Steinbítur

Helstu niðurstöður

Lífmassavísitölur úr stofnmælingum hafa lækkað síðustu þrjú ár eftir að vísitala veiðistofns náði hámarki á árunum 2022-2023.
Nýliðunarvísitala (<40 cm) í SMB var há um aldamót, lækkaði síðan hratt og náði lágmarki árið 2011. Hún hækkaði síðan umtalsvert en náði aldrei sömu gildum og árið 1999. Síðastliðin þrjú ár hefur nýliðunarvísitala lækkað aftur og er nálægt gildum frá 2011.
Veiðihlutfall stofnsins er rétt yfir aflareglu stjórnvalda (F_MGT) og gátmörk (F_pa). Stærð hrygningarstofns er yfir aðgerðarmörkum (MGT B_trigger), gátmörkum (B_pa) og varúðarmörkum (B_lim).
Þótt vísitölur úr stofnmælingum fari lækkandi benda gögn úr veiðum til þess að steinbítsstofninn sé enn í jafnvægi, sem stofnmatið staðfestir.
Stofnunin leggur til áframhaldandi friðun á hrygningarslóð steinbíts á Látragrunni yfir hrygningar- og klaktíma.

Almennar upplýsingar

Steinbítur er langvaxinn og hausstór fiskur með stórar vígtennur til að grípa bráð og sterka jaxla til að bryðja hana. Mest er af 50-80 cm steinbít í veiði, en stærsti steinbítur sem veiðst hefur við Ísland var 125 cm. Steinbítur er algengastur á landgrunninu norðvestur af Íslandi. Almennt eru fæðusvæði steinbíts á leir og sandbotni á minna en 100 m dýpi. Hrygningarsvæði hans eru á grófari botni með holum eða gjótum, á meira en 100 m dýpi. Sjá nánar um tegundina.

Veiðar

Aflaþróun

Steinbítur veiðist að mestu á norðvestur- og vesturhluta landgrunnsins við Ísland (Mynd 1 og Mynd 2). Hlutfall afla á norðvestursvæðinu jókst á árunum 2008 til 2015, á sama tíma og það minnkaði á vestursvæðinu. Frá árinu 2015 hafa þessi hlutföll haldist nokkuð stöðug. Aflinn á Látragrunni, helsta hrygningarsvæði steinbíts vestan við Breiðafjörð, hefur dregist saman frá árinu 2008, meðal annars vegna verndunaraðgerða á svæðinu (Mynd 2).

Um 80% af steinbítsafla er veiddur á minna en 120 m dýpi. Hlutfallið sem veiðist á 0–60 m dýpi jókst árið 2017 og hefur haldist stöðugt síðan. Aflahlutfall á 60–120 m dýpi hefur verið nokkuð stöðugt frá árinu 2000, en á 120–180 m dýpi, þar sem Látragrunn er staðsett, hefur hlutfallið farið minnkandi síðastliðinn áratug (Mynd 3).

Yfir 97% af steinbítsafla er veiddur með línu (um 26–70%), botnvörpu (20–50%) og dragnót (5–40%) (Mynd 4). Þetta hlutfall hefur verið breytilegt milli ára og hefur aflinn í botnvörpu og dragnót aukist á kostnað línuaflans undanfarin 5 ár (Mynd 4 og Tafla 1).

Frá árinu 2001 hefur línubátum sem lönduðu 10 tonn eða meira af steinbít á ári fækkað verulega, togurum lítillega, en dragnótabátum fjölgað. Fjöldi togara og dragnótabáta hefur sveiflast á bilinu 23–60 og 13–29. Línubátum fækkaði úr 195 árið 2001 í 29 árið 2025 (Tafla 1). Á árunum 1994–1995 stóðu yfir 500 skip og bátar undir 95% af heildarafla steinbíts á Íslandsmiðum. Þeirri tölu fækkaði niður í 148 árið 2011 (Mynd 5). Þótt afli hafi minnkað, fjölgaði skipum tímabundið fram til 2014, þegar þau voru 186, en síðan hefur þeim aftur fækkað og voru 99 árið 2025.

Mynd 1: Steinbítur. Útbreiðsla veiða á Íslandsmiðum síðastliðinn 9 ár, samkvæmt afladagbókum.

Mynd 2: Steinbítur. Útbreiðsla veiða við Ísland frá árinu 2000, samkvæmt afladagbókum. Öll veiðarfæri samanlagt.

Mynd 3: Steinbítur. Afli í öll veiðarfæri, skipt eftir dýpi, samkvæmt afladagbókum.

Mynd 4: Steinbítur. Landaður afli eftir veiðarfærum frá 1994, samkvæmt aflaskráningarkerfi Fiskistofu.

Tafla 1: Steinbítur. Fjöldi íslenskra skipa sem veitt hafa 10 tonn eða meira af steinbít yfir árið og allur landaður afli eftir veiðarfærum.

Ár	Fj. línubáta	Fj. togara	Fj. dragnótabáta	Fj. annarra veiðarfæra	Afli lína	Afli botnvarpa	Afli dragnót	Afli annarra veiðarfæra	Samtals
2000	161	53	16	0	8 687	3 380	528	0	12 595
2001	195	59	14	1	11 267	3 391	513	11	15 182
2002	140	44	13	0	7 773	3 735	601	0	12 110
2003	138	45	19	0	7 785	5 463	1 066	0	14 313
2004	103	34	29	0	4 670	4 773	1 609	0	11 052
2005	91	47	24	1	5 445	6 893	1 140	30	13 508
2006	120	48	25	0	6 626	6 286	1 149	0	14 061
2007	105	60	24	0	5 259	7 566	1 338	0	14 163
2008	87	60	22	3	4 663	6 960	1 427	44	13 093
2009	114	55	28	1	6 708	5 468	1 205	10	13 391
2010	74	46	20	3	5 916	4 436	842	92	11 286
2011	64	37	18	0	5 344	3 565	1 010	0	9 918
2012	66	24	22	1	5 328	2 827	895	41	9 091
2013	73	30	18	2	4 652	2 341	647	22	7 662
2014	70	23	13	1	3 681	1 637	891	11	6 220
2015	56	34	17	2	3 989	1 905	926	28	6 848
2016	61	37	18	2	4 848	1 662	1 127	25	7 661
2017	59	28	18	2	3 829	1 102	1 095	23	6 049
2018	60	37	27	6	4 923	1 587	2 186	74	8 770
2019	64	34	21	1	4 595	1 630	2 168	11	8 404
2020	46	38	24	1	2 491	2 046	2 040	11	6 588
2021	45	48	22	0	3 343	3 021	2 086	0	8 451
2022	40	48	23	0	2 506	2 981	2 223	0	7 710
2023	34	49	20	0	2 899	2 755	2 346	0	8 000
2024	37	45	24	0	2 405	2 914	2 826	0	8 145
2025	29	46	24	0	2 096	3 460	3 056	0	8 612

Mynd 5: Steinbítur. Fjöldi skipa og báta (öll veiðarfæri) sem veiddu 95 % heildaraflans hvert ár frá 1994. Vinstri: Sýnt eftir árum. Hægri: Sýnt í samanburði við heildarafla. Gögn frá aflaskráningarkerfi Fiskistofu.

Afli á sóknareiningu

Afli á sóknareiningu var metið fyrir línu (kg/1000 króka), dragnót (kg í kasti) og botnvörpu (kg/togtíma). Notuð voru gögn úr afladagbókum þar sem afli steinbíts í línulögn, togi eða kasti var meiri en 10 % af heildaraflanum og hins vegar þegar allur steinbítur var skráður í afla. Afli á sóknareiningu er reiknaður fyrir hverja aðgerð og fyrir hvert ár er sýnt miðgildi allra aðgerða (Mynd 6).

Afli á sóknareiningu í botnvörpu, þar sem afli var >10 % af heildarafla, jókst frá um 138 til 300 kg/klst á árunum 2001-2005 og síðan hefur hann verið á bilinu 146-278 kg/klst (Mynd 6). Afli á sóknareiningu í dragnót þar sem afli var >10 % af heildar afla hefur aukist mjög og er nú í hæstu gildum eða kringum 650 kg í kasti. Afli á sóknareiningu á línu þar sem afli var >10 % af heildarafla hefur verið sveiflukenndur gegnum tíðina þ.e. 51-150 kg/1000 krókar (Mynd 6). Á síðustu árum hefur afli á sóknareiningu í botnvörpu dregist saman, en aukist verulega í línu- og dragnótarveiðum.

Gögn um afla á sóknareiningu eru ekki notuð í stofnmati, þar sem þau endurspegla ekki þróun í stofnstærð.

Mynd 6: Steinbítur. Afli á sóknareiningu (kg/togtími) í botnvörpu (vinstri), dragnót (miðja, kg í kasti) og línu (hægri, kg/1000 krókar).

Landaður afli og brottkast

Löndunartölur eru fengnar frá Fiskistofu og löndunartölur vegna landana norskra eða færeyskra skipa eru fengnar frá Landhelgisgæslunni. Brottkast er bannað með lögum á Íslandi. Heimildir í íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu eins og tilfærsla á aflamarki milli tegunda og fiskveiðiára, eru taldar minnka hvata til brottkasts.

Yfirlit gagna

Gögn úr atvinnuveiðum

Sýnataka úr afla fyrir helstu veiðarfæri er talin ágæt (dragnót, botnvarpa og lína). Sýnasöfnun úr lönduðum afla er að endurspegla útbreiðslu og árstíðarsveiflu í veiðum (Mynd 7 og Mynd 8).

Mynd 7: Steinbítur. Hlutfall sýna eftir mánuðum (súlur) samanborið við landanir eftir mánuðum (svört lína), skipt eftir árum og helstu veiðarfærum. Tölur fyrir ofan súlur sýna heildar fjölda sýna.

Mynd 8: Steinbítur. Veiðislóð seinasta árs samkvæmt afladagbókum og staðsetning sýna (krossar) skipt eftir helstu veiðarfærum.

Dregið var úr fjölda lengdar- og aldurssýna úr lönduðum afla árið 2014 (Tafla 2 og Tafla 3), en fyrir þann tíma voru u.þ.b. 1600-3000 fiskar kvarnaðir til aldurgreiningar og um 6000-14000 lengdarmældir. Á árunum 2015-2021 var safnað árlega að meðaltali kvörnum úr rúmlega 1200 steinbítum. Árið 2025 var safnað kvörnum úr 1292 steinbítum sem var safnað í 65 sýnum, 4 úr línuafla, 29 úr botnvörpuafla og 32 úr dragnótarafla (Tafla 3 og Mynd 8).

Tafla 2: Steinbítur. Fjöldi sýna og lengdarmælinga úr lönduðum afla.

Ár	Botnvarpa		Dragnót		Lína
Ár	fj. sýna	fj. lengdarm.	fj. sýna	fj. lengdarm.	fj. sýna	fj. lengdarm.
2000	22	2 852	4	468	29	3 698
2001	13	1 806	3	376	33	4 147
2002	37	4 912	2	281	44	5 151
2003	36	4 270	7	1 251	42	6 433
2004	33	3 932	12	1 505	23	3 241
2005	57	7 732	16	1 684	33	5 089
2006	43	5 829	7	754	44	5 882
2007	44	5 935	17	1 839	33	3 963
2008	64	9 903	13	1 355	24	3 351
2009	52	8 470	14	1 674	33	4 464
2010	54	9 640	13	1 666	30	3 911
2011	20	3 015	12	1 391	17	2 524
2012	41	9 684	12	1 206	26	3 574
2013	20	3 175	5	671	26	3 711
2014	31	4 296	31	3 623	30	3 748
2015	20	2 358	20	1 984	26	3 168
2016	13	1 596	10	970	26	2 806
2017	9	956	6	633	24	2 973
2018	9	817	17	1 687	22	2 654
2019	12	1 128	23	2 349	23	2 677
2020	18	1 833	17	1 652	9	1 007
2021	25	2 987	15	1 070	14	1 277
2022	23	2 420	17	1 235	3	269
2023	22	2 365	25	2 203	12	1 039
2024	33	3 646	26	2 075	11	1 174
2025	40	4 725	32	2 972	4	354

Tafla 3: Steinbítur. Fjöldi sýna og aldursgreindra fiska úr lönduðum steinbítsafla.

Ár	Lína		Botnvarpa		Dragnót
Ár	fj. sýna	fj. lengdarm.	fj. sýna	fj. lengdarm.	fj. sýna	fj. lengdarm.
2000	29	1 395	18	752	4	200
2001	27	1 343	11	509	3	150
2002	25	1 240	16	645	2	100
2003	31	1 525	20	899	6	300
2004	19	950	23	1 060	8	400
2005	15	746	25	1 202	6	292
2006	23	1 110	21	1 029	5	250
2007	18	900	25	1 250	10	451
2008	19	950	25	1 248	4	200
2009	16	800	20	999	4	200
2010	29	1 669	19	1 090	5	285
2011	14	750	15	778	9	550
2012	26	1 300	14	700	7	350
2013	25	1 249	14	691	4	200
2014	30	800	26	675	28	700
2015	25	625	19	479	19	474
2016	25	625	13	325	9	225
2017	23	575	9	220	6	150
2018	22	550	9	225	17	425
2019	22	550	11	276	20	500
2020	9	225	14	350	16	400
2021	14	350	25	625	15	375
2022	3	60	23	465	17	338
2023	12	240	21	420	25	499
2024	11	220	29	580	26	508
2025	4	80	29	580	32	632

Lengdardreifing landaðs steinbíts

Lengdardreifinginn steinbíts úr lönduðum afla hefur haldist stöðugur frá árinu 2005 (Mynd 9).