| Ár | Fjöldi sýna | Fjöldi mældir | Fjöldi aldursgreindir | Afli (t) |
|---|---|---|---|---|
| 2007 | 21 | 298 | 285 | 36489 |
| 2008 | 26 | 758 | 668 | 112353 |
| 2009 | 60 | 2238 | 1945 | 116160 |
| 2010 | 115 | 4821 | 4759 | 122034 |
| 2011 | 191 | 8031 | 4760 | 159263 |
| 2012 | 244 | 11421 | 5604 | 149366 |
| 2013 | 180 | 7733 | 3505 | 151234 |
| 2014 | 155 | 6276 | 3201 | 172960 |
| 2015 | 160 | 7195 | 3425 | 169336 |
| 2016 | 113 | 4889 | 2767 | 170374 |
| 2017 | 108 | 4261 | 2431 | 167367 |
| 2018 | 77 | 3403 | 1907 | 168331 |
| 2019 | 125 | 5652 | 3081 | 128076 |
| 2020 | 112 | 4896 | 2755 | 151534 |
| 2021 | 109 | 5070 | 2637 | 132127 |
| 2022 | 98 | 4055 | 2381 | 129979 |
| 2023 | 96 | 3635 | 2238 | 141369 |
| 2024 | 64 | 2381 | 1476 | 89638 |
| 2025 | 100 | 3869 | 2375 | 129628 |
Helstu niðurstöður
Makrílafli íslenskra skipa árið 2025 var 129 628 tonn. Um 30 % af honum var veiddur í íslenskri efnahagslögsögu og 70 % á alþjóðlegu hafsvæði í Noregshafi.
Sýnataka úr afla var yfirgripsmikil, og nemur sem eitt sýni fyrir hver 1300 tonn af afla.
Lengdardreifing í afla sýnir að hlutfall stærri fisks minnkaði árið 2025 samanborið við 2024. Meðallengd var 37 cm árið 2025 sem er 1 cm minna en 2024.
Þéttleiki makríls, mældur í uppsjávarleiðangri að sumarlagi, í íslenskri efnahagslögsögu 2026 mældist lítill í sögulegu samhengi en ívið hærri en sumarið 2025.
Almennar upplýsingar
Makríll er víðförull og útbreiddur uppsjávarfiskur. Hann er hlýsjávartegund sem finnst beggja vegna Norður-Atlantshafsins. Í Norðaustur-Atlantshafi er jafnan talað um einn stofn og er veiðum á honum stjórnað með tilliti til þess. Makrílstofninn er einn af verðmætustu fiskstofnum Evrópu í efnahagslegu tilliti.
Á síðustu öld var makríll sjaldséður flökkufiskur í íslenskri landhelgi en fljótlega eftir aldamótin fór hans að verða vart suðaustan og sunnan við Ísland að sumarlagi (Astthorsson o.fl. 2012). Makríll fór m.a. að veiðast í vaxandi magni sem meðafli í sumarveiðum á norsk-íslenskri vorgotssíld fyrir suðaustan land frá 2000 til 2006 og fannst í fæðu súluunga við Vestmannaeyjar sumarið 2005 (Vigfúsdóttir o.fl. 2009).
Kynþroska makríll fylgir árstíðabundnu göngumynstri á milli aðskilinna sumarfæðusvæða, vetrardvalarsvæða og hrygningarsvæða (Uriarte og Lucio 2001). Makríll hrygnir á landgrunni og landgrunnsbrún meginlands Evrópu frá janúar fram í júlí (Trenkel o.fl. 2014). Hrygningin byrjar syðst og færist norðar, eftir því sem líður á árið. Eftir hrygningu gengur makríll áfram í norður eða norðvestur inn í Norðurhöf og inn í Norðursjó til fæðuleitar yfir sumarmánuðina. Þegar hausta tekur safnast makríll saman í þéttar torfur í norðurhluta Norðursjávar sem ganga síðan suður á bóginn þegar líður á veturinn. Yfir veturinn er makríll dreifður yfir landgrunnsbrún og landgrunn Evrópu frá ströndum Portúgals til Hjaltlandseyja. Ungviðið heldur sig á uppeldissvæðum á landgrunninu við Írland og vestur og norður af Skotlandi, í Biscayaflóa og í Norðursjó uns kynþroska er náð við 2ja eða 3ja ára aldur og byrjar þá árlega göngu með hrygningarstofninum.
Útbreiðsla makríls að sumarlagi hefur tekið miklum breytingum frá síðustu aldamótum (Ólafsdóttir o.fl. 2019). Fram að þeim tíma var sumarfæðuslóð makríls aðallega í Noregshafi, fyrir austan 10°V og sunnan 72°N. Sumrin 2005 og 2006 tók útbreiðslan að aukast í vesturátt úr Noregshafi allt að austurströnd Íslands. Niðurstöður uppsjávarleiðangra sýna að sumarið 2010 náði útbreiðsla makríls vestur fyrir Ísland og nánast að miðlínunni við Grænland, að 30°V. Sumarið 2013 mældist makríll í grænlenskri landhelgi í fyrsta skipti þegar útbreiðslan náði inn í norðurhluta Irmingerhafs, og voru vesturmörk útbreiðslu við 36°V og suðurmörk við 62°N. Útbreiðsla makríls í íslenskri landhelgi minnkaði áberandi mikið fyrir vestan land sumarið 2019 (Ólafsdóttir og Sigurðsson 2021). Sumrin 2024, 2025 og 2026 fannst makríll í mælanlegu magni einungis við suðaustur og austur strönd Íslands en á því svæði varð hans fyrst vart í íslenskri landhelgi upp úr aldamótum (ICES, 2026).
Veiðar
Beinar veiðar á makríl í íslenskri landhelgi hófust sumarið 2007 og hefur árlegur heildarafli íslenskra skipa fram til ársins 2025 verið á bilinu 36-173 þúsund tonn (Mynd 1). Nánast allur makríll er veiddur í flotvörpu (> 99%). Í byrjun veiða var megin hluti aflans veiddur í íslenskri lögsögu. Veiðar á alþjóðlegu hafsvæði jukust árið 2017 og síðan þá hefur mikill hluti aflana verið veiddur þar, frá 32 % til 84 % árlega (Mynd 1).
Fyrstu árin var veiðisvæðið í kantinum suðaustur af landinu og færðist síðan vestur með suðurströndinni (Mynd 2). Á árunum 2011 til 2016 var aðalveiðisvæðið meðfram kantinum frá suðausturlandi til Vestfjarða. Sumarið 2017 byrjaði veiðin að færast austur í Noregshaf og að minnka fyrir vestan landið. Sumrin 2021 og 2022 var nánast engin veiði í kantinum við landið heldur einungis í Noregshafi. Sumrin 2023 og 2024 jókst aftur veiði við landið en hún var takmörkuð við hafsvæði suðaustur af landinu. Sumarið 2025 færðist veiðin að miklu leiti aftur austur í Noregshafi en um þriðjungur var veiddur suðaustur af landinu.
Síðan árið 2000 hefur árlegur heildarafli úr stofninum sveiflast á bilinu 0,4-1,4 milljón tonn (Mynd 3). Aflatölur frá árum fyrir 2000 eru taldar óáreiðanlegar og hafa minna vægi í stofnmati en tölur eftir 2000.
Sýnataka
Sýnataka úr afla íslenskra skipa fyrir Hafrannsóknastofnun var góð árið 2025 (Mynd 4). Fjöldi sýna, lengdarmælinga og aldursgreininga hefur þannig verið með ágætum frá því að veiðar hófust (Tafla 1).
Samsetning afla
Lengdardreifing makríls úr afla eftir árum er sýnd á Mynd 5. Árleg meðallengd makríls í afla sveiflast frá 34 cm til 38 cm. Stærðarsamsetning afla hefur breyst með árunum þar sem stærð makríls hefur aukist síðustu ár samanborið við fyrri ár.
Aldurssamsetning afla frá 2012 til 2025 sýnir að með árunum hefur hlutfall eldri fisks aukist í afla (Mynd 6). Árgangar frá 2005-2012 eru áberandi í veiðinni bæði í fjölda og magni (Mynd 7).
Makríll við Ísland í uppsjávarleiðangri að sumarlagi
Þéttleiki makríls að sumarlagi í Norðaustur-Atlantshafi hefur verið mældur árlega síðan 2010. Sumarið 2010 þá náði útbreiðsla makríls við Ísland vestur fyrir landið (Mynd 8). Makríll var dreifður meðfram austur-, suður- og vesturströnd landsins á árunum 2010-2017. Sumrin 2019-2020 dróst útbreiðslan við landið hratt saman þannig að sumarið 2020 mældist makríll einungis við suðausturströnd landsins. Sumrin 2022-2023 þá gekk makríll vestur meðfram suðurströndinni en síðan 2024 hefur makríll einungis mælst suðaustur og austur af landinu.
Meðaltalslífmassavísitala makríls í íslenskri lögsögu að sumarlagi fyrir tímabilið 2010-2026 er á bilinu 0.01-3.9 milljón tonn (Mynd 9). Árin 2010-2014 sveiflaðist hún um 1.5 milljón tonn, jókst í 3-4 milljón tonn árin 2015-2017 og minnkaði í 0.01 milljón tonn árið 2025. Árið 2026 var vísitala um magn makríls í íslenskri lögsögu 0.06 milljón tonn.
Meðaltalslífmassinn er reiknaður með 1000 slembihermanir með endurvali (1000 “bootstrap” endurtekningar), einnig eru reiknuð 90% vikmörk fyrir meðaltal og breytistuðull gagna (CV). Sum ár veiðist tugur eða tugir tonna á einni stöð (Mynd 8). Slík tog hafa mikil áhrif á óvissuna eins og sést í stórum vikmörkum áranna 2015-2017, 2022 og 2024.
Breytistuðull er á bilinu 0.2-0.8 og hefur farið hækkandi síðan um 2020. Stuðullinn er hæstur þau ár þar sem enginn makríll veiddist á flestum stöðvum og síðan eru fáeinar stöðvar með afla mældan í tonnum. Árin 2010-2014 var jafnastur þéttleiki, fáar stöðvar með engan afla og fáar með mikinn afla. Undanfarin ár hefur mismunur í þéttleika makríls í lögsögunni aukist þar sem margar stöðvar hafa engan makríl og fáeinar mikinn afla.
Endurheimtur rafaldskennimerkja
Rafaldskennimerki kallast á ensku „Radio Frequency Identification Tags“ sem almennt er skammstafað RFID. RFID merkjum er komið fyrir inn í kviðarholi makríls og RFID skannar í verksmiðjum nema merkin sjálfvirkt þegar aflanum er landað. Þrjár uppsjávarverksmiðjur á Íslandi hafa RFID skanna. Það eru verksmiðjur Síldarvinnslunnar í Neskaupstað, Brims á Vopnafirði og Skinney-Þinganes á Höfn í Hornafirði.
Merkingar á makríl með RFID merkjum hófust árið 2011 (ICES 2020). Síðan þá hafa alls verið merktir 717 665 fiskar (https://smartfishmap.imr.no/). Starfsmenn hafrannsóknastofnunarinnar í Noregi merkja makríl árlega vestur af Írlandi og Skotlandi á hrygningartíma í maí og hafa þeir alls merkt 702 599 fiska á árunum 2011-2026 (mynd 10). Starfsmenn Hafrannsóknastofnunar merktu 15 066 fiska við Snæfellsnes í ágúst árin 2015 til 2019. Markíll hefur ekki verið merktur við Ísland síðan 2019 þar sem lítið eða ekkert af makríll hefur gengið vestur fyrir landið undanfarin ár og verið aðgengilegur handfærabátum sem merkingarnar voru stundaðar frá.
Fjöldi fiska sem er merktur árlega er breytilegur og sveiflast frá 22 792 til 61 135. Flestir fiskar voru merktir árið 2023 og fæstir árið 2013. Fjöldi fiska sem náðist að merkja minnkaði hratt árin 2024-2026, samanborið við árin þar og á undan, vegna þessa að færri fiskar náðust í merkingarleiðangri en ekki vegna þessa að dögum í merkingarleiðangri hafi fækkað.
Fyrir tímabilið 2014-2026 hafa á ári endurheimst frá 24 til 590 merki í verksmiðjunum sem skanna fyrir merkjum á Íslandi (Mynd 11). Flest merki hafa jafnan endurheimts í Neskaupstað, síðan í Vopnafirði og fæst á Höfn. Þetta er vegna mismunar í aflamagni sem unnið er í verksmiðjunum þar sem hærra aflamagn leiðir til þess að fleiri merki eru endurheimt. Það var ekki skannað í verksmiðjunni á Vopnafirði sumrin 2025-2026 og sumarið 2026 á Höfn.
Endurheimt merki eru úr fiskum sem voru merktir á árunum 2011 til 2026 (Mynd 12). Almennt þá eru endurheimtur úr merkingu mestar árið sem merkt er og næstu tvö ár á eftir.
Merkingarstaðsetning hefur breyst með tímanum (Mynd 13). Árin 2011-2019 var mest af endurheimtum fiskum merktir vestan við Írland og fáeinir fiskar endurheimtust eftir merkingar við Snæfellsnes. Árin 2020 og frá 2023 til 2026 hafa flestir endurheimtir fiskar verið merktir við strendur Skotlands. Árin 2021-2022 dreifðust merkingarstaðsetningar endurheimtra fiska með vesturströnd Írlands og Skotlands. Þetta má útskýra með breytingum á staðsetningu merkinga sem voru norðanlega, við Skotlandi, árin 2020 og frá 2023 til 2026 samanborið við önnur ár.
Af 10 915 fiskum sem voru merktir við Ísland hafa endurheimtur verið 396 fiskar. Sá makríll hefur endurheimst meðfram suður- og austurströnd landsins, í Noregshafi, í Norðursjó og norðvestan við Skotland (mynd 14). Árið 2025 endurheimtust 4 fiskar og það sem af er árinu 2026 hefur 1 fiskur endurheimst, í janúar vestan við Hjaltlandseyjar. Staðsetning endurheimta endurspeglar staðsetningu veiða og staðsetningu verksmiðja sem skanna makrílafla fyrir merkjum.
Heimildaskrá
Ástþórsson, O. S., Valdimarsson, H., Gudmundsdottir, A., and Óskarsson, G. J. 2012. Climate-related variations in the occurrence and distribution of mackerel (Scomber scombrus) in Icelandic waters. ICES Journal of Marine Science, 69: 1289-1297. https://doi.org/10.1093/icesjms/fss084
Freydís Vigfúsdóttir, Kristján Lilliendahl & Arnþór Garðarsson. 2009. Fæða súlu við Ísland. Bliki. 30: 55-60.
ICES 2020. Stock Annex: Mackerel (Scomber scombrus) in subareas 1-7 and 14 and divisions 8.a-e, 9.a (the Northeast Atlantic and adjacent waters). ICES Stock Annexes. Report. https://doi.org/10.17895/ices.pub.18622763.v1
ICES. 2026. Preliminary cruise report of the International Ecosystem Summer Survey in the Nordic Seas (IESSNS) 29th June - 30th July 2026. Working Document to ICES Working Group of Widely Distributed Stocks (WGWIDE, No. 1), ICES HQ, Copenhagen, Denmark, 26th August - 1st September 2026. 65 pp. https://www.hafogvatn.is/static/files/iessns-cruise-report-2026-preliminary.pdf
Ólafsdóttir, A.H., Utne, K.R., Jacobsen, J.A., Jansen, T., Oskarsson, G.J., Nøttestad, L., Elvarsson, B., Broms, C. and Slotte, A. 2019. Geographical expansion of Northeast Atlantic mackerel (Scomber scombrus) in Nordic Seas from 2007 - 2016 was primarily driven by stock size and constrained by low temperatures. Deep-Sea Research Part II: Tropical Studies in Oceanography, 159: 152-168. DOI:10.1016/j.dsr2.2018.05.023
Anna Heiða Ólafsdóttir og Sigurður Þór Jónsson. 2021. Makríll (Scomber scombrus). Í Guðmundur J. Óskarsson (ritstj.), Staða umhverfis og vistkerfa í hafinu við Ísland og horfur næstu áratuga. Haf- og vatnarannsóknir, HV 2021-14. https://www.hafogvatn.is/static/files/2021-sidur/hv2021-14.pdf
Trenkel, V.M., Huse, G., Mackenzie, B.R., Alvarez, P., Arrizabalaga, H., Castonguay, M., Goni, N., et al., 2014. Comparative ecology of widely distributed pelagic fish species in the North Atlantic: implications for modelling climate and fisheries impacts. Progress in Oceanography, 129: 219–243. https://doi.org/10.1016/j.pocean.2014.04.030
Uriarte, A., Lucio, P., 2001. Migration of adult mackerel along the Atlantic European shelf edge from a tagging experiment in the south of the Bay of Biscay in 1994. Fisheries Research. 50: 129–139.