89	2 242	87	1 677	69	211	4 129
2010	85	2 202	96	3 978	73	198	6 378
2011	81	1 630	97	4 140	58	134	5 904
2012	79	1 449	78	2 425	52	332	4 207
2013	75	1 300	72	1 420	45	48	2 769
2014	72	923	74	628	36	43	1 594
2015	67	821	78	868	36	22	1 712
2016	66	701	54	213	31	10	925
2017	57	436	53	169	26	14	619
2018	65	363	60	132	20	7	502
2019	58	238	54	161	27	16	415
2020	58	264	47	71	21	9	344
2021	59	286	41	33	20	4	323
2022	55	338	37	86	20	2	427
2023	52	304	36	96	20	4	404
2024	55	427	28	42	16	3	473
2025	52	555	25	43	20	24	622

Afli á sóknareiningu

Gögn um sókn og afla á sóknareiningu (CPUE) úr íslenska togara- og línuflotanum eru sýnd í Mynd 8. Vegna breytinga í veiðunum (útþensla á ný svæði, hegðun flota o.fl.) og tæknilegra nýjunga er afli á sóknareiningu ekki talin áreiðanleg vísitala um breytingar á stofnstærð blálöngu og því hefur engin tilraun verið gerð til að staðla tímaröðina. Hins vegar getur verið upplýsandi að skoða sveiflur í afla á sóknareiningu og sókn í samhengi við þróun veiðanna. Afli á sóknareiningu í línuveiðum var hár frá 2008-2013 en hefur minnkað verulega síðan þá. Hjá togurunum hefur hann minnkað smám saman með tímanum. Sókn togara náði hámarki árið 2009 og hefur síðan minnkað í sama stig og sást snemma á 2000-áratugnum. Sókn línubáta náði hámarki árið 2011 en hefur haldist tiltölulega stöðug síðan.

Landanir og brottkast

Allar skráðar landanir frá Íslandsmiðum fyrir árið 1982, sem og landanir erlendra fiskiskipa fram til ársins 2005, eru skráðar í ICES STATLANT löndunargrunninn og hægt er að nálgast af vefsíðu Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Landanir innlendra fiskiskipa voru skráðar af Fiskifélaginu 1982–1993 en eftir það hefur skráningin verið í höndum Fiskistofu. Landanir erlendra fiskiskipa voru skráðar af Landhelgisgæslunni fram til ársins 2013 en síðan af Fiskistofu.

Brottkasthlutfall blálöngu er óþekkt. Brottkast er bannað samkvæmt lögum. Stjórnunaraðgerðir, svo sem kvótaflutningur milli tegunda og sveigjanleiki í löndun, eru taldar draga úr brottkasti.

Yfirlit gagna

Gögn úr atvinnuveiðum

Veiðisvæði og sýnatökustaðir eru sýndir í Mynd 9 og Mynd 10. Í 2025 voru 7 sýni tekin úr botnvörpu og 0 úr línu (Mynd 10, Tafla 2). Frá og með janúar 2026 var sýnatökutíðni fyrir blálöngu úr línu aukin til að bæta þekju.

Mynd 9: Blálanga. Veiðislóð árið 2025 samkvæmt afladagbókum og staðsetning sýna (stjörnur).