Helstu niðurstöður
Lífmassavísitölur úr stofnmælingum hækkuðu jafnt og þétt frá því snemma á 21. öldinni og náðu hámarki á árunum 2014–2016, en hafa lækkað síðan þó þær séu enn tiltölulega háar.
Lítið var um smáan gullkarfa (<30 cm) í stofnmælingum árin 2009–2020. Frá árinu 2021 hefur orðið greinileg aukning á smáum gullkarfa og í SMB 2026 var fjöldavísitala smás gullkarfa (4–11 cm) sú hæsta síðan árið 1993, sem bendir til aukinnar nýliðunar.
Í stofnmælingum og afla hefur toppur lengdardreifingarinnar smám saman hliðrast til hægri í átt að stærri fiski, sem endurspeglar langt tímabil með lélegri nýliðun.
Hrygningarstofn (SSB) náði hámarki árið 2016, hefur minnkað síðan þá en er enn tiltölulega stór.
Veiðidánartala (F) hefur verið undir FMSY síðan árið 2009, en hækkaði árin 2023–2025 og er nú rétt undir FMSY.
Almennar upplýsingar
Gullkarfi (Sebastes norvegicus) telst til ættkvíslarinnar Sebastes. Almennt má segja um karfategundir að þær eru langlífar og hægvaxta. Slíkar tegundir eru jafnan viðkvæmar fyrir miklu veiðiálagi. Gullkarfi getur orðið meira en 40 ára gamall og nær kynþroska að meðaltali 8–12 ára og verða hængar kynþroska fyrr en hrygnur. Gullkarfi getur orðið allt að 90 cm langur en verður þó sjaldan stærri en 60 cm. Í afla er 35–50 cm karfi algengastur.
Karfategundir fæða lifandi afkvæmi. Þetta þýðir að innri frjóvgun á sér stað og klekjast eggin í gotu hrygnunnar. Mökun er á haustin en got á vorin. Aðaluppeldissvæði gullkarfa er við Austur-Grænland og Ísland. Gullkarfi telst til botnfiska þó hann sé í raun bæði botn- og miðsjávarfiskur. Hann er algengastur á 100–400 m dýpi í 3–8 °C heitum sjó. Hann heldur sig að við botn að degi til en leitar upp í sjó að nóttu.
Við Ísland er gullkarfa að finna allt í kringum landið en hann er algengastur í hlýja sjónum undan Vestur-, Suðvestur-, Suður- og Suðausturlandi. Á þessum svæðum eru helstu gullkarfamiðin eins og í Víkurál og á Halamiðum út af Vestfjörðum, á Jökulgrunni og Eldeyjarbanka út af Faxaflóa, á Fjöllunum út af Reykjanesskaga og á kantbrúnunum austur með Suðurlandi. Gullkarfaveiðar voru líka stundaðar á Íslands-Færeyjahrygg en lítið er nú sótt í gullkarfa þar.
Gullkarfi á Íslandsmiðum (ICES svæði 5.a), við Færeyjar (ICES svæði 5.b) og við Austur-Grænland (ICES svæði 14) er skilgreindur sem ein stjórnunareining.
Sjá nánar um líffræði gullkarfa.
Veiðar
Aflaþróun
Heildarafli á svæðinu Austur-Grænland / Ísland / Færeyjar var mestur árið 1982 eða 130 429 t, en eftir það minnkaði árlegur afli jafnt og þétt og á tímabilinu 1993–2020 var hann á bilinu 33 451 t og 59 698 t, mestur árið 2016 (Mynd 1). Frá 2016 hefur heildarafli minnkað og árið 2025 var hann 43 726 t, sem er um 1 551 t meiri afli en árið 2024. Um 87 % af heildarafla gullkarfa hefur verið veiddur á Íslandsmiðum.
Heildarafli gullkarfa á Íslandsmiðum minnkaði úr tæpum 90 000 t árið 1982 í 38 669 t árið 1994 (Mynd 1). Síðan þá hefur heildaraflinn verið á bilinu 30 000–54 000 t, mestur árið 2016. Heildaraflinn árið 2025 var 38 232 t sem er svipaður afli en árið 2024.
Mestur hluti þess gullkarfa sem er veiddur á Íslandsmiðum fæst í botnvörpu eða á bilinu 90–95 %. Afgangurinn veiðist að mestu sem meðafli í neta- og línuveiðum og í humarvörpu. Árið 2025, líkt og undanfarin ár, var stærsti hluti aflans veiddur norðvestur-, vestur og suðvestur af landinu (Mynd 2). Undanfarið hefur hlutdeild aflans sem veiddur er við kantbrúnina norðvestur af Íslandi aukist og að sama skapi minnkað suðvestur og suður af Íslandi (Mynd 3). Aflinn er að mestu tekinn á 100–400 m dýpi (Mynd 4).
Skipum sem veiða 95 % gullkarfaaflans hefur fækkað um rúmlega helming frá árinu 1994 (Mynd 5) eða úr 110 skipum í um 45 skip.
Við Færeyjar minnkaði heildarafli frá árinu 1985 til 1999 eða úr 9 194 t í 1 436 t og var á árunum 2000–2020 á bilinu 500–2 500 t (Mynd 1). Undanfarin fjögur ár hefur aflinn dregist verulega saman og verið einn sá minnsti frá því veiðar hófust á þessu svæði. Gullkarfi við Færeyjar eru að mestu veiddur í botnvörpu.
Landaður gullkarfaafli við Austur-Grænland var á árunum 1970–1983 á bilinu 20 000–30 000 t, en minnkaði mikið næstu þrjú árin (Mynd 1). Á tímabilinu 1985–1994 var árlegur gullkarfaafli við Austur-Grænland á bilinu 687–4 255 t. Engin bein sókn var í gullkarfa 1995–2009 og árlegur afli var 200 t eða minni og aðallega tekinn sem meðafli í rækjuveiðum. Árið 2010 hófust svo aftur beinar veiðar í djúp- og gullkarfa og var afli gullkarfa það árið 1650 t. Árlegur gullkarfaafli við Austur Grænland árin 2010-2025 hefur verið á bilinu 1 000-5 550 t. Aflinn árið 2025 var 5 280 t, sem er 1 699 t (47 %) meiri afli en árið á undan.
Afli á sóknareiningu
Afli gullkarfa á sóknareiningu í botnvörpu (kg/klst) við Ísland var frekar stöðugur árin 1978–2010, með tímabundinni lækkun 1992–1999 (Mynd 6). Á árunum 2010–2019 jókst afli á sóknareiningu mjög hratt og var árið 2019 sá mesti frá upphafi mælinga árið 1978 en hefur minnkað síðan þá. Sókn í gullkarfa (mæld í togklukkustundum) hefur minnkað stöðugt frá 1986 og er nú sú minnsta síðan 1978. Gögn um afla á sóknareiningu eru ekki notuð í stofnmati, þar sem þau endurspegla ekki þróun stofnstærðar.
Ekki eru til upplýsingar um afla gullkarfa á sóknareiningu við Austur-Grænland og Færeyjar.
Brottkast
Mælingar á brottkasti gefa til kynna að lengdarháð brottkast á gullkarfa sé lítið (Pálsson o.fl. 2010). Talsvert brottkast af smáum karfa átti sér stað í úthafsrækjuveiðum 1986–1992 áður en skylt var að nota seiðaskilju við veiðarnar. Síðan þá hefur brottkast af smáum gullkarfa minnkað mikið.
Brottkast á karfategundum við Grænlandi er talið lítið, en þar er einnig skylt að nota seiðaskilju við rækjuveiðar.
Yfirlit gagna
Gögn úr atvinnuveiðum
Sýnasöfnun úr afla er talin ásættanleg og nær yfir helstu veiðisvæði gullkarfa (Mynd 7 og Mynd 8).
Taflan að neðan sýnir sýnatöku úr afla eftir veiðafærum og hafsvæðum 2025.
| Svæði | Þjóð | Veiðarfæri | Afli (t) | Sýni | Fjöldi lengdarmældra | Fjöldi aldurslesið |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Íslandsmið | Ísland | Botnvarpa | 38 232 | 133 | 26 240 | 1 134 |
| Færeyjar | Færeyjar | Botnvarpa | 214 | |||
| A-Grænland | Þýskaland | Botnvarpa | 5 280 |
