ÞORSKUR Gadus morhua
Birting ráðgjafar: 12. júní 2026. Útgefið af Hafrannsóknastofnun.
Ráðgjöf
Hafrannsóknastofnun og Alþjóðahafrannsóknaráðið leggja til, í samræmi við aflareglu íslenskra stjórnvalda, að afli fiskveiðiárið 2026/2027 verði ekki meiri en 201 674 tonn.
Stofnþróun
Veiðiálag er við markmið aflareglu stjórnvalda (HRMGT), en undir kjörsókn (HRMSY) og gátmörkum (HRpa). Stærð hrygningarstofns er yfir aðgerðarmörkum (MSY Btrigger), gátmörkum (Bpa) og varúðarmörkum (Blim).
Þorskur. Afli eftir veiðarfærum, nýliðun, veiðihlutfall, stærð viðmiðunarstofns (4 ára og eldri) og hrygningarstofns. Skyggð svæði og öryggisbil sýna 95 % öryggismörk.
Stofnmat og gátmörk
Forsendur ráðgjafar | Aflaregla |
Aflaregla | Aflamark sett sem meðaltal af aflamarki fyrra árs og 20% af viðmiðunarstofni |
Stofnmat | Tölfræðilegt aldurs-aflalíkan |
Inntaksgögn | Aldursgreindur afli og aldursgreindar fjöldavísitölur úr stofnmælingum (SMB, SMH) |
Nálgun | Viðmiðunarmörk | Gildi | Grundvöllur |
|---|---|---|---|
Aflaregla | MGT Btrigger | 220 000 | Aflaregla |
HRMGT | 0.2 | Aflaregla | |
Hámarksafrakstur | MSY Btrigger | 265 000 | 5. hundraðshlutamark dreifingar hrygningarstofns þegar aflareglu er fylgt |
HRMSY | 0.22 | Slembireikningar í aflaregluhermun. Prósenta af viðmiðunarstofni | |
Varúðarnálgun | Blim | 125 000 | Bloss |
Bpa | 160 000 | Blim x e1.645 * 0.15 | |
HRpa | 0.39 | Veiðihlutfall sem leiðir til P(SSB > Blim) = 95 % með Btrigger |
Horfur
Atvinnuvegaráðuneytið hefur sett aflareglu fyrir þorsk. Aflareglan, sem miðar að því að hámarka væntan afla til lengri tíma litið, var seinast endurskoðuð árið 2021 af Alþjóðahafrannsóknaráðinu og stenst varúðarsjónarmið og kjörsóknarnálgun Alþjóðahafrannsóknarráðsins (ICES, 2021). Samkvæmt aflareglu er aflamark komandi fiskveiðiárs (Y/Y+1), sem hefst 1. september árið Y og lýkur 31. ágúst Y+1, reiknað skv. eftirfarandi reglu:
\[ \text{TAC}_{Y/Y+1} = \frac{\text{min}\left(\frac{\text{SSB}_Y}{\text{MGT B}_{\text{trigger}}},1\right) \text{HR}_{\text{MGT}}B_{4+,y} + \text{TAC}_{Y-1/Y}}{2} \]
þar sem B4+,Y er lífmassi þorsks eldri en 4 ára árið Y og MGT Btrigger = 220 000 tonn.
Þegar aflareglunni (HRMGT) er fylgt má búast við því að raunveiðihlutfall (HR) sveiflist milli 0.15 og 0.27.
Þorskur. Forsendur fyrir stofnmatsárið og í framreikningum.
Breyta | Gildi | Athugasemdir |
|---|---|---|
Viðmiðunarstofn (2027) | 1 001 790 | Skammtímaspá; í tonnum |
Nýliðun 3 ára (2027) | 133 469 | Mat úr líkani; í þúsundum |
Veiðihlutfall (2026) | 0.2 | Veiðihlutfall á almanaksári, samkvæmt áætluðum afla 2026. |
Hrygningarstofn (2027) | 370 011 | Skammtímaspá; í tonnum |
Nýliðun 3 ára (2028) | 115 513 | Mat úr líkani; í þúsundum |
Afli (2026) | 202 367 | Áætlaður afli til loka fiskveiðiárs (31. ágúst 2026) og metinn afli fyrstu fjóra mánuði næsta fiskveiðiárs (1. september–31. desember 2026); í tonnum |
Þorskur. Áætluð þróun stofnstærðar (tonn) miðað við veiðar samkvæmt aflareglu.
Grunnur | Afli (2026/2027) | Veiðihlutfall (2026/2027) | Hrygningarstofn (2028) | % Breyting á hrygningarstofni1) | % Breyting á ráðgjöf2) |
|---|---|---|---|---|---|
Aflaregla | 201 674 | 0.2 | 362 203 | -2 | -1 |
1) Hrygningarstofn árið 2028 miðað við hrygningarstofn 2027 | |||||
2) Ráðlagt aflamark fyrir 2026/2027 miðað við ráðlagt aflamark 2025/2026 (203822 t) | |||||
Gæði stofnmats
Mat á ástandi stofnsins er í samræmi við mat undangenginna ára.
Þorskur. Núverandi stofnmat (rauð lína) borið saman við stofnmat áranna 2022–2025
Aðrar upplýsingar
Afla- og stofnþyngdir eftir aldri síðustu þrjú ár hafa verið undir langtímameðaltali, sérstaklega í þeim aldurshópum sem eru uppistaðan í viðmiðunarstofninum. Loðna er mikilvæg fæða þorsks á Íslandsmiðum (Pálsson og Björnsson, 2011) og stofnstærð loðnu hefur verið tengd við vöxt þorsks (Frater ofl. 2019). Lægri meðalþyngdir þorsks eru líklega tengdar verra ástandi loðnustofnsins undanfarin ár.
Þegar sterkir árgangar þorsks mælast við Grænland er merkjanleg aukning í sömu árgöngum við Ísland, kringum 5-9 ára aldur. Það bendir til tengsla í framleiðni og reglubundins göngumynsturs. Fyrir utan staka árganga hafa þessi tengsl hafa ekki verið metin sérstaklega. Þau geta haft áhrif á forsendur um stofnmörk, stofnframleiðni og sjálfbært veiðihlutfall.
Ráðgjöf, aflamark og afli
Þorskur. Tillögur um hámarksafla samkvæmt aflareglu, ákvörðun stjórnvalda um aflamark og afli (tonn).
Fiskveiðiár | Tillaga | Aflamark | Afli Íslendinga | Afli annarra þjóða1) | Afli alls |
|---|---|---|---|---|---|
1984 | 200 000 | 242 000 | 281 696 | 2 387 | 281 696 |
1985 | 200 000 | 263 000 | 322 750 | 2 457 | 322 750 |
1986 | 300 000 | 300 000 | 365 909 | 2 781 | 365 909 |
1987 | 300 000 | 330 000 | 389 936 | 2 449 | 389 936 |
1988 | 300 000 | 350 000 | 375 908 | 2 335 | 375 908 |
1989 | 300 000 | 325 000 | 354 195 | 2 324 | 354 195 |
1990 | 250 000 | 300 000 | 333 870 | 2 042 | 333 870 |
1991 | 240 000 | 245 000 | 243 369 | 1 871 | 243 369 |
1991/1992 | 250 000 | 265 000 | 272 172 | 1 105 | 272 172 |
1992/1993 | 154 000 | 205 000 | 297 487 | 7 357 | 301 812 |
1993/1994 | 150 000 | 165 000 | 196 929 | 12 431 | 209 712 |
1994/1995 | 130 000 | 155 000 | 164 113 | 7 076 | 168 441 |
1995/1996 | 155 0002) | 155 000 | 169 673 | 6 495 | 179 080 |
1996/1997 | 186 0002) | 186 000 | 203 915 | 2 716 | 205 661 |
1997/1998 | 218 0002) | 218 000 | 227 800 | 1 238 | 228 401 |
1998/1999 | 250 0002) | 250 000 | 254 729 | 1 477 | 254 942 |
1999/2000 | 247 0002) | 250 000 | 255 692 | 132 | 255 724 |
2000/2001 | 203 0002) | 220 000 | 221 740 | 1 267 | 221 792 |
2001/2002 | 190 0002) | 190 000 | 216 864 | 1 330 | 216 907 |
2002/2003 | 179 0002) | 179 000 | 196 652 | 2 434 | 196 678 |
2003/2004 | 209 0002) | 209 000 | 219 389 | 3 480 | 219 395 |
2004/2005 | 205 0002) | 205 000 | 209 333 | 3 019 | 209 457 |
2005/2006 | 198 000 | 198 000 | 201 839 | 1 807 | 201 857 |
2006/2007 | 178 000 | 193 000 | 186 762 | 1 847 | 186 762 |
2007/2008 | 130 0003) | 130 000 | 138 702 | 2 080 | 139 125 |
2008/2009 | 124 0003) | 160 000 | 168 515 | 1 383 | 168 515 |
2009/2010 | 150 0003) | 155 000 | 167 467 | 1 456 | 167 467 |
2010/2011 | 160 0003) | 160 000 | 164 719 | 1 426 | 164 734 |
2011/2012 | 177 0003) | 177 000 | 182 486 | 1 428 | 182 494 |
2012/2013 | 196 0003) | 195 000 | 210 361 | 1 543 | 210 510 |
2013/2014 | 215 0003) | 214 000 | 223 964 | 1 475 | 225 088 |
2014/2015 | 218 0003) | 218 000 | 221 061 | 1 544 | 222 605 |
2015/2016 | 239 0003) | 239 000 | 249 934 | 1 951 | 251 885 |
2016/2017 | 244 0003) | 244 000 | 234 649 | 2 605 | 237 254 |
2017/2018 | 257 5723) | 257 572 | 267 135 | 2 612 | 269 747 |
2018/2019 | 264 4373) | 264 437 | 262 888 | 2 013 | 264 901 |
2019/2020 | 272 4113) | 272 411 | 269 328 | 2 044 | 271 372 |
2020/2021 | 256 5933) | 256 593 | 269 423 | 2 365 | 271 788 |
2021/2022 | 222 3733) | 222 373 | 235 685 | 2 620 | 238 305 |
2022/2023 | 208 8463) | 208 846 | 218 176 | 2 359 | 220 535 |
2023/2024 | 211 3093) | 211 309 | 218 778 | 2 486 | 221 264 |
2024/2025 | 213 2143) | 213 214 | 223 087 | 2 408 | 225 495 |
2025/2026 | 203 8223) | 203 822 | |||
2026/2027 | 201 6743) | ||||
1) Afli annarra þjóða fyrir 2014 er á almanaksári | |||||
2) 25 % aflaregla | |||||
3) 20 % aflaregla | |||||
Heimildir og ítarefni
ICES. 2021. Workshop on the re-evaluation of management plan for the Icelandic cod stock (WKICE-COD). ICES Scientific Reports. 3:30. 85 pp. https://doi.org/10.17895/ices.pub.7987
Stofnmatsskýrslur Hafrannsóknastofnunar 2026. Þorskur. Hafrannsóknastofnun, 12. júní 2026.
Pálsson ÓK, Björnsson H. 2011. Long-term changes in trophic patterns of Iceland cod and linkages to main prey stock sizes. ICES Journal of Marine Science, 68(7), 1488–1499. https://doi.org/10.1093/icesjms/fsr057
Frater, P. N., Hrafnkelsson, B., Elvarsson, B. T., & Stefansson, G. 2019. Drivers of growth for Atlantic cod (Gadus morhua L.) in Icelandic waters–A Bayesian approach to determine spatiotemporal variation and its causes. Journal of Fish Biology, 95(2), 401-410.