BEITUKÓNGUR

Buccinum undatum


Stofnmatskýrslur
Birt af

Hafrannsóknastofnun

Birt

12. júní 2026

Helstu niðurstöður

  • Stofnvísitala (B/BMSY) er yfir Blim og Btrigger. Vísitalan lækkaði frá árinu 2004 til 2014 en hefur hækkað síðan.

  • Veiðiálag (F/FMSY) var hæst árið 2006 og árið 2012 en hefur lækkað síðan og hefur verið undir Flim síðan árið 2012 of undir FMSY síðan árið 2018

Almennt

Beitukóngur er lindýr sem finnst allt í kringum Ísland. Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/beitukongur

Veiðar

Tilraunaveiðar á beitukóngi í Breiðafirði hófust árið 1996 þegar 500 tonnum var landað. Aflinn jókst árið eftir og var um 1300 tonn. Eftir það hefur afli verið á bilinu 0–1000 tonn (Mynd 1). Heildarafli er háður efnahagslegum þáttum og fjölda báta sem stunda veiðar hvert ár. Engar veiðar voru á árinu 2020 en hófust að nýju árið eftir. Árið 2025 var 172 tonnum landað af beitukóngi úr Breiðafirði.

Mynd 1: Beitukóngur. Heildarafli (tonn) og staðlaður afli á sóknareiningu í Breiðafirði.

Veiðar fóru að mestu fram í suðurhluta Breiðafjarðar árin 2009, 2010, 2014, 2021 og 2022, en á öðrum árum dreifðust veiðar jafnar yfir allan fjörðinn, bæði í suður- og norðurhluta. Árin 2013–2014 voru veiðar í lágmarki, samanborið við árin 2011 og 2012 (Mynd 1 og Mynd 2). Veiðar árið 2025 fóru einna helst fram frá júní-september (Mynd 4).

Mynd 2: Beitukóngur. Dreifing afla í Breiðafirði 2007-2025.
Mynd 3: Beitukóngur. Útbreiðsla veiða árið 2025.
Mynd 4: Beitukóngur. Útbreiðsla veiða frá janúar til desember 2025.

Stofnmælingar

Tveir beitukóngsleiðangrar hafa verið farnir í Breiðafirði; fyrst árið 1997/1998 þegar veiðar hófust og svo árið 2012 (Mynd 5). Vísitala úr fyrri leiðangri var 26,9 samanborið við 23,7 árið 2012. Á milli leiðangra er mesta sjáanlega minnkunin á vísitölum í norðvestur hluta Breiðafjarðar. Á hinn bóginn sást veruleg aukning á beitukóngi á veiðisvæðum í austanverðum hluta fjarðarins milli leiðangranna (Mynd 5).

Mynd 5: Beitukóngur. Útbreiðsla og magn í beitukóngsleiðangri árin 1997/1998 (vinstri) og 2012 (hægri).

Stofnmat

Grunnur ráðgjafar fylgir forskrift Alþjóðahafrannsóknaráðsins (ICES) fyrir stofna með takmarkaðar upplýsingar (Category 3.1 stocks; ICES, 2021). SPiCT afraksturslíkan (SPiCT; Pedersen and Berg, 2017) er einna helst notað til að meta stofna í þessum flokki en líkanið metur skekkjur í athugunum og ferlum og áætlar stöðu stofnsins og viðmiðunarpunkta með tilheyrandi öryggisbilum. SPiCT áætlar viðmiðunarpunkt hámarksafraksturs sem hægt er að nota við útreikninga á viðeigandi stikum sem eru notaðir til að veita ráðgjöf. ICES mælir með því að nota 35. hundraðshlutamarkið fyrir viðeigandi stika (Mildenberger et al., 2021).

Inntaksgögn

Líkanið samþættir upplýsingar úr fyrirframdreifingum (Woods and Jónasson 2017), löndunartölum og stofnvísitölum (staðlaður afli á sóknareiningu) frá árinu 2004. Stuðlar fyrirframdreifingar voru fengnir með samþættingu umhverfisþátta og líffræðilegra þátta beitukóngs í Breiðafirði (aldur við kynþroska, lengd við aldur o.fl.). Sjá Woods and Jónasson (2017) fyrir frekari uppl. Stikar fyrirframdreifingar eru burðargeta stofnsins, K, innri vaxtarhraði, r, skerðingarhlutfall lífmassa, staðalfrávik veiðidauðaferils, sdf, og staðalfrávik í mæliskekkju í afla, sfd (Tafla 1). Stikinn n er festur í 2 til að líkja eftir Schaefer framleiðslukúrfu.

Tafla. 1: Beitukóngur. Stikar fyrirframdreifingar líkansins
Stiklar fyrirframdreifingar Gildi Staðalfrávik
K log(18500) 0.0925
r log(0.075) 0.0340
p log(0.467) 0.0100
sdf log(0.3) 0.2500
sdc log(0.1) 0.0100

Niðurstöður

Niðurstöður líkansins eru sýndar í Tafla 2 og Tafla 3. Greining líkans er sýnd á Mynd 6, niðurstöður líkans á Mynd 7 og reiknuð endurlitsgreining á Mynd 8. Samkvæmt gátlista um samþykki SPiCT líkans (Mildenberger et al., 2021) uppfyllti líkanið allar kröfur um marktækni. Allar forsendur stóðust og framleiðslufall var raunsætt (B/K = 0.5) (Mynd 6). Reiknuð endurlitsgreining var nokkuð stöðug en töluverð óvissa er þó í hlutfallslegri veiðidánartölu (F/FMSY) sem gæti orsakast af árum þar sem ekkert var veitt. Lífmassi sem gefur af sér hámarksafrakstur (BMSY) var metinn sem 8.2 kt.

Tafla. 2: Beitukóngur. Niðurstöður SPiCT líkans
Parameter Mat 95% neðra öryggisbil 95% efra öryggisbil Log mat
alpha 1.653 1.101 2.482 0.502
beta 0.112 0.066 0.190 −2.192
r 0.076 0.054 0.107 −2.580
rc 0.076 0.054 0.107 −2.580
rold 0.076 0.054 0.107 −2.580
m 334.733 194.464 576.179 5.813
K 17676.480 10794.860 28945.070 9.780
q 0.000 0.000 0.000 −9.410
sdf 0.887 0.623 1.262 −0.120
sdi 0.165 0.110 0.248 −1.800
sdc 0.099 0.067 0.146 −2.312
Tafla. 3: Beitukóngur. Niðurstöður líkans. Mat á gildum ákveðinna og slembinna viðmiðunarmarka
Mat 95% neðra öryggisbil 95% efra öryggisbil
Bmsys 8232.092 5048.550 13423.130
Fmsys 0.035 0.024 0.051
MSYs 289.689 163.999 511.708
Mynd 6: Beitukóngur. SPiCT-model greining
Mynd 7: Beitukóngur. SPiCT-model niðurstöður
Mynd 8: Beitukóngur. Reiknuð endurlitsgreining SPiCT líkans.
Tafla. 4: Beitukóngur. Mat á B/BMSY og F/FMSY með 95% öryggismörkum úr SPiCT líkani.
Ár 95% neðra öryggisbil B/Bmsy 95% efra öryggisbil 95% neðra öryggisbil F/Fmsy 95% efra öryggisbil
2004 0.820 1.001 1.221 0.941 2.841 8.580
2005 0.753 0.990 1.301 1.305 3.286 8.274
2006 0.660 0.907 1.247 1.435 3.647 9.269
2007 0.589 0.835 1.182 1.035 2.693 7.008
2008 0.540 0.774 1.111 0.890 2.307 5.978
2009 0.531 0.770 1.116 0.311 0.811 2.113
2010 0.535 0.771 1.111 0.167 0.453 1.228
2011 0.506 0.720 1.025 0.496 1.297 3.392
2012 0.433 0.624 0.900 1.294 3.274 8.284
2013 0.388 0.565 0.823 0.324 0.848 2.219
2014 0.420 0.606 0.873 0.163 0.440 1.186
2015 0.425 0.607 0.869 0.261 0.692 1.835
2016 0.441 0.630 0.900 0.617 1.592 4.104
2017 0.452 0.650 0.936 0.443 1.148 2.979
2018 0.496 0.714 1.028 0.297 0.795 2.126
2019 0.526 0.761 1.100 0.319 0.904 2.563
2020 0.552 0.810 1.188 0.272 0.734 1.977
2021 0.595 0.865 1.257 0.219 0.620 1.756
2022 0.593 0.853 1.226 0.368 0.971 2.564
2023 0.576 0.830 1.197 0.369 0.965 2.529
2024 0.569 0.823 1.190 0.317 0.849 2.273
2025 0.573 0.842 1.240 0.304 0.826 2.242
2026 0.554 0.853 1.315 0.179 0.639 2.276
2027 0.538 0.865 1.391 0.074 0.639 5.500
2028 0.522 0.877 1.471 0.040 0.639 10.161

Greining á vísitölum

Tafla. 5: Beitukóngur. Niðurstöður úr GLM líkani. Svarbreytan er kvaðratrótin af afla á sóknareiningu (CPUE).
Þáttur Frítölur Frávik Leyfar frítalna Leyfar frávika F Pr(>F)
NULL - - 6,994 861.030 - -
factor(ar) 21 255.818 6,973 605.212 146 0.000000e+00
factor(man) 11 9.172 6,962 596.040 10 3.075263e-18
factor(sreitur) 6 14.222 6,956 581.817 28 1.171078e-33
Mynd 9: Beitukóngur. Greiningarmyndir úr GLM líkani.

Ráðgjöf

Frá 2005 hefur beitukóngur einungis verið veiddur í beitukóngsgildrur og síðustu ár hefur einungis einn bátur stundað beinar veiðar (MFRI, 2024a). Lágmarksstærð á lönduðum beitukóngi er 50 mm og brottkast er talið vera lítið þar sem beitukóngurinn fer fyrst í gegnum vökvatromlu þar sem minnsti kuðungurinn er sigtaður frá. stofna með takmarkaðar upplýsingar Stofninn telst til stofna með takmarkaðar upplýsingar sem takmarkar nákvæmni viðmiðunarpunkta og veiðiráðgjafar. Afli á sóknareiningu (kg/gildru) endurspeglar ekki stofnstærð eða breytingar á í stofnstærð þar sem hann tekur ekki tillit til breytinga á sókn eftir svæðum og árstímum; afli á sóknareiningu hefur því verið staðlaður með tilliti til mánaða og svæða með alhæfðu línulegu líkani (GLM). Stofnmatið byggir á framleiðslulíkani í samfelldum tíma (SPiCT) með heildarafla og staðlað afli á sóknareiningu úr Breiðafirði sem inntaksgögn. Enginn stjórnunaráætlun er til fyrir þennan stofn. Hafrannsóknastofnun veitir ráðgjöf í samræmi við MSY nálgun.

Tafla. 6: Veiðiráðgjöf fyrir Breiðafjörð, landaður afli (tonn), staðlaður afli á sóknareiningu og afli á sóknareiningu (kg í gildru).
Fiskveiðiár Ráðgjöf Afli Ár Vísitala afla á sóknareiningu Afli á sóknareiningu
1996 - 524 1 996 - -
1997 - 1,284 1 997 - -
1998 - 10 1 998 - -
1999 - 417 1 999 - -
2000 - 824 2 000 - -
2001 - 709 2 001 - -
2002 - 0 2 002 - -
2003 - 248 2 003 - 4.843
2004 - 863 2 004 0.570 3.032
2005 - 991 2 005 0.774 3.975
2006 - 839 2 006 0.618 2.935
2007 - 554 2 007 0.609 2.933
2008 - 398 2 008 0.448 1.869
2009 - 116 2 009 0.580 2.644
2010 - 142 2 010 0.655 3.219
2011 - 512 2 011 0.502 2.564
2012/2013 750 89 2 012 0.370 1.741
2013/2014 750 0 2 013 0.288 1.059
2014/2015 750 166 2 014 0.509 2.282
2015/2016 750 332 2 015 0.359 1.370
2016/2017 750 186 2 016 0.386 1.582
2017/2018 500 171 2 017 0.398 1.990
2018/2019 500 324 2 018 0.527 2.630
2019/2020 220 133 2 019 0.509 2.323
2020/2021 264 88 2 020 0.624 -
2021/2022 264 239 2 021 0.739 3.869
2022/2023 254 268 2 022 0.561 2.798
2023/2024 196 211 2 023 0.549 2.704
2024/2025 190 239 2 024 0.505 2.380
2025/2026 178 - 2 025 0.591 2.845

Stöðumat ráðgjafar

Árin 1999–2001 var ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar sú að sókn yrði ekki meiri en sóknin árið 1997 þegar landaður afli var 1284 tonn. Árið 2007 var lagt fram að veiðar upp á 800–1000 tonn væru sjálfbærar en einnig að mikil óvissa væri í því mati. Á tímabilinu 2008–2011 var ekki minnst á hugsanlegt magn sjálfbærra veiða í ráðgjöfinni. Árið 2012 ráðlagði Hafrannsóknastofnun að afli yrði að hámarki 750 tonn úr Breiðafirði og hélst sú ráðgjöf óbreytt til ársins 2017. Ráðgjöfin byggði á meðalafla undangengins áratugar af suðursvæði (450 tonn) og norðursvæði (300 tonn). Árið 2017 var ráðgjöfin lækkuð í 500 tonn og var sú sama fyrir árið 2018. Á tímabilinu 2012–2018 fóru landanir aldrei yfir 350 tonn (Tafla 6) og var veiðiálag því í reynd ekki takmarkað af ráðgjöfinni. Ráðgjöf árið 2019 byggði á breytingum á afla á sóknareiningu (óstöðluðum). Afli á sóknareiningu lækkaði stöðugt frá árinu 2003 til 2013 þegar hann var lægstur á tímaröðinni. Á meðan á lækkuninni stóð var afli að meðaltali um 430 tonn. Það benti til að fiskveiðidauði væri meiri en stofninn réði við og að ráðgjöf upp á 500–750 tonn hafi því verið of há. Árin 2013–2021 jókst afli á sóknareiningu aftur og á sama tíma minnkaði landaður afli niður í um 180 tonn að meðaltali. Síðan 2021 hefur afli á sóknareiningu hakkað og er yfir meðaltali árið 2025 (Tafla 6).

Frá árinu 2020 hefur staðlaður afli á sóknareiningu verið notaður sem stofnvísitala í stað óstaðlaðs afla á sóknareiningu. Vísitalan sýnt nokkuð jákvæða þróun; hún hækkaði úr 0,624 árið 2020 í 0,739 árið 2021 — sem er hæsta gildi tímaraðarinnar — en lækkaði síðan nokkuð og var 0,505 árið 2024. Árið 2025 hækkaði vísitalan aftur í 0,591, sem er yfir meðaltali tímaraðarinnar (0,527) (Tafla 6).

Heimildir

ICES. 2021. Benchmark Workshop on the development of MSY advice for category 3 stocks using Surplus Production Model in Continuous Time; SPiCT (WKMSYSPiCT). ICES Scientific Reports. 3:20. 317 pp. https://doi.org/10.17895/ices.pub.7919

Pamela Woods, Jónas Páll Jonasson. 2017. Bayesian hierarchical surplus production model of the common whelk Buccinum undatum in Icelandic waters, Fisheries Research, Volume 194, 2017, Pages 117-128, https://doi.org/10.1016/j.fishres.2017.05.011.

Pedersen, Martin W., and Casper W. Berg. 2017. “A stochastic surplus production model in continuous time.” Fish and Fisheries 18 (2): 226–43. https://doi.org/10.1111/faf.12174

Mildenberger, T. K., Kokkalis, A., & Berg, C. W. (2021). Guidelines for the stochastic production model in continuous time (SPiCT).