| Breyta | Gildi |
|---|---|
| Veiðidánartala | 0.034 |
| Hrygningarstofn | -0.010 |
| Nýliðun | -0.675 |
Helstu niðurstöður
Lífmassavísitölur úr stofnmælingum hækkuðu jafnt og þétt frá því snemma á 21. öldinni og náðu hámarki á árunum 2014–2016, en hafa lækkað síðan þó þær séu enn tiltölulega háar.
Lítið var um smáan gullkarfa (<30 cm) í stofnmælingum árin 2009–2020. Frá árinu 2021 hefur orðið greinileg aukning á smáum gullkarfa og í SMB 2026 var fjöldavísitala smás gullkarfa (4–11 cm) sú hæsta síðan árið 1993, sem bendir til aukinnar nýliðunar.
Í stofnmælingum og afla hefur toppur lengdardreifingarinnar smám saman hliðrast til hægri í átt að stærri fiski, sem endurspeglar langt tímabil með lélegri nýliðun.
Hrygningarstofn (SSB) náði hámarki árið 2016, hefur minnkað síðan þá en er enn tiltölulega stór.
Veiðidánartala (F) hefur verið undir FMSY síðan árið 2009, en hækkaði árin 2023–2025 og er nú rétt undir FMSY.
Almennar upplýsingar
Gullkarfi (Sebastes norvegicus) telst til ættkvíslarinnar Sebastes. Almennt má segja um karfategundir að þær eru langlífar og hægvaxta. Slíkar tegundir eru jafnan viðkvæmar fyrir miklu veiðiálagi. Gullkarfi getur orðið meira en 40 ára gamall og nær kynþroska að meðaltali 8–12 ára og verða hængar kynþroska fyrr en hrygnur. Gullkarfi getur orðið allt að 90 cm langur en verður þó sjaldan stærri en 60 cm. Í afla er 35–50 cm karfi algengastur.
Karfategundir fæða lifandi afkvæmi. Þetta þýðir að innri frjóvgun á sér stað og klekjast eggin í gotu hrygnunnar. Mökun er á haustin en got á vorin. Aðaluppeldissvæði gullkarfa er við Austur-Grænland og Ísland. Gullkarfi telst til botnfiska þó hann sé í raun bæði botn- og miðsjávarfiskur. Hann er algengastur á 100–400 m dýpi í 3–8 °C heitum sjó. Hann heldur sig að við botn að degi til en leitar upp í sjó að nóttu.
Við Ísland er gullkarfa að finna allt í kringum landið en hann er algengastur í hlýja sjónum undan Vestur-, Suðvestur-, Suður- og Suðausturlandi. Á þessum svæðum eru helstu gullkarfamiðin eins og í Víkurál og á Halamiðum út af Vestfjörðum, á Jökulgrunni og Eldeyjarbanka út af Faxaflóa, á Fjöllunum út af Reykjanesskaga og á kantbrúnunum austur með Suðurlandi. Gullkarfaveiðar voru líka stundaðar á Íslands-Færeyjahrygg en lítið er nú sótt í gullkarfa þar.
Gullkarfi á Íslandsmiðum (ICES svæði 5.a), við Færeyjar (ICES svæði 5.b) og við Austur-Grænland (ICES svæði 14) er skilgreindur sem ein stjórnunareining.
Sjá nánar um líffræði gullkarfa.
Veiðar
Aflaþróun
Heildarafli á svæðinu Austur-Grænland / Ísland / Færeyjar var mestur árið 1982 eða 130 429 t, en eftir það minnkaði árlegur afli jafnt og þétt og á tímabilinu 1993–2020 var hann á bilinu 33 451 t og 59 698 t, mestur árið 2016 (Mynd 1). Frá 2016 hefur heildarafli minnkað og árið 2025 var hann 43 726 t, sem er um 1 551 t meiri afli en árið 2024. Um 87 % af heildarafla gullkarfa hefur verið veiddur á Íslandsmiðum.
Heildarafli gullkarfa á Íslandsmiðum minnkaði úr tæpum 90 000 t árið 1982 í 38 669 t árið 1994 (Mynd 1). Síðan þá hefur heildaraflinn verið á bilinu 30 000–54 000 t, mestur árið 2016. Heildaraflinn árið 2025 var 38 232 t sem er svipaður afli en árið 2024.
Mestur hluti þess gullkarfa sem er veiddur á Íslandsmiðum fæst í botnvörpu eða á bilinu 90–95 %. Afgangurinn veiðist að mestu sem meðafli í neta- og línuveiðum og í humarvörpu. Árið 2025, líkt og undanfarin ár, var stærsti hluti aflans veiddur norðvestur-, vestur og suðvestur af landinu (Mynd 2). Undanfarið hefur hlutdeild aflans sem veiddur er við kantbrúnina norðvestur af Íslandi aukist og að sama skapi minnkað suðvestur og suður af Íslandi (Mynd 3). Aflinn er að mestu tekinn á 100–400 m dýpi (Mynd 4).
Skipum sem veiða 95 % gullkarfaaflans hefur fækkað um rúmlega helming frá árinu 1994 (Mynd 5) eða úr 110 skipum í um 45 skip.
Við Færeyjar minnkaði heildarafli frá árinu 1985 til 1999 eða úr 9 194 t í 1 436 t og var á árunum 2000–2020 á bilinu 500–2 500 t (Mynd 1). Undanfarin fjögur ár hefur aflinn dregist verulega saman og verið einn sá minnsti frá því veiðar hófust á þessu svæði. Gullkarfi við Færeyjar eru að mestu veiddur í botnvörpu.
Landaður gullkarfaafli við Austur-Grænland var á árunum 1970–1983 á bilinu 20 000–30 000 t, en minnkaði mikið næstu þrjú árin (Mynd 1). Á tímabilinu 1985–1994 var árlegur gullkarfaafli við Austur-Grænland á bilinu 687–4 255 t. Engin bein sókn var í gullkarfa 1995–2009 og árlegur afli var 200 t eða minni og aðallega tekinn sem meðafli í rækjuveiðum. Árið 2010 hófust svo aftur beinar veiðar í djúp- og gullkarfa og var afli gullkarfa það árið 1650 t. Árlegur gullkarfaafli við Austur Grænland árin 2010-2025 hefur verið á bilinu 1 000-5 550 t. Aflinn árið 2025 var 5 280 t, sem er 1 699 t (47 %) meiri afli en árið á undan.
Afli á sóknareiningu
Afli gullkarfa á sóknareiningu í botnvörpu (kg/klst) við Ísland var frekar stöðugur árin 1978–2010, með tímabundinni lækkun 1992–1999 (Mynd 6). Á árunum 2010–2019 jókst afli á sóknareiningu mjög hratt og var árið 2019 sá mesti frá upphafi mælinga árið 1978 en hefur minnkað síðan þá. Sókn í gullkarfa (mæld í togklukkustundum) hefur minnkað stöðugt frá 1986 og er nú sú minnsta síðan 1978. Gögn um afla á sóknareiningu eru ekki notuð í stofnmati, þar sem þau endurspegla ekki þróun stofnstærðar.
Ekki eru til upplýsingar um afla gullkarfa á sóknareiningu við Austur-Grænland og Færeyjar.
Brottkast
Mælingar á brottkasti gefa til kynna að lengdarháð brottkast á gullkarfa sé lítið (Pálsson o.fl. 2010). Talsvert brottkast af smáum karfa átti sér stað í úthafsrækjuveiðum 1986–1992 áður en skylt var að nota seiðaskilju við veiðarnar. Síðan þá hefur brottkast af smáum gullkarfa minnkað mikið.
Brottkast á karfategundum við Grænlandi er talið lítið, en þar er einnig skylt að nota seiðaskilju við rækjuveiðar.
Yfirlit gagna
Gögn úr atvinnuveiðum
Sýnasöfnun úr afla er talin ásættanleg og nær yfir helstu veiðisvæði gullkarfa (Mynd 7 og Mynd 8).
Taflan að neðan sýnir sýnatöku úr afla eftir veiðafærum og hafsvæðum 2025.
| Svæði | Þjóð | Veiðarfæri | Afli (t) | Sýni | Fjöldi lengdarmældra | Fjöldi aldurslesið |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Íslandsmið | Ísland | Botnvarpa | 38 232 | 133 | 26 240 | 1 134 |
| Færeyjar | Færeyjar | Botnvarpa | 214 | |||
| A-Grænland | Þýskaland | Botnvarpa | 5 280 |
Lengdardreifing landaðs afla og aldursgreindur afli
Lengdardreifing gullkarfa úr afla í botnvörpu á Íslandsmiðum 1976–2025 er á milli 30 og 45 cm (Mynd 9). Toppur lengdardreifingarinnar hefur verið á milli 35 og 40 cm og hefur síðastliðinn áratug hliðrast til hægri, þ.e. í stærri fisk. Lengdardreifingar 2012–2025 eru einnig þrengri en fyrir það tímabil. Minna veiðist nú af karfa minni en 35 cm og meðallengd gullkarfa í afla hefur þar af leiðandi aukist um allt að 5 cm frá árinu 2008.
Árið 2025 voru árgangarnir frá 2004–2009 (15–20 ára) mest áberandi í veiðinni, en árgangarnir frá 1997–1999 sem voru uppistaða veiðanna árin 2003–2007 eru að hverfa úr stofninum (Mynd 10). Undanfarin ár hefur 7–10 ára gullkarfa fækkað mikið í afla og er það enn ein staðfesting á lélegri nýliðun frá árinu 2009 sem sést í stofnmælingaleiðöngrum við Austur-Grænland og Ísland.
Lengdardreifingar úr afla Þjóðverja við Austur-Grænlandi sýnir svipaða leitni og við Ísland, þ.e. meira er núna af stærri gullkarfa í afla en fyrir um áratug (Mynd 11).
Lengdardreifing gullkarfa úr afla við Færeyjar 2001–2024 sýnir að fiskur sem þar veiðist er að meðaltali stærri en gullkarfi sem veiðist við Ísland, að mestu stærri en 40 cm. Toppar lengdardreifingarinnar er á milli 45 og 50 cm (Mynd 12).
Stofnmælingar
Í þessum kafla er farið yfir niðurstöður árlegra stofnmælingaleiðangra á landgrunni og landgrunnskanti við Austur-Grænland, Ísland og Færeyja.
Ísland
Tvær kerfisbundnar stofnmælingar með botnvörpu eru framkvæmdar á Íslandsmiðum, stofnmæling botnfiska á Íslandsmiðum (SMB) og stofnmæling botnfiska að haustlagi (SMH). SMB hefur farið fram í mars árlega 1985–2026 og SMH í október árlega 1996–2025 að slepptu árinu 2011.
Sjá nánar um niðurstöður úr stofnmælingum fyrir gullkarfa.
Vísitala heildarlífmassa gullkarfa í SMB lækkaði frá 1988 niður í sögulegt lágmark árið 1995 en fór hækkandi frá 2008–2016 þegar hún náði hámarki (Mynd 13) . Síðan hefur hún haldist há en hefur minnkað undanfarin þrjú ár. Stofnvísitala gullkarfa í SMH lækkaði umtalsvert árin 2020–2022 frá hámarkinu 2016–2017 (Mynd 13). Þessi lækkun var ekki í samræmi við þróun vísitölunnar í SMB, en gott samræmi hafði áður verið milli þessara tveggja mælinga (Mynd 14). Stofnvísitalan í SMH árið 2023 hækkaði umtalsvert og hefur sveiflast síðan.
Lengdarskiptar vísitölur úr SMB sýna að smár gullkarfi (4–11 cm), sem sást fyrst árið 1987 (árgangurinn frá 1985) og síðan aftur 1991–1993 (árgangurinn frá 1990), kom inn í veiðistofninn u.þ.b. 10 árum síðar (Mynd 15). Aukning á heildarlífmassa 1995–2005 endurspeglar nýliðun þessara tveggja sterku árganga. Á árunum 1999–2008 var fjöldi smákarfa mestur árin 2000–2003, en þó mun minni en á tímabilinu 1986–1993 (Mynd 13). Á árunum 2009–2020 fékkst mjög lítið af smáum gullkarfa, bæði í SMB og SMH, en jókst árunum 2021–2026 í SMB (Mynd 13) og var mæling í SMB 2026 sú hæsta síðan árið 1993.
Í seinni tíð hefur hlutfallslega lítið fengist af gullkarfa minni en 30 cm en mikið af stærri gullkarfa og hefur toppur lengdardreifingarinnar smám saman hliðrast til hægri (Mynd 13 og Mynd 15). Fá árinu 2023 hefur fjöldi einstaklinga minni en 30 cm aukist sem bendir til aukinnar nýliðunar en heildarfjöldinn er tiltöluglega lítill. Þó svo að toppur lengdardreifingar hafi hliðrast til hægri í stærri fisk hefur meðallengd minnkað síðustu ár sem endurspeglar aukningu á smærri gullkarfa í stofninum.
Aldursskiptar vísitölur úr SMH eru sýndar á Mynd 16. Hækkun vísitalna frá árinu 2005 endurspeglar nýliðun árganganna frá 1996–2007. Árgangar frá 1996–2002 eru að hverfa úr stofninum og árgangarnir frá 2003–2008 eru mestir í fjölda. Aldursskiptar vísitölur gefa til kynna að árgangar frá 2009–2019 séu litlir.
Mest fæst af gullkarfa suðvestur, vestur og norðvestur af Ísland (Mynd 17) á 100–400 m dýpi (Mynd 18). Almennt má segja að meira fæst af gullkarfa norðar en áður. Einnig fæst minna af gullkarfa á 100–200 m dýpi í SMB en í upphafi mælinga.
Færeyjar
Við Færeyjar er vísitala gullkarfa fengin úr tveimur færeyskum stofnmælingaleiðöngrum með botnvörpu sem farnir hafa verið árlega að vori 1994–2026 og að sumri 1996–2025. Vísitölur beggja leiðangra voru háar árin 1996–1998 en lægri flest ár frá aldamótum (Mynd 19).
Gullkarfi sem veiðist í stofnmælingaleiðöngrum við Færeyjar (Mynd 20) er að jafnaði stærri en sá sem fæst í íslensku stofnmælingaleiðöngrum og í stofnmælingaleiðangri við Austur-Grænland. Toppur lengdardreifingarinnar hefur smám saman hliðrast til hægri og mjög lítið fæst af gullkarfa minni en 35 cm.
Austur-grænland
Við Austur-Grænland eru upplýsingar um gullkarfa fengnar úr tveimur stofnmælingaleiðöngrum með botnvörpu. Annars vegar er það stofnmælingaleiðangur Þjóðverja á landgrunni og landgrunnskanti við Vestur- og Austur-Grænland að hausti 1985–2025 (ekki var farinn leiðangur árin 2018 og 2021–2024). Hins vegar er það stofnmælingaleiðangur Grænlendinga á landgrunni Austur-Grænlands 2008–2025 (engir leiðangrar voru farnir árin 2017–2019 og 2021). Einungis vísitölur úr leiðangri Þjóðverja eru notaðar við stofnmatið.
Heildar lífmassa- og fjöldavísitölur gullkarfa (fiskur stærri en 17 cm) í stofnmælingaleiðangri Þjóðverja við Austur-Grænland eru sýndar á Mynd 21. Eftir lækkun í sögulegt lágmark í byrjun tíunda áratugar síðustu aldar hækkuðu vísitölurnar mikið á árunum 2003–2016. Heildarlífmassavísitalan var í sögulegu hámarki 2014–2016 en hefur lækkað talsvert síðan. Mæliskekkja í vísitölum er yfirleitt há og hækkunin undanfarin ár vegna þess að stór hluti aflans kemur í fáum togum.
Vísitala gullkarfa úr stofnmælingaleiðangri Grænlands á landgrunni Austur-Grænlands hefur sveiflast mikið (Mynd 23). Hún hækkaði mikið árin 2011–2016 eftir lágmarkið árin 2008–2010. Þessa aukningu í lífmassa má rekja til aukningu á smáum gullkarfa (<30 cm) sem hægt er að fylgja fram til ársins 2016 þegar lengdardreifing var 25–45 cm með topp í kringum 30 cm (Mynd 24). Bæði lífmassa- og fjöldavísitölur lækkuðu árin 2020–2024 og voru svipaðar og árin 2008–2010, en hækkuðu lítilega árið 2025 og þá sérstaklega fjöldavísitalan. Lengdardreifingin sýnir að þessi aukning í fjölda er vegna töluverðar aukingar á 18–22 cm gullkarfa (Mynd 24).
Fjöldavísitölur karfa minni en 18 cm frá leiðöngrum Þjóðverja sýna að mikið var af smákarfa 1993 og 1995–1998. Síðan 2008 hefur nýliðunarvísitalan verið lág (Mynd 26). Í stofnmælingaleiðangri Grænlendinga var mjög lítið af smáum karfa (<18 cm) árin 2013–2016, en mikið fékkst af honum árin 2022–2025 og var mælingin árið 2025 sú hæsta síðan mælingar hófust árið 2008 (Mynd 26). Mest var af 4–7 cm smákarfa en einnig var mikið 14–16 cm fiski. Smákarfi (<18 cm) við Austur-Grænland er einungis greindur til ættkvíslarinnar Sebastes þar sem erfitt hefur reynst að greina þær til tegunda. Þessi aukning í leiðangri Grænlendinga gefur vísbendingar aukna nýliðun í veiðistofninn á framtíðinni.
Stofnmat
Stofnmatslíkan og inntaksgögn
Stofnmat gullkarfa var endurmetið í febrúar 2023 (WKBNORTH 2023; ICES 2023) sem varð til þess að gerðar voru breytingar á stofnmatsaðferðum, auk þess sem viðmiðunarmörk voru endurmetin. Samþykkt var að nota aldurs-afla líkan (SAM líkan; Nielsen og Berg 2017) í stað aldurs- og lengdarháðs stofnlíkans (Gadget).
Stofnmatið byggir á sjö gagnastoðum. Það eru tveir stofnmælingaleiðangrar (SMB og SMH) við Ísland, stofnmælingaleiðangur Þjóðverja við Austur-Grænland, tveir stofnmælingaleiðangrar við Færeyjar, sýnataka úr afla og landaður afli. Að neðan er nánari útlistun á inntaksgögnum og stillingum líkansins.
Stofnmælingaleiðangrar
Við útreikninga á vísitölum er notuð aðferð kennd við Cochran (Cochran 1977) fyrir hvern af þeim fimm stofnmælingaleiðöngrum sem eru framkvæmdir við Austur-Grænland, Ísland og Færeyjar. Í stofnmatinu eru þessar vísitölur sameinaðar í tvær lengdarskiptar vísitölur:
Vorvísitala
Stofnmæling botnfiska á Íslandsmiðum (SMB) 1985–2026.
Stofnmæling Þjóðverja við Austur-Grænland 1984–2025, þar sem árinu er hliðrað til um eitt ár (y+1). Vísitala fyrir árið 2018 er meðaltal gilda 2017 og 2019 þar sem ekki var farinn leiðangur á svæðinu árið 2018, og vísitölur fyrir árin 2021–2024 (enginn leiðangur) eru þær sömu og árið 2020.
Stofnmæling að vori við Færeyjar 1994–2026. Vísitala fyrir árin 1985–1993 er meðaltal áranna 1994–1999.
Haustvísitala
Stofnmæling botnfiska að hausti (SMH) 1996–2025. Vísitala fyrir 2011 (ekki farinn leiðangur) er meðaltal gilda 2010 og 2012.
Stofnmæling Þjóðverja við Austur-Grænland 1996–2025. Vísitala fyrir árið 2018 er meðaltal gilda 2017 og 2019 þar sem ekki var farinn leiðangur á svæðinu árið 2018, og vísitölur fyrir árin 2021–2024 eru þær sömum og var árið þar sem ekki var farið í leiðangur 2021–2025.
Stofnmæling að sumri við Færeyjar 1996–2025.
Þessar tvær sameinaðar vísitölur, skipt eftir svæðum, eru sýndar á Mynd 28. Mesta vigt er í vísitölum frá svæðinu við Ísland.
Stofnþyngdir
Þó svo gullkarfi verði sjaldan stærri en 60 cm og 2 kg er vöxtur hans mjög breytilegur frá ári til árs og hjá fiskum stærri en 30 cm samanstendur stofninn af mörgum árgöngum. Aldurs-lengdarlyklar eru því mjög breytilegir. Samband lengdar og þyngdar er hins vegar mjög stöðugt og því lítill breytileiki í holdafari.
Þyngd gullkarfa eftir lengd eru til bæði úr stofnmælingaleiðöngrum og úr afla. Stofnþyngdir voru reiknaðar sem meðalþyngd eftir aldri (út frá aldurs-lengdarlykli úr SMH) úr sameinuðum stofnmælingaleiðöngrum, eftir að lengd var umreiknuð í þyngd með veldisfalli. Þar sem gögn úr stofnmælingaleiðöngrum vantar fyrir árin 1966–1984 voru þyngdargögn úr afla notuð. Til að minnka árlegan breytileika voru stofnþyngdir reiknaðar sem hlaupandi meðaltal núverandi árs og síðasta árs. Á sama hátt voru aflaþyngdir reiknaðar en út frá aldurs-lengdarlykli úr afla.
Stofn- og aflaþyngdir eru sýndar á Mynd 29 og Mynd 30. Meðalþyngd eftir aldri hefur hækkað hjá fiski yngri en 20 ára frá árinu 2020 en minnkað hjá fiski 20 ára og eldri.
Kynþroski
Kynþroski gullkarfa eftir lengd er tiltölulega stöðugur eftir árum og svæðum. Því var festum safnferli kynþroska beitt á lengdardreifingar og síðan var meðalkynþroski eftir aldri reiknaður út frá aldurs-lengdarlykli. Í fyrra stofnmatslíkani (Gadget) var safnferill kynþroska festur og var:
\[ P = \frac{1}{1 + \exp(-0.3122 \cdot (\text{lengd} + 1.5 - 33.54))} \] og til að auðvelda samanburð var sami safnferill notaður. Í nýja stofnmatinu var safnferillinn endurreiknaður með því að aðlaga lengd-við-kynþroska safnferil að sameinuðum lengdargögnum allra ára úr SMB. Þó svo að kynþroskasafnferillinn sé breyttur hefur það ekki áhrif á líkanamatið, en hefur áhrif á mati á hrygningarstofninum og þ.a.l. gátmörk. Öll gátmörk eru reiknuð út frá þessum nýja kynþroskasafnferli. Til að minnka árlegan breytileika á aldri við kynþroska var meðaltal þessa árs og síðasta árs fyrir aldurshópa yngri en 15 ára reiknaður og fyrir aldurshópa 15 ára og eldri var notast við meðaltal þessa árs og þriggja ára á undan.
Kynþroski gullkarfa eftir aldri er sýndur á Mynd 31. Frá árinu 2005 hefur hlutfall kynþroska eftir aldri farið hækkandi sem gefur til kynna breytingar á vexti.
Inntaksgögn og stillingar stofnmatslíkans
Líkanið notar eftirfarandi gögn:
Tvær lengdarskiptar vísitölur sem ná yfir allt svæðið (sjá ofar):
Vorvísitala 1985–2026. Þar sem lítið er um aldursgreind gögn er inntaksgögnin ein lífmassavísitala.
Haustvísitölur 1996–2025.
Aldursgögn úr SMH 1996–2025 og úr afla 1995–2025.
Árlegum aldurs-lengdarlykill úr haustvísitölu var skipt eftir svæðum (vestur og austur) til að taka tilliti til breytileika í vexti eftir árum og svæðum.
- Aldurs-lengdarlykill fyrir austursvæði var notaður á lengdargögn úr stofnmælinga-leiðöngrum við Færeyjar og aldurs-lengdarlykill vestursvæðis á lengdargögn úr leiðangri Þjóðverja við Austur-Grænland.
Árlegum aldurs-lengdarlykill úr afla var skipt í tvö sex mánaða tímabil (janúar-júní og júlí-desember) til að meta breytileika í vexti innan árs og milli ára.
Aldurs-lengdarlyklum var skipt í 2 cm lengdarflokka fyrir 6–60 cm fisk, en voru lengri fyrir 0–6 cm, 61–70 cm og 70+ cm.
Heildarafli á svæðinu 1966–1994.
Helstu stillingar líkansins:
Hermun líkansins er frá árinu 1966 til ársins 2026
Líkanið fylgir fjölda eftir aldri frá 6 til 25 ára, þar sem fiskar eldri en 25 ára eru settir í 25 ára aldurshópinn.
Nýliðun miðast við fjölda við 6 ára aldur.
Náttúrleg dánartala er sett sem 0.05 fyrir alla aldurshópa nema þann elsta (25 ára) sem er sett sem 0.1.
Greining á niðurstöðum stofnmats
Mátgæði líkansins eru nálægt aldursdreifingum bæði úr SMH (Mynd 32) og úr afla (Mynd 33) og lokagildi eru ekki frábrugðin séðum gildum fyrir flesta aldurshópa. Mátgæði líkans er nálægt mældri lífmassavísitölu að vori en er þó metin lægri en séð gildi frá árinu 2016 (Mynd 34). Mátgæði við afla eru góð (Mynd 35).
Engin sýnileg leitni er í leifum líkansins (Mynd 36) né ferilfrávikum þess (Mynd 37).
Á Mynd 38 má sjá skýringarmynd af metnum stikum stofnmatslíkans. Vogtölur einstakra aldurshópa í afla og í vísitölum eru lægstar fyrir yngsta fiskinn (5–9 ára). Vogtölur eru að alla jafna hærri í vísitölum er að jafnaði hærri en í afla. Dreifni ferilfrávika var föst fyrir allar aldurshópa fyrir bæði log(N) og log(F).
Niðurstöður stofnmats
Niðurstöður stofnmats eru sýndar á Mynd 40.
Stofnþróun gullkarfa sem er metin í stofnmatslíkaninu fylgir þróun nýliðununar á árunum 1990–2013. Þannig stækkaði hrygningarstofn ört fram til ársins 2016 vegna tiltölulegra góðrar nýliðunar á árunum 2000–2013 og á sama tíma jókst aflinn frá árinu 2010. Nýliðun hefur hins vegar verið mjög lítil frá árinu 2014. Það er óljóst hvort þessi þróun endurspegli breytingu á framleiðni stofnsins eða hvort um sé að ræða náttúrulegt tímabil með langvarandi lágri nýliðun með mikla sjálffylgni.
Hrygningarstofn náði hámarki árið 2016 en hefur síðan minnkað þó svo hann sé enn tiltölulega hár. Veiðidánartala lækkaði jafnt og þétt frá því snemma á tíunda áratug síðustu aldar fram til ársins 2022 en hefur aukist undanfarin tvö ár.
Reiknuð endurlitsgreining, sem sýnir stöðugleika í mati líkansins fimm ár aftur í tímann, gefur til kynna minni háttar leiðréttingu milli ára (Mynd 41). Stofnmatið er álitið mjög stöðugt og metið 5 ára Mohn’s rho fyrir hrygningarstofn er -1,3 % og 7,4 % fyrir veiðidánartölu (sjá töflu að neðan). Mohn’s rho fyrir nýliðun er hins vegar hærra eða -63 %, sem líklega endurspeglar meiri óvissu vegna lágs veiðanleika í yngsta aldursflokknum (6 ára) í stofnmati.
Þetta gildi verður þó að taka með fyrirvara þar sem nýliðunarmat síðustu sex ár er mjög lágt og frávik frá fyrri árum getur haft hlutfallslega mikil áhrif. Þrátt fyrir þetta eru Mohn’s rho gildi fyrir hrygningarstofn og veiðidánartölu vel innan þeirra marka sem mælt er með af Carvalho o.fl. (2017), en þar er ráðlagt að gildin séu lægri en 0,2.
Niðurstöður endurlitsgreiningar benda til þess að stofnmatið sé stöðugt þegar kemur að mati á hrygningarstofni og veiðidánartölu. Hærra Mohns rho-gildið fyrir nýliðun undirstrikar hins vegar áskoranir sem felast í mati á nýliðun yngstu aldurshópanna, án þess þó að hafa veruleg áhrif á áreiðanleika stofnmatsins.
Mynd 42 sýnir samanburð á stofmati byggt á öllum tiltækum gögnum og stofnmati þar sem næmnigreining var framkvæmd með því að sleppa stökum gagnaröðum úr matinu. Það að sleppa löndunargögnum hafði takmörkuð áhrif á mat líkansins á hrygningarstofni (SSB) og nýliðun, og niðurstöður héldust að mestu leyti stöðugar samanborið við heildarlíkanið. Hins vegar voru áhrifin meiri á mat á fiskveiðidánartölu, sem sýndi aukinn breytileika og breiðari óvissubil. Þetta bendir til þess að löndunargögn séu mikilvægari fyrir mat á þróun fiskveiðidánartíðni heldur en við mat á stofnstærð eða nýliðun.
Hins vegar, þegar annað hvort gögnum SMB eða SMH var sleppt, tókst líkaninu ekki að ná samleitni. Þetta undirstrikar mikilvægi beggja tímaraðanna við að styðja við mat líkansins og tryggja samleitni, sérstaklega varðandi mat á stofnstærð og nýliðun eftir aldri.
Stöðumat stofnsins
Niðurstöður stofnmats gefa til kynna að fiskveiðidánartala hafi verið lág síðan 2009 og undir FMSY þó svo að hún hafi hækkað árin 2023 og 2025 (Mynd 40). Heildarlífmassi og stærð hrygningarstofns hefur minnkað síðan 2016 en stofninn er þó metinn stór. Niðurstöður úr stofnmælingaleiðöngrum benda til að nýliðun síðan 2009 sé léleg. Vísbendingar eru hins vegar um aukinn fjölda af smákarfa (<12 cm) í leiðöngrum 2021–2025. Þó er búist við að nýliðun næstu árin verði léleg og að stofninn muni þ.a.l. minnka.
Skammtímaspá
Ráðgjöf er fengin út frá skammtímaspá. Í skammtímaspá fyrir gullkarfa er gert ráð fyrir að nýliðun sé meðaltal síðustu fimm ára (2022–2026). Metinn afli fyrir árið 2026 gerir ráð fyrir tilfærslu afla milli tegunda og fiskveiðiára (Tafla 1).
Niðurstöður skammtímaspár byggt á mismunandi veiðidánarstuðli (F9-19) (Tafla 2). Skammtímaspá gerir ráð fyrir að hrygningarstofn minnki en verði áfram vel yfir gátmörk (MSY Btrigger).
Breyta | Gildi | Athugasemdir |
|---|---|---|
F9-19 ára (2026) | 0.12 | Úr framreikningum fyrir árið 2026, byggt á áætluðum afla árið 2026 |
Hrygningarstofn (2027) | 284 468 | Úr framreikningum stofnmats; í tonnum |
Nýliðun 6 ára (2026) | 47 111 | Úr stofnmati; í þúsundum |
Nýliðun 6 ára (2027) | 84 142 | Meðaltal nýliðunar síðustu fimm árgangana 2022–2026; í þúsundum |
Afli (2026) | 41 345 | Áætlaður afli á árinu (2026); í tonnum. |
Grunnur | Afli (2027) | Veiðidánartala (2027) | Hrygningarstofn (2028) | % Breyting á hrygningarstofni1) | % Breyting á ráðgjöf2) |
|---|---|---|---|---|---|
Hámarksafrakstur | 43 319 | 0.112 | 277 254 | -2.5 | 4.8 |
Aðrar veiðisviðsmyndir | |||||
F2027 = 0 | 0 | 0.000 | 315 579 | 5 | -100 |
F2027 = F2025 | 41 100 | 0.106 | 278 821 | -2.1 | -0.6 |
1) Hrygningarstofn árið 2028 miðað við hrygningarstofn 2027 | |||||
2) Ráðlagt aflamark fyrir 2026/2027 miðað við ráðlagt aflamark 2025/2026 (41345 t) | |||||
Fiskveiðistjórnun við Ísland
Saga
Atvinnuvegaráðuneytið ber ábyrgð á stjórnun fiskveiða við Ísland. Stjórnun fiskveiða er bundin í lög og árlega eru gefnar út reglugerðir sem geta verið háðar breytingum frá ári til árs. Vísindaleg ráðgjöf um fiskveiðar og nýtingu fiskistofna kemur frá Hafrannsóknastofnun og frá Alþjóðahafrannsóknaráðinu (ICES). Aflamarkskvóti var fyrst settur á gullkarfa fiskveiðiárið 2010/2011 en fram að því hafði sameiginlegur kvóti verið gefinn út fyrir gull- og djúpkarfa. Fyrir gullkarfa er ráðgjöfin veitt fyrir svæðið Austur-Grænland/Ísland/Færeyjar.
Frá fiskveiðiárinu 2014/2015, þegar aflareglu var komið á, til og með fiskveiðiársins 2022/2023 var afli Íslandsmiðum 2–24 % umfram heildaraflamark (Mynd 43). Mestu yfirskotin hafa voru fiskveiðiárin 2020/2021–2022/2023 þar sem umframafli var 16–24 % meiri en sett aflamark. Ástæðu þess að afli hefur veri umfram aflamark má rekja til tegundatilfærslukerfisins sem leyfir flutning á aflamarki frá einni tegund til annarrar, en einnig til tilfærslu aflamarks milli fiskveiðiára. Síðan aflamarki var komið á fyrir gullkarfa fiskveiðiárið 2010/2011 hefur tilfærsla aflamarks annarra tegunda yfir á gullkarfa verið á bilinu 2–6 þúsund tonn sem útskýrir yfirskot í afla gullkarfa á þessu tímabili. Líklegast er að aflamark djúpkarfa, ufsa, gulllax og litla karfa sé fluttur yfir á gullkarfa, en sett aflamark þessara tegunda hefur ekki náðst á þessu tímabili.
Frá og með fiskveiðiárinu 2023/2024 er ekki lengur heimilt að umbreyta aflaheimildum milli tegunda fyrir gullkarfa, sem ætti að draga úr þeirri hættu að veiðar fari umfram ráðlagðan heildarafla, líkt og gerst hefur undanfarin ár.
Grunnur rágjafar og gátmörk
Nálgun Alþjóðahafrannsóknaráðsins um hámarksafrakstur (MSY nálgun) samþykkt á rýnifundi 2023 (ICES, 2023) og gátmörk endurmetin samkvæmt viðmiðum Alþjóðahafrannsóknaráðsins (Tafla 3).
Nálgun | Viðmiðunarmörk | Gildi | Grundvöllur |
|---|---|---|---|
Hámarksafrakstur | FMSY | 0.11 | Leiðir til hámarksafraksturs til lengri tíma, byggt á slembihermunum (EqSim). |
MSY Btrigger | 154 094 | Bpa | |
Varúðarnálgun | Blim | 110 893 | Bloss. Lægsta sögulega gildi hrygningarstofns (1994) |
Bpa | 154 094 | Blim x e1.645 * 0.2 | |
Fpa | 0.11 | Fp05, hámarks F þar sem líkur á því að SSB fari niður fyrir Blim eru < 5% | |
Flim | 0.17 | Fiskveiðidauði sem í framreikningum leiðir til þess að miðgildi hrygningarstofns er við Blim |
Stöðumat ráðgjafar
Bein sókn í gullkarfa og djúpkarfa hófst aftur við Austur-Grænland árið 2009 eftir að hafa legið að mestu niðri frá árinu 1995. Árlegur karfaafli 2010–2024 var á bilinu 6000–8500 tonn. Ekki er gerður greinarmunur á tegundum við veiðarnar, en byggt á tegundagreiningu í landi og úr stofnmælingaleiðöngrum var árlegur gullkarfaafli 1000–5400 tonn árin 2010–2024.
Hafsvæðið við Austur-Grænland er mikilvægt uppeldissvæði fyrir gull- og djúpkarfa. Til verndunar karfaungviðis ber að nota seiðaskilju við rækjuveiðar á þessu svæði.
Ekkert formlegt samkomulag er milli strandríkjanna Grænlands, Íslands og Færeyja um stjórnun gullkarfaveiða. Hins vegar gerðu Ísland og Grænland með sér samkomulag í júlí 2023 um gullkarfaveiðar og byggir á nálgun Alþjóðahafrannsóknaráðsins um hámarksafrakstur. Samkomulagið er í gildi frá árinu 2024 og gerir ráð fyrir að Íslendingar fá 89 % af heildaraflamarkinu og Grænlendingar 11 %. Jafnframt var 300 t úthlutað á önnur svæði áður en til skiptinga milli Íslands og Grænlands á sér stað.
Á árunum 2009 til 2019 sýndu niðurstöður stofnmælinga á útbreiðslusvæði gullkarfa að mjög lítið finnst af smáum gullkarfa (minni en 30 cm). Hrygningarstofn og veiðistofn stækkuðu frá árinu 1995 til ársins 2015 vegna nokkurra sterka árganga. Lífmassinn minnkaði frá hámarkinu árið 2016 fram til ársins 2020 og hefur síðan verið tiltölulega stöðugur og hrygningarstofninn verið vel yfir Bpa.
Nýjustu stofnmælingar benda til aukinnar nýliðunar á útbreiðslusvæði gullkarfa. Í SMB (vormælingin) hefur fjöldi gullkarfa í bæði 4–11 cm og 12–29 cm stærðarflokkum aukist frá árinu 2020. Við Grænland var töluverð aukning af 18–22 cm gullkarfa.
Heimildir
Carvalho, F., Punt, A. E., Chang, Y. J., Maunder, M. N., & Piner, K. R. 2017. Can diagnostic tests help identify model misspecification in integrated stock assessments? Fisheries Research, 192, 28–40.
Cochran, W.G. 1977. Sampling techniques. John Wiley & Sons.
ICES. 2023. Benchmark workshop on Greenland halibut and redfish stocks (WKBNORTH). ICES Scientific Reports. 5:33. 408 pp. https://doi.org/10.17895/ices.pub.22304638
Nielsen, A. and Berg, C. W. 2014. Estimation of time-varying selectivity in stock assessments using state–space models. Fisheries Research, 158: 96–101. https://doi.org/10.1016/j.fishres.2014.01.014
Pálsson, Ó., Björnsson, H., Björnsson, E., Jóhannesson, G. and Ottesen Þ. 2010. Discards in demersal Icelandic fisheries 2009. Marine Research in Iceland 154.