GULLLAX

Argentina silus


Tækniskýrsla
Birt af

Hafrannsóknastofnun

Birt

12. júní 2026

Helstu niðurstöður

  • Lífmassavísitölur úr stofnmælingum hafa aukist jafnt og þétt síðan 2013 og náðu hámarki 2023.

  • Nýliðun var há fyrir 10 árum síðan, sem útskýrir hækkun lífmassavísitalnanna síðastliðin ár.

  • Samræmi í lengdardreifingum úr haustralli milli ára er gott, og hefur meðallengdin verið við 39 cm.

  • Hrygningarstofn hefur aukist síðan 2013 er hærri nú en hefur áður mælst, og hefur verið yfir viðmiðunarmörkum (\(B_{lim}\)) síðan 2014.

  • Veiðidánartala (F) hefur verið undir viðmiðunarmörkum (\(F_{MSY}\)) síðan 2017.

Almennar upplýsingar

Gulllax er smár silfurlitaður fiskur sem lifir í stórum torfum nálægt botni á dýpi >500 m. Ungviði er í torfum grynnra. Við Ísland getur gulllax orðið allt að 26 ára. Gulllax étur dýrasvif (t.d. ljósátu, marflær og krabbadýr) og smá sunddýr (t.d. kolkrabba, marglyttur og smáa fiska).

Sjá nánar: https://www.hafogvatn.is/is/sjavardyr/gulllax

Veiðar

Landanir

Landanir eru sýndar á Mynd 1 og í Tafla 1. Síðan veiðar hófust árið 1997/1998 jukust landanir úr 800 tonnum árið 1996 í 15200 tonn árið 1998. Árin 1999 til 2007 voru landanir á bilinu 2700-6700 tonn. Aflinn hækkaði árin eftir og var um 16 400 tonn árið 2010. Árið eftir fór aflinn minnkandi aftur sökum aðgerða í fiskveiðistjórnun og árið 2025 var landað um 8385 tonnum við Ísland (ICES svæði 5.a. og Grænland (ICES svæði 14). Árin 2017-2018 var afla landað við Grænland en lítið eftir það. Fylgst verður með ef veiðar hefjast að nýju (Mynd 1).

Mynd 1: Gulllax. Landaður afli á Íslandsmiðum og við Grænland (svæði 14).
Tafla 1: Gulllax. Fjöldi íslenskra skipa sem veitt hafa gulllax ásamt lönduðum afla í botnvörpu.
Ár Fjöldi togara Fjöldi toga Skráður afli (tonn) Fjöldi toga (Gulllax > 50% af afla) Hlutfall skráðs afla þar sem gulllax > 50% af afla
1997 26 874 2 282 355 0.822
1998 40 2 683 11 389 1 991 0.947
1999 25 1 509 4 564 810 0.849
2000 23 1 301 3 550 608 0.797
2001 26 794 1 606 245 0.692
2002 32 1 160 3 158 468 0.744
2003 30 1 176 2 005 213 0.473
2004 27 1 052 2 733 292 0.653
2005 30 1 388 3 558 335 0.707
2006 31 1 554 3 736 355 0.690
2007 27 1 275 3 470 416 0.718
2008 31 3 261 8 569 848 0.648
2009 34 3 555 10 425 1 010 0.680
2010 36 4 847 16 500 1 821 0.727
2011 34 3 309 10 237 961 0.715
2012 31 3 395 9 776 988 0.710
2013 31 2 743 7 247 609 0.642
2014 24 2 363 6 195 487 0.608
2015 24 2 195 5 835 356 0.574
2016 26 2 096 5 719 385 0.593
2017 21 1 363 3 894 236 0.584
2018 20 1 440 3 893 215 0.479
2019 28 1 169 2 570 143 0.506
2020 25 1 170 2 968 174 0.475
2021 27 1 166 3 439 189 0.663
2022 31 1 697 6 230 468 0.726
2023 25 1 992 5 321 348 0.652
2024 29 1 966 8 333 591 0.858
2025 25 1 615 8 385 522 0.872

Helstu veiðisvæði gulllax eru uppmeð landgrunninu suður- og suðvestur af Íslandi á 500-800 m dýpi, en beinar veiðar eru eingöngu heimilar á dýpi meira en 400 m (Mynd 2). Gulllax er helst veiddur sem meðafli í karfaveiðum en lítið var tilkynnt af veiðum fyrir 1997. Brottkast á gulllaxi er ekki talið verulegt þar sem möskvastærð í karfaveiðum er mikil. Síðan 1997 hafa árlegar veiðar verið stundaðar en aflinn var mestur árið 2010. Eftir það hefur hann verið lágur (Tafla 1).

Mynd 2: Gulllax. Dýpi samkvæmt afladagbókum íslenskra skipa. Öll veiðarfæri samanlagt.

Síðan 1996 hafa á milli 20-40 togarar landað gulllaxi (Tafla 1). Þessir togarar stunda einnig veiðar á gullkarfa og djúpkarfa, grálúðu og blálöngu. Fjöldi toga náði hámarki árið 2010 en þeim hefur fækkað síðan. Um helmingur toga þar sem gulllax kemur fyrir, er um helmingur af aflanum gulllax (Tafla 1).

Meðafli og Brottkast

Tegundasamsetning í veiðum

Gullkarfi og djúpkarfi eru helsti meðafli í blönduðum veiðum með gulllaxi. Í minna mæli eru grálúða, blálanga og langa. Aðrar tegundir eru yfirleitt undir 10 % af meðafla með gulllaxi (Tafla 2).

Tafla 2: Gulllax. Hlutfall (%) meðafla í botnvörpuveiðum þar sem meira en 50 % aflans var gulllax.
Ár Gullkarfi Djúpkarfi Grálúða Langa Blálanga Annað
1997 1.4 79.3 0.0 6.8 7 5.4
1998 5.2 77.5 0.0 3.5 7 6.7
1999 4.1 79.8 0.0 2.7 6 7.6
2000 4.9 70.9 0.2 0.3 10 13.7
2001 22.7 55.0 4.5 0.5 1 16.1
2002 17.3 73.9 0.4 1.2 4 3.1
2003 38.4 51.2 0.4 0.0 5 4.8
2004 24.9 68.7 0.7 0.1 1 4.8
2005 15.4 69.9 4.2 1.4 3 6.1
2006 28.8 59.8 1.4 0.9 1 8.1
2007 11.9 71.2 5.9 0.3 6 4.6
2008 26.7 60.8 2.8 1.2 5 3.3
2009 20.1 64.6 3.2 0.2 8 4.0
2010 16.0 63.7 2.0 0.9 6 11.1
2011 13.2 66.4 2.2 0.4 5 13.0
2012 8.8 67.3 1.3 0.2 8 14.8
2013 9.5 63.9 4.6 0.1 9 12.6
2014 2.5 78.3 2.8 0.3 5 10.7
2015 12.6 64.1 4.7 0.2 4 14.5
2016 10.9 73.5 5.4 0.2 3 7.1
2017 2.9 85.6 1.6 0.2 3 6.8
2018 4.7 87.7 2.0 0.0 2 4.0
2019 7.8 81.2 1.8 0.6 2 7.0
2020 5.6 87.5 1.7 0.1 1 4.2
2021 11.6 72.3 5.8 0.3 1 8.7
2022 5.7 84.0 4.0 0.2 3 2.9
2023 10.6 58.9 21.4 0.3 2 6.8
2024 9.8 64.4 5.0 0.6 4 16.3
2025 3.6 76.3 2.0 0.2 2 15.4

Útbreiðsla veiða

Útbreiðsla veiða árin 1995-2025 er sýnd á Mynd 3 og Mynd 4. Mestur afli hefur verið á suðurhluta yst á landgrunninum. Yfir tímabilið er aukning í afla suðvestanlands en minnkun á svæðinu suðaustanlands.

Útbreiðsla veiða við Ísland hafa ekki tekið miklum breytingum síðastliðin ár (Mynd 3 and Mynd 4), en veiðar virðast þó hafa minnkað á norðvestursvæði (Mynd 2 and Mynd 3). Veiðar jukust mikið frá 2007 til 2010 og náðu hæst 16 200 tonnum. Síðan þá hafa veiðar dregist saman og náðist lágmarkið 2019 í 3211 tonnum. Eftir það jukust veiðarnar en 2024 veiddust 9032 tonn (Mynd 4 and Tafla 3). Samdráttur í veiðum útskýrist af aukinni veiðistjórnun og minnkaðri sókn.

Mynd 3: Gulllax. Afli eftir svæðum ásamt hlutfalli innan hvers svæðis samkvæmt afladagbókum.
Mynd 4: Gulllax. Afli eftir svæðum samkvæmt afladagbókum.

Landanir og brottkast

Skráningar landana innlendra fiskiskipa eru í höndum Fiskistofu. Brottkast á Íslandsmiðum er bannað með lögum og engar upplýsingar eru til um brottkast á gulllaxi. Það er hins vegar talið líklegt að það hafi verið töluvert mikið brottkast fyrir 1996.

Tafla 3: Gulllax. Landaður afli af Íslandsmiðum (5.a) og Grænlandsmiðum (14.b).
Ár ICES 5.a ICES 14.b Heildarafli
1988 241 0 241
1989 8 0 8
1990 113 0 113
1991 246 0 246
1992 657 0 657
1993 1 526 0 1 526
1994 756 0 756
1995 586 0 586
1996 881 0 881
1997 3 935 0 3 935
1998 15 242 0 15 242
1999 6 681 0 6 681
2000 5 657 0 5 657
2001 3 043 0 3 043
2002 4 960 0 4 960
2003 2 680 0 2 680
2004 3 645 0 3 645
2005 4 482 0 4 482
2006 4 769 0 4 769
2007 4 227 0 4 227
2008 8 778 0 8 778
2009 10 828 0 10 828
2010 16 428 0 16 428
2011 10 516 0 10 516
2012 9 289 0 9 289
2013 7 155 0 7 155
2014 6 344 4 6 348
2015 6 058 23 6 081
2016 5 646 17 5 663
2017 4 344 667 5 011
2018 4 035 425 4 460
2019 3 209 5 3 214
2020 3 775 35 3 810
2021 4 140 15 4 155
2022 6 886 1 6 887
2023 5 268 0 5 268
2024 9 038 10 9 048
2025 9 106 0 9 106

Yfirlit gagna

Sýnasöfnun úr lönduðum afla (botnvörpuveiðum) er talin endurspegla útbreiðslu og árstíðarsveiflu veiða þar sem skilyrði fyrir leyfi gulllaxveiða er söfnun vísindalegra gagna (Tafla 4 og Mynd 5). Sýnasöfnun ársins 2025 er sýnd á Mynd 5. Sýnasöfnun hefur minnkað síðustu ár en hefur aukist síðan 2023.

Mynd 5: Gulllax. Veiðisvæði við Ísland samkvæmt afladagbókum og staðsetningar sýna úr lönduðum afla (stjörnur).

Lengdardreifing

Fjöldi sýna og mælinga á lengdum er sýnd í Tafla 4. Gögnin eru notuð fyrir útreikninga á fjölda í afla. Lengdardreifingar úr afla eru sýndar á Mynd 6. Meðallengd gulllax hefur verið frekar svipuð ár frá ári síðan 2005, eða á bilinu 37 – 43 cm, fyrir utan smávægilega breytingu 2012 og 2018 þegar meira var af stærri einstaklingum (Mynd 6).

Mynd 6: Gulllax. Lengdardreifing (hlutfall) úr botnvörpuveiðum Íslendinga.

Aldurssamsetning

Fjöldi sýna og mælinga á aldri eru sýnd í Tafla 4 en gögnin eru notuð við útreikninga á fjölda í afla. Aldursskiptur fjöldi fyrir hvert ár er sýndur á Mynd 7 og samsetning heildarafla á ári eftir árgöngum á Mynd 8. Meðalaldur hefur verið sveiflukenndur en meðalaldur hefur verið hærri þegar veiðar eru litlar (Mynd 7, Mynd 8 og Mynd 9). Ástæður þessara breytinga eru ekki þekktar þar sem ekki er að sjá breytingar í útbreiðslu veiða, en breytilegt veiðiálag hefur mögulega áhrif.

Tafla 4: Gulllax. Samantekt á lengdar og aldursgagnasöfnun ásamt fjölda aldursgreininga.
Ár Fjöldi lengdarsýna Fjöldi lengdarmælinga Fjöldi kvarnasýna Fjöldi kvarna Fjöldi aldursgreindra kvarna
1997 48 4 992 22 1 447 1 059
1998 148 15 559 24 6 964 889
1999 58 4 163 2 2 180 82
2000 27 2 968 3 1 011 113
2001 10 489 1 245 17
2002 21 2 270 4 360 127
2003 63 5 095 0 425 0
2004 34 997 3 225 84
2005 49 3 708 0 772 0
2006 29 4 186 13 616 525
2007 14 2 158 8 285 272
2008 44 3 726 31 1 768 1 387
2009 53 5 702 36 1 746 1 574
2010 134 16 353 65 3 370 3 120
2011 63 6 866 39 1 953 1 774
2012 43 4 440 31 1 492 603
2013 47 4 977 34 710 704
2014 39 4 709 16 350 340
2015 11 1 275 8 221 217
2016 45 5 879 13 285 283
2017 29 3 466 21 430 416
2018 12 1 437 9 185 181
2019 10 1 250 2 40 40
2020 12 1 905 6 130 130
2021 14 1 301 6 215 214
2022 8 603 8 165 165
2023 28 2 789 24 479 476
2024 29 2 609 29 575 568
2025 27 3 286 17 350 330